“Chảy máu chất xám” AI ở châu Âu

Theo Euronews, châu Âu đào tạo được lực lượng nhân tài AI chất lượng cao, song nhiều nhà nghiên cứu, kỹ sư và nhà sáng lập hàng đầu lại rời đi đến các quốc gia khác. Phần lớn chuyển sang Mỹ, Anh hoặc các nước vùng Vịnh, nơi có điều kiện và cơ hội hấp dẫn hơn. Tình trạng này tạo ra một nghịch lý ở châu Âu. Dù sở hữu các trường đại học, nền nghiên cứu hàng đầu thế giới và lực lượng lao động có trình độ cao, châu Âu vẫn gặp khó khăn khi tận dụng lợi thế này trong cuộc đua AI toàn cầu.

Cạnh tranh nhân tài AI ngày càng gay gắt trên toàn cầu. Ảnh: Getty Images

Dữ liệu gần đây cho thấy quy mô của thách thức. Một nghiên cứu về các chuyên gia AI toàn cầu cho thấy châu Âu có số lượng nhân tài AI bình quân đầu người nhiều hơn khoảng 30% so với Mỹ và gần gấp 3 lần so với Trung Quốc. Tuy nhiên, châu Âu đang trải qua tình trạng “chảy máu chất xám” đáng kể về số lượng chuyên gia AI cấp cao. Một báo cáo năm 2024 của tổ chức nghiên cứu Interface cho thấy các quốc gia châu Âu đang mất đi một lượng lớn nhân tài AI, cả trong nước và quốc tế, vào tay Mỹ. Đức đưa nhiều chuyên gia AI ra nước ngoài, chủ yếu sang Mỹ và Anh. Pháp cũng mất nhiều chuyên gia AI hơn số thu hút được. Thụy Sĩ và Đức đã thu hút được một số nhân tài trong khu vực, nhưng đồng thời vẫn chứng kiến các chuyên gia AI rời đi sang Mỹ và Anh. Dữ liệu “Tình hình công nghệ châu Âu năm 2025” của Atomico cho thấy một bức tranh tương tự: Châu Âu tiếp tục mất đi nhiều nhân tài công nghệ hơn là thu hút được vào các điểm đến như Mỹ, Canada và Australia. Lượng nhân tài công nghệ đổ vào châu Âu đã giảm mạnh, từ khoảng 52.000 người vào năm 2022 xuống chỉ còn 26.000 người vào năm 2024.

Tổn thất này càng trở nên đáng lo ngại nếu xét đến chất lượng nguồn nhân lực rời đi. Lực lượng lao động AI của châu Âu có trình độ học vấn và mang tính quốc tế cao. Trung bình, 57% chuyên gia AI ở châu Âu hoàn thành chương trình đại học bên ngoài khu vực, trong khi ở Mỹ, con số này là 38%.

Chế độ đãi ngộ là nguyên nhân rõ ràng nhất dẫn đến tình trạng “chảy máu chất xám” trong lĩnh vực AI. Tiền lương và cổ phần do các tập đoàn công nghệ khổng lồ, các công ty điện toán đám mây quy mô lớn và các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ đưa ra rất khó để các công ty châu Âu có thể cạnh tranh. Mức lương kỹ sư AI tại Mỹ thường cao hơn từ 30% đến 70% so với hầu hết các nước châu Âu. Các kỹ sư AI tầm trung và cao cấp tại Mỹ thường nhận lương cơ bản từ 140.000 đến 210.000USD mỗi năm, trong khi tổng thu nhập thực tế còn cao hơn nhiều nhờ tiền thưởng. Tại Tây Âu và Bắc Âu, kỹ sư AI cao cấp thường chỉ nhận mức từ 90.000 đến 150.000USD, còn ở Nam Âu và Đông Âu, thu nhập nhiều khi thấp hơn 100.000USD.

Ngoài yếu tố tiền lương, nhiều nhà nghiên cứu còn chọn rời đi bởi nhận thức về nơi họ cho là điểm đột phá trong lĩnh vực này. Tại Mỹ hiện tập trung phần lớn các phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới và các dự án tiên tiến. Trong khi đó, hệ sinh thái nghiên cứu của châu Âu vẫn khá phân mảnh. Dù sở hữu nhiều trường đại học và viện nghiên cứu công lập xuất sắc, châu Âu lại có ít tổ chức hội tụ được đồng thời nghiên cứu đẳng cấp thế giới, năng lực tính toán quy mô lớn và khả năng thương mại hóa mạnh mẽ. Bên cạnh đó, nguồn tài trợ và khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán thường chưa thể sánh với những gì các phòng thí nghiệm hàng đầu tại Mỹ cung cấp.

EU ngày càng nhận thức rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Các quốc gia thành viên đã thống nhất một khuyến nghị của Hội đồng châu Âu nhằm xây dựng khuôn khổ châu Âu để thu hút và giữ chân nhân tài trong lĩnh vực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, phù hợp với mục tiêu “lưu chuyển nhân tài cân bằng” của Không gian nghiên cứu châu Âu. Ủy ban châu Âu (EC) cũng đã triển khai chương trình tuyển dụng các nhà nghiên cứu AI quốc tế hàng đầu, đồng thời gắn các khoản tài trợ với triển vọng nghề nghiệp dài hạn tại châu Âu.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh nhân tài AI ngày càng gay gắt, tương lai vị thế công nghệ của châu Âu sẽ phụ thuộc vào mức độ quyết liệt trong hành động của khu vực này. Để đảo chiều làn sóng di cư của các chuyên gia AI, EU cần triển khai các chính sách mang tính đột phá, xây dựng môi trường đủ sức hấp dẫn nhằm thu hút, giữ chân và phát huy tối đa năng lực của những bộ óc xuất sắc trong lĩnh vực này.