Nhật Bản thúc đẩy tự chủ nguồn cung đất hiếm

Là quốc gia nghèo tài nguyên nhưng lại là một trong những cường quốc sản xuất hàng đầu thế giới, Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào nguồn cung khoáng sản thiết yếu từ nước ngoài. Giai đoạn năm 2010 trở về trước, Nhật Bản phụ thuộc nặng nề vào Trung Quốc khi nhập khẩu hơn 90% lượng đất hiếm từ quốc gia này. Tuy nhiên, sau cú sốc năm 2010, khi Tokyo gần như bị cắt nguồn đất hiếm trong lúc quan hệ hai bên căng thẳng, Nhật Bản đã âm thầm xây dựng một chuỗi cung ứng thay thế, đủ để giảm đáng kể mức độ rủi ro chiến lược.

Trong nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản, quốc gia này đã đầu tư vào các nhà sản xuất và chế biến thay thế, tăng cường tích trữ và thúc đẩy các giải pháp công nghệ. Cụ thể, sau lệnh cấm năm 2010, Nhật Bản nhanh chóng đầu tư vào các nhà sản xuất và chế biến khoáng sản bên ngoài Trung Quốc. Một ví dụ điển hình là Lynas, một công ty có trụ sở tại Australia, đã trở thành nhà cung cấp đất hiếm quan trọng nhờ sự hỗ trợ của các công ty và nhà đầu tư Nhật Bản. Điều này giúp Tokyo giảm bớt sự phụ thuộc vào Bắc Kinh, đồng thời tạo ra nguồn cung khoáng sản ổn định từ các đối tác đáng tin cậy.

Tuy nhiên, dù đã giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản thô từ Trung Quốc, Nhật Bản vẫn phải đối mặt với thực tế là Trung Quốc kiểm soát khoảng 90% hoạt động tinh chế đất hiếm toàn cầu. Điều này nhấn mạnh rằng, việc chỉ tập trung vào nguồn cung nguyên liệu là chưa đủ, mà cần có một chiến lược toàn diện hơn để bảo đảm sự bền vững của chuỗi cung ứng. Bởi vậy, Nhật Bản đã đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ sử dụng ít đất hiếm hơn hoặc thay thế chúng bằng các vật liệu khác. Một ví dụ là trong ngành công nghiệp ô tô, các nhà sản xuất Nhật Bản đã hướng đến các công nghệ như xe chạy bằng hydro nhằm giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm từ Trung Quốc.

Ngoài ra, theo Jiji Press, Nhật Bản đang đẩy mạnh tham vọng khai thác khoáng sản chiến lược, bao gồm đất hiếm từ đáy biển quanh đảo Minamitorishima, với mục tiêu tiến tới tự chủ nguồn cung đất hiếm trong tương lai. Giới chuyên gia tin rằng đáy biển quanh Minamitorishima chứa trữ lượng khoáng sản dồi dào, trong đó có cobalt và mangan-những nguyên liệu quan trọng để sản xuất pin xe điện. Ngoài ra, khu vực này cũng được xác nhận có bùn chứa các nguyên tố đất hiếm nặng quý hiếm và đắt đỏ như neodymium và dysprosium. Vào tháng 2 năm nay, Nhật Bản đã thử nghiệm thành công việc thu gom bùn chứa đất hiếm ở độ sâu khoảng 6.000m ngoài khơi Minamitorishima.

Để giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc và củng cố chuỗi cung ứng chiến lược, Nhật Bản chủ động bắt tay với các đối tác như Mỹ, Australia. Tháng 3 vừa qua, Nhật Bản cùng Mỹ ký thỏa thuận hợp tác phát triển đất hiếm và khoáng sản quan trọng tại hội nghị thượng đỉnh ở Washington. Mới đây, trong chuyến thăm Australia đầu tháng 5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và người đồng cấp Australia Anthony Albanese đã nhất trí đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, khoáng sản quan trọng và an ninh kinh tế. Đây được đánh giá là những bước đi mang tính chiến lược dài hạn, không chỉ nhằm bảo đảm an ninh nguồn cung mà còn hướng tới phát triển công nghệ tái chế và khai thác bền vững, qua đó giảm tác động môi trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng căng thẳng, việc bảo đảm nguồn cung đất hiếm đóng vai trò then chốt trong chiến lược an ninh quốc gia của Nhật Bản. Sau 16 năm, tỷ lệ nhập khẩu đất hiếm từ Trung Quốc của Nhật Bản đã giảm từ hơn 90% giai đoạn năm 2010 xuống khoảng 60-70% như hiện nay. Các chuyên gia cho rằng, việc loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc là điều khó khả thi trong tương lai gần, nhưng đa dạng hóa nguồn cung sẽ giúp củng cố an ninh chuỗi cung ứng. Một quốc gia không giàu tài nguyên như Nhật Bản cũng có thể bảo đảm một mức độ tự chủ chiến lược nhất định thông qua việc ban hành các thể chế và hợp tác quốc tế.