Hàng không châu Âu bước vào thế phòng thủ vì cú sốc dầu

Một trong những tín hiệu rõ nhất xuất hiện tại Anh, khi chính phủ nước này bất ngờ nới lỏng quy định về slot (suất) cất hạ cánh tại sân bay, cho phép các hãng chủ động cắt giảm hoặc điều chỉnh chuyến bay mà không lo mất quyền khai thác trong các mùa tiếp theo.

Trong ngành hàng không, slot là tài sản sống còn mà các hãng hiếm khi tự nguyện từ bỏ. Vì vậy, việc London phải tháo bỏ ràng buộc này cho thấy nhà chức trách đã bắt đầu chuẩn bị cho một kịch bản xấu hơn: nhiều hãng có thể không còn đủ khả năng duy trì lịch bay như kế hoạch vì chi phí nhiên liệu tăng sốc và rủi ro nguồn cung ngày càng khó lường.

Chỉ trong vòng hai tháng, giá nhiên liệu bay tại châu Âu đã tăng gấp đôi. Theo số liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế được bà Marina Efthymiou, giáo sư quản lý hàng không tại Trường Kinh doanh Đại học Thành phố Dublin dẫn lại, giá nhiên liệu đã leo từ khoảng 68,27 euro (80 USD)/thùng hồi tháng 2 lên 153,84 euro (180 USD) vào cuối tháng 4.

Đối với một ngành mà nhiên liệu chiếm từ 25% đến 50% tổng chi phí vận hành, đây không đơn thuần là một đợt tăng giá mà là cú đánh trực diện vào khả năng sống còn của doanh nghiệp.

“Nếu giá duy trì ở mức cao và các hãng không có biện pháp phòng ngừa rủi ro, họ có thể phá sản”, bà Efthymiou cảnh báo.

Sức ép đó đã nhanh chóng hiện lên trong các quyết định cắt giảm khai thác. Air France-KLM áp phụ phí khoảng 100 euro (117,3 USD) đối với các chuyến bay đường dài. Lufthansa thông báo cắt 20.000 chuyến bay ngắn trong 6 tháng tới. Scandinavian Airlines cũng dự kiến hủy khoảng 1.000 chuyến bay.

Đằng sau những con số tưởng như chỉ là điều chỉnh lịch khai thác là một thực tế đáng lo hơn nhiều: ngành hàng không châu Âu đang âm thầm co cụm để giữ thanh khoản.

“Chúng tôi buộc phải làm vậy, nếu không chỉ vài tháng nữa có thể phá sản”, ông Sebastien Justum, Phó Chủ tịch cấp cao của Air France-KLM, thừa nhận.

Hệ quả đã bắt đầu chuyển thẳng sang hành khách. Theo báo cáo của Teneo, giá vé máy bay tại châu Âu đã tăng khoảng 24% chỉ trong một năm qua, phản ánh rõ việc các hãng không còn khả năng tự hấp thụ chi phí đầu vào mà buộc phải chuyển gánh nặng sang người mua vé.

Nhưng điều khiến thị trường lo ngại hơn cả không nằm ở mức giá hiện tại mà ở sự bất định của nguồn cung nhiên liệu trong những tháng tới.

Ông Andrew Charlton, Giám đốc điều hành Aviation Advocacy, cho biết nguồn cung trước mắt vẫn chưa thiếu hụt, song việc các hãng buộc phải tăng dự trữ và mua nhiên liệu trong trạng thái phòng vệ đang khiến toàn bộ thị trường trở nên khó đoán định hơn.

“Chi phí tăng và việc phải duy trì dự trữ nhiên liệu cao hơn đang đẩy giá vé lên. Hành khách nên chuẩn bị tâm lý ít lựa chọn hơn và khó tìm vé rẻ”, ông nói.

Đằng sau nỗi lo này là một điểm yếu cấu trúc lâu nay của châu Âu: sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu.

Khu vực hiện tiêu thụ khoảng 1,6 triệu thùng nhiên liệu bay mỗi ngày nhưng chỉ tự sản xuất khoảng 1,1 triệu thùng. Phần thiếu hụt còn lại phải nhập khẩu, trong đó một tỷ trọng đáng kể đi qua Trung Đông và tuyến Eo biển Hormuz, điểm nghẽn đang chịu sức ép địa chính trị nghiêm trọng nhất thế giới hiện nay.

Điều đó có nghĩa là mỗi đợt căng thẳng quân sự mới tại Hormuz không chỉ đẩy giá dầu tăng trên bảng điện tử mà còn trực tiếp đẩy chi phí tiếp nhiên liệu tại các sân bay châu Âu leo thang.

Cùng lúc, nhiều hãng bay còn phải điều chỉnh hành trình để tránh các vùng trời rủi ro, khiến thời gian bay kéo dài và mức tiêu thụ nhiên liệu tăng thêm. Chi phí phát sinh hiện được ước tính vào khoảng 40 euro (46,9 USD) cho mỗi hành khách chặng ngắn và khoảng 250 euro (293 USD) với các chuyến bay đường dài.

Nói cách khác, cú sốc năng lượng giờ đây không chỉ nằm trong hóa đơn mua dầu mà đã thấm vào từng ghế ngồi trên mỗi chuyến bay.

Tại Brussels, các tổ chức đại diện ngành hàng không đang đồng loạt phát tín hiệu báo động. Hiệp hội Hàng không châu Âu, đại diện khoảng 80% lưu lượng bay của khu vực, đã kêu gọi Liên minh châu Âu triển khai các biện pháp khẩn cấp, từ nới lỏng quy định nạp nhiên liệu đến điều chỉnh tạm thời cơ chế tính phí phát thải nhằm giảm áp lực tài chính cho hãng bay.

Trong khi đó, Hội đồng Sân bay Quốc tế châu Âu cảnh báo nhiều sân bay khu vực có thể đối mặt cú sốc kép: số chuyến bay giảm trong khi chi phí vận hành tăng mạnh.

“Đây là mối đe dọa mang tính sống còn”, ông Olivier Jankovec, Tổng giám đốc tổ chức này, nhận định.

Ngay cả Bộ trưởng Giao thông Anh Heidi Alexander cũng phải thừa nhận các biện pháp hiện nay chủ yếu nhằm đảm bảo hệ thống không rơi vào tình trạng gián đoạn dây chuyền trong mùa cao điểm hè sắp tới.

Nói cách khác, điều châu Âu đang làm lúc này không phải là giải quyết khủng hoảng mà là cố gắng mua thêm thời gian.

Bởi theo cảnh báo được bà Efthymiou dẫn lại từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế, trong kịch bản xấu, lượng dự trữ nhiên liệu bay của châu Âu có thể chỉ đủ duy trì khoảng sáu tuần.

Sáu tuần là quãng đệm rất ngắn đối với một thị trường hàng không đang bước vào mùa di chuyển nhộn nhịp nhất năm.

Nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục kéo dài, bầu trời châu Âu nhiều khả năng sẽ chứng kiến một trạng thái hoàn toàn khác trong mùa hè này, đó là ít chuyến bay hơn, giá vé đắt đỏ hơn, lịch khai thác linh hoạt hơn và những tấm vé giá rẻ từng rất quen thuộc có thể trở thành thứ xa xỉ.