Khan hiếm nước tạo sức ép ngày càng lớn đối với EU

Theo Chỉ số Khai thác nước WEI+ của Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA), nguồn nước được xem là chịu áp lực khi con người sử dụng 20% lượng nước ngọt có thể tái tạo và chịu áp lực nghiêm trọng khi tỷ lệ này lên tới 40%. Theo Ủy ban châu Âu (EC), hiện 30% dân số châu Âu và 20% diện tích đất đai phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước mỗi năm.

Châu Âu phụ thuộc nhiều vào nước cho nông nghiệp, công nghiệp và sản xuất năng lượng, dẫn đến khai thác quá mức nguồn tài nguyên này. Theo EEA, EU khai thác khoảng 200.000m³ nước mỗi năm, thường vượt quá tốc độ bổ sung tự nhiên. Điều này làm suy giảm dòng chảy sông và nguồn nước ngầm, khiến lượng nước trong toàn hệ thống ngày càng giảm. Các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều nước mới nổi, trong đó có sản xuất chất bán dẫn và các trung tâm dữ liệu, càng làm gia tăng áp lực lên nguồn nước. Mặc dù tái sử dụng nước thải có thể giúp giảm lượng nước khai thác nhưng châu Âu hiện chỉ tái sử dụng 2,4% lượng nước thải.

Tình trạng thất thoát nước cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Báo cáo năm 2026 cho thấy tỷ lệ thất thoát nước ở châu Âu đã giảm nhẹ xuống khoảng 23,5%, so với mức 24% trong cuộc khảo sát năm 2021. Tuy nhiên, các quốc gia thành viên vẫn chưa đầu tư đủ cho công tác bảo trì cơ sở hạ tầng. Đức dẫn đầu với mức đầu tư 9 tỷ euro mỗi năm, Pháp 6,5 tỷ euro, trong khi Slovenia chỉ đầu tư khoảng 100 triệu euro. Theo Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện châu Âu (EPRS), quá trình đô thị hóa và di cư gia tăng sẽ làm nhu cầu sử dụng nước tăng lên, đặc biệt tại Bắc và Tây Âu, đòi hỏi phải hiện đại hóa và mở rộng cơ sở hạ tầng.

Biến đổi khí hậu đang khiến tình hình thêm nghiêm trọng. Theo chương trình quan sát trái đất Copernicus của EU, nhiệt độ tại châu Âu đang tăng 0,56 độ C mỗi thập kỷ, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 0,27 độ C. Tình trạng hạn hán cũng gia tăng, ảnh hưởng đến 601.193km² đất đai, đồng thời gây thiệt hại cho 33.518km² rừng và 87.567km² đất trồng trọt trong năm 2024. EEA dự kiến đến năm 2050, tình trạng hạn hán sẽ trở nên nghiêm trọng hơn, làm gia tăng lượng nước bốc hơi.

Khan hiếm nước cũng đe dọa an ninh năng lượng của châu Âu. Điện năng chiếm 33% tổng lượng nước tiêu thụ. EEA giải thích: “Lưu lượng nước thấp ở các con sông có thể ảnh hưởng đến sản xuất điện phụ thuộc vào nước tại các nhà máy nhiệt điện, điện hạt nhân hoặc thủy điện và làm giảm mực nước ở các con sông, ảnh hưởng đến vận tải đường thủy nội địa”. Các nhà máy điện có thể phải giảm công suất hoặc ngừng hoạt động, qua đó ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng cho người dân và các ngành công nghiệp.

EU đã triển khai Chiến lược Tăng cường khả năng chống chịu về nước vào tháng 6-2025 nhằm nâng cao khả năng ứng phó với các thách thức về nguồn nước. Chiến lược tập trung bảo vệ nguồn nước, thúc đẩy sử dụng nước hiệu quả và bảo đảm người dân được tiếp cận nguồn nước sạch với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, trước sức ép ngày càng gia tăng từ nhu cầu sử dụng nước cao, tình trạng khai thác quá mức, cơ sở hạ tầng xuống cấp và tác động của biến đổi khí hậu, việc bảo đảm an ninh nguồn nước vẫn là thách thức lớn đối với châu Âu.

Ông Thomas Bajada, nghị sĩ Nghị viện châu Âu thuộc Liên minh Tiến bộ Xã hội và Dân chủ (S&D), đồng thời là báo cáo viên về Chiến lược Tăng cường khả năng chống chịu về nước, nhận định: “Nước không còn chỉ là một khoản đầu tư cho môi trường. Đây là khoản đầu tư cho sức khỏe và đời sống của người dân, an ninh lương thực, y tế công cộng, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của châu Âu. Nếu châu Âu không đầu tư đầy đủ cho nguồn nước ngay từ hôm nay, những người đầu tiên phải gánh chịu hậu quả sẽ không phải là các thể chế mà chính là những người dân”. Theo ông Thomas Bajada, khoản đầu tư 15 tỷ euro của Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) cho chiến lược là một bước đi rất quan trọng, nhưng chưa đủ tương xứng với quy mô thách thức về nguồn nước mà châu Âu đang đối mặt. Ông Thomas Bajada cho rằng, khả năng chống chịu về nước có nghĩa là các gia đình vẫn có nước sinh hoạt và nông dân vẫn có thể sản xuất lương thực ngay cả khi tình trạng hạn hán kéo dài. Vì vậy, ông Thomas Bajada kêu gọi EU dành một khoản ngân sách riêng cho khả năng chống chịu về nước và tiếp tục coi nước là một ưu tiên trong Khung Tài chính đa niên tiếp theo.