Báo động tình trạng tự làm "bác sĩ"

Trả giá đắt vì "có bệnh vái tứ phương"

Chị Đ.T.T.M (45 tuổi, Mỗ Lao, Hà Nội) gần đây có biểu hiện tê tay, đau cổ tay. Cho rằng không có vấn đề gì quá nghiêm trọng, chị Đ.T.T.M vào tra “bác sĩ Google”, áp dụng đủ các giải pháp từ xoa bóp tay, ngâm nước ấm, cho đến chườm nóng, tập kéo căng tay… Chỉ đến khi xuất hiện tình trạng bệnh không những không đỡ, thậm chí cơn đau ngày càng trầm trọng hơn, chị Đ.T.T.M mới đến bệnh viện khám. Kết quả, bác sĩ kết luận chị bị hội chứng ống cổ tay, có nguy cơ biến chứng teo cơ bàn tay nếu để các triệu chứng kéo dài.

Thực tế khám chữa bệnh cho thấy, nhiều người lao động khi gặp các triệu chứng như tê tay, đau cổ tay hay ngón tay lò xo thường không đi khám sớm. Thay vào đó, họ nghe theo lời người xung quanh hoặc tự tra cứu trên mạng để tìm cách chữa trị. Hậu quả của việc điều trị sai cách không chỉ làm bệnh tình chuyển biến nặng hơn mà còn tước đi cơ hội can thiệp kịp thời của người bệnh.

Thạc sĩ, bác sĩ Đỗ Vũ Anh (chuyên gia chấn thương chỉnh hình và y học thể thao, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức) chia sẻ, những hội chứng chèn ép dây thần kinh ngoại biên như ống cổ tay hay ngón tay lò xo ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, nhưng rất nhiều bệnh nhân vẫn khăng khăng tự chữa tại nhà. Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này là tâm lý "có bệnh vái tứ phương".

"Nhiều người mặc định tê tay chỉ là biểu hiện lão hóa hoặc thoái hóa tuổi già. Thấy hàng xóm có triệu chứng giống mình dùng thuốc khỏi, họ liền mua theo mà không hiểu rằng thể trạng mỗi người là khác nhau. Người bệnh tự điều trị từ uống thuốc đến tiêm chích không rõ loại, đỡ thì bỏ dở, tái phát thì chán nản buông xuôi vì không biết đi khám ở đâu. Thậm chí, không ít người quá tin tưởng vào các luồng thông tin trên mạng, tự biến mình thành bác sĩ cho chính mình", bác sĩ Đỗ Anh Vũ chia sẻ.

Mạng xã hội: "Con dao hai lưỡi" trong truyền thông sức khỏe

Trong bối cảnh mạng xã hội trở thành một phần không thể thiếu, len lỏi sâu vào đời sống hiện đại, việc tìm kiếm thông tin y tế trên mạng đang thực sự là "con dao hai lưỡi".

Sự nở rộ của các kênh mạng xã hội tư vấn sức khỏe không đến từ các bác sĩ được đào tạo chính quy, thậm chí là các kênh lừa đảo, đã đưa người bệnh vào một ma trận thông tin, gây mất niềm tin vào truyền thông y tế. Trong khi đó, các bác sĩ giỏi, có tay nghề cao đôi khi lại chưa thực sự chú trọng vào việc truyền thông đến người dân, hoặc quá bận rộn với công tác chuyên môn khám chữa bệnh để có thể làm tốt điều này.

Rõ ràng, sự phát triển của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) là xu thế tất yếu. Nếu trước đây, văn hóa truyền miệng định hình việc tìm kiếm bác sĩ điều trị, thì nay, mạng xã hội giúp thông tin đến tay người bệnh nhanh và chủ động hơn. Các hội nhóm đánh giá về bệnh viện, bác sĩ giúp bệnh nhân dễ dàng trao đổi kinh nghiệm phẫu thuật, chất lượng dịch vụ và cách chăm sóc.

Đây là thách thức buộc các bác sĩ phải thay đổi nhận thức. Về mặt tích cực, tính cạnh tranh trên không gian mạng thúc đẩy các bác sĩ quan tâm đến bệnh nhân toàn diện hơn, từ dịch vụ, thái độ đến hậu phẫu, thay vì chỉ tập trung vào chuyên môn phẫu thuật. Tuy nhiên, bất kỳ sai sót nhỏ nào cũng có thể châm ngòi cho một khủng hoảng truyền thông, gây mất uy tín của bác sĩ. Đây là điều vô cùng áp lực trong ngành y, nơi không ai dám khẳng định cả đời hành nghề không gặp biến chứng.

Minh bạch thông tin, bác sĩ cần chủ động “lên tiếng”

Để giải quyết bài toán niềm tin và tháo gỡ tâm lý lo sợ cho người bệnh, yếu tố cốt lõi nằm ở sự minh bạch và tận tâm của đội ngũ y tế.

Bác sĩ Đỗ Vũ Anh cho biết, các bệnh lý chèn ép thần kinh không hề hiếm gặp và với bác sĩ chuyên khoa, phác đồ điều trị không phức tạp. Điều khiến người bệnh hoang mang là do họ chưa được giải thích cặn kẽ về bệnh tình cũng như lộ trình điều trị cụ thể. Bác sĩ cần dành thời gian tư vấn rõ ràng từng bước, từ dùng thuốc, tiêm, phục hồi chức năng, cho đến giải thích việc phẫu thuật là giải pháp an toàn và cần thiết nếu điều trị nội khoa thất bại.

Bên cạnh đó, áp dụng các kỹ thuật y khoa hiện đại cũng giúp đánh bay nỗi sợ dao kéo. Nhiều người ngại mổ vì sợ nằm viện dài ngày, tốn kém và ảnh hưởng công việc. Tuy nhiên hiện nay, nhiều ca phẫu thuật can thiệp ít xâm lấn, bảo đảm thẩm mỹ đã có thể thực hiện và cho bệnh nhân xuất viện ngay trong ngày.

Để dẹp bỏ "bác sĩ Google" hay "người quen", việc đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe trên các kênh chính thống và mạng xã hội là vô cùng thiết thực. Việc các bác sĩ chính quy xây dựng các kênh truyền thông cá nhân để hướng tới cộng đồng chính là xu thế tất yếu của tương lai. Tuy nhiên, điều này phải đi đôi với việc không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, cung cấp dịch vụ y tế tiện lợi, hợp lý. Chỉ khi được tiếp cận luồng thông tin chuẩn xác, người dân mới hiểu đúng về bệnh, chủ động đi khám sớm, từ đó có nhiều lựa chọn hơn và hài lòng hơn với quyết định bảo vệ sức khỏe của chính mình.