Từ đam mê khoa học đến hành trình của lòng biết ơn

Tôi biết Đoàn Xuân Hưng từ khóa học bồi dưỡng kiến thức quân sự ở Học viện Khoa học Quân sự. Cùng trung đội nên suốt mấy tháng sinh hoạt, rèn luyện, học tập với nhau, Hưng để lại nhiều ấn tượng cho chúng tôi và cán bộ, giảng viên của Học viện. Còn nhớ lần đầu tiên lớp có buổi thảo luận, Hưng đại diện nhóm thuyết trình. Tác phong tự tin, kiến thức vững vàng và cách diễn đạt lôi cuốn khiến cả lớp bị hấp dẫn, không ít lời trầm trồ, khen ngợi cách thể hiện của Hưng chẳng khác nào một giáo viên đầy kinh nghiệm. Có lần, Đại tá Bùi Duy Hiển dạy chúng tôi một số học phần công tác Đảng, công tác chính trị, sau khi chấm thi hết môn Tâm lý học quân sự đã kể, thầy rất tâm đắc với một bài thi được điểm cao nhất lớp, mà thầy nghĩ của học viên nữ vì chữ viết đẹp, quan trọng nhất là trình bày, lập luận chặt chẽ, sắc sảo... Nhưng mãi đến khi công bố kết quả thi, chúng tôi mới biết học viên đó chính là Đoàn Xuân Hưng chứ không phải bạn nữ nào cả. Hẳn các thầy cũng không khỏi bất ngờ vì một chàng kỹ sư xây dựng lại dường như rất say mê, có năng khiếu với các môn lý luận chính trị và khoa học xã hội

Thượng úy Đoàn Xuân Hưng. Ảnh do nhân vật cung cấp

Cũng vì Hưng thường là một trong những người nếu không ở lại phòng tự học muộn nhất mỗi tối thì cũng có mặt sớm nhất ở đó sáng hôm sau, trên lớp đều ngồi bàn đầu, các hoạt động của đơn vị đều năng nổ tham gia nên sự vắng mặt của Hưng khiến các bạn dễ dàng nhận ra. Một lần thấy Hưng vắng cả ngày, tôi mới hỏi thăm, Hưng ngại ngùng nói nhỏ: “Tôi xin đi tranh thủ để về nhận giải Cuộc thi tìm hiểu truyền thống 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 35 năm Ngày hội Quốc phòng toàn dân”. Lần ấy, Hưng được trao giải đặc biệt. Sau đó tôi mới biết, thì ra Đoàn Xuân Hưng là “cây sáng kiến” ở Viện Thiết kế và sở hữu kha khá giải thưởng từ các cuộc thi trong và ngoài Quân đội.

Đoàn Xuân Hưng quê ở Hưng Yên, sinh ra và lớn lên trên mảnh đất cách mạng ATK Định Hóa, Thái Nguyên. Anh công tác tại Viện Thiết kế từ năm 2021, sau khi tốt nghiệp loại giỏi ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Hiện tại, Thượng úy Đoàn Xuân Hưng đang phụ trách Phó giám đốc Trung tâm Thí nghiệm và Kiểm định chất lượng, giá trị công trình. Anh bảo, người làm nhiệm vụ trong lĩnh vực khảo sát, kiểm định chất lượng công trình như anh luôn phải đáp ứng những đòi hỏi cao về năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Nhưng tôi lại nghĩ, hình như yêu cầu công việc chỉ làm bộc lộ và phát huy tốt hơn những điều vốn có trong anh mà thôi. Có lẽ vì thế mà ngay khi về Viện công tác, dù còn rất trẻ nhưng anh đã được chỉ huy tín nhiệm giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Việc nào anh cũng hết mình, cẩn thận, tỉ mỉ từng chi tiết... “Đó đều là cơ hội quý để gợi mở cho tôi những đề tài nghiên cứu sau này”, Đoàn Xuân Hưng chia sẻ.

Công tác sản xuất, công tác nghiên cứu khoa học luôn là nhiệm vụ song hành của người lính kỹ thuật và thực tế trong những năm qua, Đoàn Xuân Hưng là một trong những cán bộ trẻ có nhiều thành tích của Viện Thiết kế với những công trình nghiên cứu, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật gắn liền với nhiệm vụ của đơn vị, tập trung vào các vấn đề trong nhiều lĩnh vực liên quan. Chẳng hạn như: Trong lĩnh vực vật liệu, Đoàn Xuân Hưng là chủ nhiệm 2 đề tài cấp cơ sở; là thành viên chính và thành viên của 5 đề tài, trong đó có 3 đề tài cấp bộ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây dựng), 1 đề tài cấp trường trọng điểm (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) và 1 đề tài cấp cơ sở. Trong lĩnh vực đánh giá sức khỏe công trình xây dựng, anh là chủ nhiệm 2 đề tài cấp cơ sở, là thành viên 2 đề tài cấp bộ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây dựng). Trong lĩnh vực giải pháp mới kiểm định chất lượng công trình, anh là chủ nhiệm 4 sáng kiến... Các đề tài và sáng kiến anh chủ nhiệm và tham gia đều đã và đang ứng dụng vào các dự án thực tế, tiếp tục hoàn thiện và tối ưu hóa.

