Ứng phó hiệu quả với hạn hán, xâm nhập mặn

Đề phòng nguy cơ thiếu nước cục bộ

Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường): Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) xâm nhập mặn đã xuất hiện ở mức tương đương với trung bình nhiều năm, một số thời điểm đã ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Từ nay đến tháng 5-2026, dòng chảy trên sông Mê Công về ĐBSCL tiếp tục giảm dần, đợt xâm nhập cao nhất ở các cửa sông Cửu Long tập trung từ ngày 19 đến 23-3-2026 với ranh mặn 4g/lít cao nhất trong phạm vi từ 42 đến 55km; ở các cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn vào các đợt như từ ngày: 1 đến 6-3, 19 đến 23-3, 30-3 đến 4-4 và 18 đến 21-4 với ranh mặn 4g/lít cao nhất trong phạm vi từ 65 đến 70km.

Nguồn nước trữ trong các hồ chứa thủy lợi và một số hồ chứa thủy điện tạo nguồn cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp đang ở mức trung bình 70-80% dung tích thiết kế.

Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình Thủy lợi chia sẻ: Với hạ tầng công trình thủy lợi đã được đầu tư tại vùng ĐBSCL bảo đảm khả năng chủ động kiểm soát xâm nhập mặn nên ít có nguy cơ xảy ra thiếu nước trên diện rộng. Tuy nhiên, nguồn nước về ĐBSCL trong mùa khô phụ thuộc rất lớn vào dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công. Do đó, cần đề phòng nguy cơ thiếu nước cục bộ có thể xảy ra tại một số vùng cuối nguồn thuộc các tỉnh như: Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau. Trong đó bao gồm các hệ thống thủy lợi (HTTL) như: HTTL Gò Công (Đồng Tháp), HTTL Nam Măng Thít (Vĩnh Long), HTTL Long Phú-Tiếp Nhật (TP Cần Thơ), Nhật Tảo-Tân Trụ (tỉnh Tây Ninh).

Tại các vùng Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, nguồn nước cơ bản bảo đảm cho sản xuất nông nghiệp mùa khô 2025-2026, nguy cơ hạn hán, thiếu nước cũng chỉ xảy ra cục bộ ở các công trình thủy lợi nhỏ và vùng ngoài công trình thủy lợi phụ trách tưới, thời kỳ cao điểm cần đặc biệt lưu ý ở vùng ven biển Nam Trung Bộ vào tháng 7, tháng 8-2026; vùng cao nguyên Nam Trung Bộ (Tây Nguyên) và Đông Nam Bộ vào tháng 3, tháng 4-2026.

Chủ động ứng phó với hạn hán, thiếu nước

Mặc dù dự báo mùa khô năm 2026, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn ở các địa phương khu vực ĐBSCL, Nam Trung Bộ ở mức thấp so với trung bình nhiều năm, đặc biệt hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng các năm 2016, 2019, 2023. Thế nhưng để chỉ đạo, hỗ trợ các địa phương chủ động triển khai những giải pháp ứng phó với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20-2-2026 về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở ĐBSCL và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Văn bản số 1643/BNNMT-TL ngày 23-2-2026 về việc tổ chức thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20-2-2026 của Thủ tướng Chính phủ. Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan thuộc Bộ đã tổ chức các đoàn công tác trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức công tác phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, bảo đảm cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Cùng với đó, ngành đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành một số dự án mới như cống âu Nguyễn Tấn Thành (Đồng Tháp), Vàm Bà Lịch (An Giang), Rạch Mọp (Cần Thơ), công trình thủy lợi Cái Lớn-Cái Bé (Cần Thơ-An Giang) tại ĐBSCL để bảo đảm yêu cầu về kiểm soát mặn, ngọt tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp (gieo cấy lúa, nuôi trồng thủy sản). Tại Nam Trung Bộ, HTTL Tân Mỹ, Sông Chò 1 (Khánh Hòa) đã được đưa vào sử dụng. Các công trình này đã góp phần “giải khát” nước cho vùng Nam Trung Bộ, chống xâm nhập mặn hiệu quả ở ĐBSCL. 

Ông Nguyễn Hồng Khanh chia sẻ: Để ứng phó hiệu quả hơn nữa với hạn hán, xâm nhập mặn hiệu quả thì không chỉ riêng đầu tư, xây dựng các công trình thủy lợi, mà cần thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp khác như: Tích nước phân tán (ao, các kênh, mương, rạch), chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang các loại cây trồng cạn, sử dụng ít nước, điều chỉnh lịch thời vụ; mặt khác, phải thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết từ trang web, app của ngành thủy lợi,... chỉ như vậy mới giúp chính quyền địa phương, bà con nông dân ứng phó hiệu quả với hạn hán, xâm nhập mặn.

Việc thông tin dự báo chuyên ngành về nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2025-2026 cũng góp phần giúp các địa phương vùng ĐBSCL chủ động hơn trong gieo cấy vụ đông xuân 2025-2026. Chính quyền địa phương, bà con nông dân cũng cần chủ động theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo nguồn nước các sông, hồ thủy lợi; diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn để kịp thời có các biện pháp ứng phó phù hợp; giảm thiểu tác động, thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn gây ra.