Trần Tiệu, cây bút xã luận chắc và sắc

Ông từng công tác tại Báo Quân đội nhân dân trong những năm cam go, ác liệt cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Thời gian trực tiếp làm báo không dài nhưng dấu ấn ông để lại trên tờ báo rất rõ và sâu. Riêng với lớp phóng viên trẻ chúng tôi thời ấy, sự mẫu mực trong phong cách viết và lãnh đạo, chỉ huy Phòng biên tập Quân sự (nay là Phòng biên tập Quốc phòng-An ninh) của ông thực sự là những bài học thiết thực cho cả cuộc đời làm báo.

Mùa thu năm 1973, khi tôi từ một đơn vị hải quân về nhận công tác tại Phòng biên tập Quân sự của Báo Quân đội nhân dân, bác Trần Tiệu đã là Phó trưởng phòng. Ở đơn vị, lớp lính chúng tôi vốn chỉ quen với quan hệ trực tiếp là cấp hạ sĩ, trung sĩ, cao mới là thiếu úy, trung úy đại đội trưởng hay thuyền trưởng, chính trị viên. Giờ đây chỉ huy là những vị thiếu tá đầu đã điểm bạc.

Tôi biết bác Trần Tiệu cùng tuổi với mẹ mình nên rất e dè, ngại ngùng trước ông. Có lẽ biết vậy nên ông chủ động hỏi han, không nói nhiều về nghề nghiệp mà bắt đầu từ gia đình, học hành, thời gian học tập, sinh hoạt... Với công việc chung của phòng, ông không nói nhiều và dài. Ý kiến bàn luận, góp ý của ông súc tích, ngắn gọn. Sự nghiêm túc, đúng mực của ông có nhiều nét khác với các nhà báo đứng tuổi khác hay vui đùa, trêu chọc nhau.

Tôi không biết ông làm những gì, viết những gì. Chỉ thấy ở các buổi giao ban hằng ngày, tên ông hay được nói đến, được lời khen sau những bài xã luận ông viết và loại hình này không ghi tên tác giả. Vào những năm 1973 đến 1975 ấy, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đã bước vào giai đoạn cuối. Quân đội ta được tổ chức lại, tăng cường lực lượng, Quân đoàn 1 rồi Quân đoàn 2, 3 được thành lập. Mọi hoạt động dồn dập, khẩn trương hơn... Đây là giai đoạn tờ báo phải tham gia tích cực vào các nhiệm vụ tuyên truyền chỉ đạo nhiều mặt của Quân đội và các lực lượng vũ trang. Vì vậy, thể bài xã luận chỉ đạo, cổ vũ là rất cần thiết. Cây bút chủ lực đảm nhiệm phần việc này chính là Trần Tiệu.

Ông viết liên tục, cứ 2-3 ngày báo lại đăng bài xã luận do ông viết. Các đề tài cụ thể được vạch ra về huấn luyện quân sự, sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện chiến sĩ mới (lúc đó ở nhiều đơn vị được gọi là quân tăng cường), huấn luyện làm chủ vũ khí, trang bị, rồi công tác tuyển quân, rèn luyện kỷ luật, công tác nhà trường, công tác hậu cần, kỹ thuật, huấn luyện dân quân tự vệ, cổ vũ xây dựng, nâng cao chất lượng tổng thể của chiến tranh nhân dân...

Ông viết nhiều nhưng điềm tĩnh, chắc chắn, không rối bận, không lặp lại. Cùng với các bài xã luận, bình luận về thế cục, về cổ vũ chiến thắng, cổ vũ xây dựng bản lĩnh, ý chí chiến đấu, vạch rõ các âm mưu, thủ đoạn mới của địch... Các bài xã luận chỉ đạo hợp thành vũ khí quan trọng nhất, thiết yếu nhất của Báo, là ngôn luận mà Tổng biên tập Báo thuở đó là đồng chí Nguyễn Đình Ước gọi là "xương sống của tờ báo".

Không chỉ có thế mạnh viết về xã luận chỉ đạo, bác Trần Tiệu còn trực tiếp dẫn các nhóm phóng viên đi viết phản ánh, rút kinh nghiệm, xây dựng điển hình ở các đơn vị. Ông cũng cùng Trưởng phòng Công Bằng, Phó trưởng phòng Trần Khôi và các phóng viên giàu kinh nghiệm, sắc sảo từng mặt, từng bước xây dựng, nâng cấp nhiều trang, mục chuyên đề bổ ích và hấp dẫn. Từ “Ống kính chụp nhanh”, “Câu chuyện kỷ luật”, “Ông cha ta đánh giặc”... đến các trang "Khoa học quân sự". Những bài viết của ông về lịch sử chiến tranh, trong đó có loạt bài về các chiến dịch lớn của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc đã làm cho anh em trong tòa soạn phấn khích.

Vốn liếng từng trải, công tác, nghiên cứu của ông trong các giai đoạn ở đơn vị quân giới trong kháng chiến chống Pháp, rồi cán bộ chính trị, cán bộ công đoàn, rồi giảng viên trường trung cấp về chính trị của Quân đội... cũng là thế mạnh mà sau này ông đã phát huy trong thời gian đảm nhiệm vị trí Trưởng phòng Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (nay là Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam). Cuốn “Lịch sử kháng chiến chống Pháp” do ông chủ biên là công trình mở đầu cho nhiều cuốn sách tổng kết chiến tranh cách mạng Việt Nam của Viện ra đời sau đó.

Không còn ở Báo Quân đội nhân dân nhưng ông vẫn thường xuyên đọc báo, viết bài cho Báo Quân đội nhân dân và một số tờ báo khác. Kho tàng tri thức về chiến tranh và Quân đội, về đời sống quân ngũ, về tình quân dân, tình đồng đội của ông dường như chưa hề vơi cạn. Cùng với nhiều nhà báo cao niên khác, ông thường xuyên hỏi thăm, ghé thăm và theo dõi, động viên những người làm báo lớp sau. Mỗi lần ông đến tòa soạn là mỗi lần anh chị em Phòng biên tập Quân sự lại quây quần, lại rộ lên niềm vui như cha con, ông cháu.

Riêng tôi có may mắn ở cùng phường Phương Mai (nay là phường Kim Liên) của Thủ đô Hà Nội với ông. Sau khi nghỉ hưu, ông vẫn nhiệt tình, tận tụy tham gia công việc chung của phường. Cán bộ phường và người dân quý trọng, tín nhiệm ông trong nhiều cương vị, trong đó có Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc phường. Nhiều lần đi họp ở phường, ông ghé qua nhà tôi, trước hết là thăm mẹ tôi (người cũng tham gia công tác ở chi bộ và tổ dân phố), sau đó là tôi. Nhà chật, hai ông con cùng ngồi trên giường hàn huyên. Hóa ra ông có dõi theo các bài viết của tôi trên báo. Vẫn kiệm lời, ông khen tôi viết hào hứng, chắc tay. Phần mình, ông vẫn nhớ đến từng chi tiết của cuộc sống thời trẻ ở quê hương Nghệ An, hay những nét tính cách riêng của những ngòi bút cùng thời ở Báo Quân đội nhân dân...

Những năm gần đây, khi ông bước qua tuổi 90, anh chị em trẻ ở Báo vẫn mong và chúc ông trăm tuổi. Giờ đây, ông đã gần đạt tuổi bách niên, nhưng hơn hết ông đã có một cuộc đời trong sáng trọn vẹn của một đảng viên, Bộ đội Cụ Hồ, làm báo và nghiên cứu.