Đoàn Xuân Hưng tự nhận mình là người đam mê nghiên cứu khoa học, nhưng chỉ đam mê thôi chưa đủ. Anh luôn thấy mình may mắn khi được rèn luyện và trưởng thành trong môi trường Quân đội, đặc biệt là tại Tổng cục Hậu cần-Kỹ thuật, nơi mà như anh ví là một mảnh đất màu mỡ chứa đựng phù sa ươm mầm cho những ý tưởng sáng tạo của tuổi trẻ. Từ năm 2023 đến 2025, Đoàn Xuân Hưng đã có 2 đề tài, 4 sáng kiến tham gia Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội và đều được trao giải, trong đó có 1 giải nhất, 1 giải nhì, 2 giải ba... Các công trình đều được thực hiện dựa trên những hướng nghiên cứu hoàn toàn mới, ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến và trí tuệ nhân tạo thông qua các thuật toán giải quyết vấn đề một cách tự động; phù hợp với nhu cầu thực tiễn của Quân đội và đất nước trong giai đoạn mới.

Trong đó, sáng kiến “Tự động phát hiện công trình ngầm bằng công nghệ ra-đa xuyên đất và thuật toán deep machine learning” được Hưng nghiên cứu năm 2024 thực sự khiến tôi ấn tượng không chỉ bởi sáng kiến trong danh sách đoạt Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội lần thứ 26 và được Hội nghị Khoa học cán bộ trẻ lần thứ XVII do Bộ Xây dựng tổ chức trao giải nhì, xếp thứ 2/84 bài báo khoa học; hơn thế, tính ứng dụng và ý nghĩa của sáng kiến thực sự được phát huy khi những ngày này, Đoàn Xuân Hưng đang cùng công nghệ ra-đa xuyên đất tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS)”.

Theo kỹ sư trẻ Đoàn Xuân Hưng, trước đây, dù tiến bộ của khoa học kỹ thuật, sự xuất hiện của các giải pháp công nghệ tiên tiến và đặc biệt là công nghệ ra-đa xuyên đất (GPR) đã mở ra bước đột phá trong việc bản đồ hóa các công trình ngầm, nhưng kết quả cần các kỹ thuật viên trình độ tay nghề cao mới có thể xác định được và mất nhiều thời gian. Trung tâm nơi Đoàn Xuân Hưng công tác cũng đã và đang triển khai công nghệ ra-đa xuyên đất cho các dự án quân sự và dân sự với đòi hỏi mức độ chính xác cao, tiến độ nhanh. Vì thế, việc tiếp tục nghiên cứu để khắc phục được những bất cập kể trên là yêu cầu cấp thiết. Sáng kiến của kỹ sư Đoàn Xuân Hưng với khả năng tự động nhận dạng dị vật ngầm, công trình ngầm mà không cần sự can thiệp của con người cũng như sự hiểu biết sâu rộng về lĩnh vực ra-đa xuyên đất đã giúp các kỹ thuật viên mới cũng có thể bảo đảm dự án, từ đó tiết kiệm được thời gian và kinh tế. Thời gian qua, kết quả của sáng kiến đã được các chủ đầu tư đánh giá cao qua các dự án, thu lợi hàng tỷ đồng cho đơn vị.

Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS”, cùng với các nguồn tư liệu lịch sử, bản đồ tác chiến và lời kể của nhân chứng, công nghệ ra-đa xuyên đất đã thiết thực cung cấp những cơ sở khoa học quan trọng, góp phần xác định các khu vực nghi có hố chôn tập thể, phục vụ hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập HCLS. Theo đó, hệ thống ra-đa xuyên đất tần số kép 200-600MHz sẽ quét phát các xung sóng điện từ xuống lòng đất và thu nhận tín hiệu phản xạ đặc trưng từ thay đổi bất thường về cấu trúc địa tầng, các vùng đất từng bị đào đắp hoặc các khoang rỗng trong lòng đất. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý là cơ sở để các chuyên gia của Viện Thiết kế tiến hành phân tích, đánh giá, đối chiếu... nhằm khoanh vùng những vị trí có khả năng cao nhất. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng phương án xác minh, khai quật tại những khu vực nghi có mộ liệt sĩ.

Suốt mấy tháng trời với những chuyến công tác qua những vùng đất lửa trong chiến tranh, từ Quảng Ngãi vào Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh), ngược ra Huế rồi lại tiếp tục đến Quảng Trị... với Đoàn Xuân Hưng, ý nghĩa của mỗi đường quét ra-đa đã vượt ra ngoài giá trị của một phép đo kỹ thuật thông thường. Nó trở thành cầu nối giữa khoa học với lịch sử, giữa công nghệ với nghĩa tình đồng đội. Anh trải lòng: “Có những hành trình được đo bằng lòng biết ơn và trách nhiệm đối với lịch sử. Hành trình tìm kiếm HCLS bằng công nghệ ra-đa xuyên đất mà tôi và đồng đội đang làm là một hành trình như thế...”.

THU HÒA