Yếu tố mới nào đang đẩy giá vàng?

Sau nhiều năm tăng mạnh, giá vàng hiện đã bước vào giai đoạn mà các câu chuyện và kỳ vọng thị trường trở thành yếu tố dẫn dắt chính. Vượt ra khỏi những yếu tố cơ bản vốn từ lâu giải thích các chu kỳ tăng giảm, kim loại quý này đang đi lên nhờ những câu chuyện xoay quanh rủi ro và bất ổn toàn cầu. Điều này khiến một số nhà phân tích gợi nhớ đến cơn sốt vàng của thập niên 1970.

Đây là nhận định của ông Ruchir Sharma, Chủ tịch công ty đầu tư Rockefeller International đăng tải trên trang Financial Times. 

Vàng từ lâu được xem là tài sản trú ẩn an toàn bởi giá nhìn chung duy trì tương quan với lạm phát trong nhiều thế kỷ, dù xen kẽ các chu kỳ bùng nổ và suy giảm. Những giai đoạn tăng mạnh thường xuất hiện khi lãi suất thực giảm. Khi lợi suất từ tiền gửi tiết kiệm hoặc trái phiếu suy yếu, dòng tiền có xu hướng chuyển sang vàng — tài sản không tạo ra lợi suất nhưng có khả năng tăng giá.

Tuy nhiên, theo ông, mô hình này bắt đầu thay đổi đáng kể từ năm 2023. Lãi suất thực khi đó ở mức cao so với giai đoạn trước và tiếp tục tăng, nhưng giá vàng lại bắt đầu bứt phá.

Động lực chính là sự gia tăng mạnh mẽ hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương, khi họ tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD sau khi Mỹ sử dụng đồng tiền này như công cụ trừng phạt đối với Nga liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine.

Giá vàng đã tăng vọt kể từ đó, nhưng điều từng được gọi là “cuộc cách mạng chống USD do các ngân hàng trung ương nước ngoài dẫn dắt” hiện không còn đủ để lý giải diễn biến giá.

Trong năm qua, tốc độ mua vàng của các ngân hàng trung ương đã chậm lại. Nhu cầu trang sức sụt giảm mạnh khi người tiêu dùng dè dặt trước mức giá cao. Thay vào đó, nhu cầu từ giới đầu tư bùng nổ tại nhiều thị trường lớn, từ Mỹ đến Ấn Độ và Anh.

Tỷ trọng mua vàng của nhà đầu tư toàn cầu đã tăng gấp đôi trong năm ngoái, lên 35%, chủ yếu nhờ dòng vốn lớn đổ vào các quỹ ETF vàng. Không nơi nào cơn sốt thể hiện rõ hơn tại Trung Quốc, nơi các nhà đầu tư cá nhân (đặc biệt là người trung niên- lớn tuổi) tham gia mạnh mẽ vào làn sóng mua.

Giá vàng hiện chủ yếu được dẫn dắt bởi nhu cầu tài chính, và sự thay đổi này đang làm đảo lộn cách hiểu truyền thống về phương pháp định giá kim loại quý. Các mô hình từng được sử dụng để giải thích giá vàng — bao gồm lợi suất trái phiếu thực và kỳ vọng lạm phát — đều không còn vận hành hiệu quả.

Chẳng hạn, nếu so với lạm phát, giá vàng hiện cao hơn tới năm độ lệch chuẩn so với mức trung bình lịch sử — nói cách khác, đây là diễn biến cực kỳ bất thường.

Trong khi đó, một mô hình do Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) xây dựng cho rằng hơn 80% mức tăng gần đây của vàng đến từ “rủi ro và bất định” hoặc các yếu tố “còn lại”. Nói cách khác, đó là những câu chuyện đáng lo ngại hoặc đơn giản là “không ai thực sự biết”.

Những người lạc quan với vàng cho rằng bối cảnh thế giới hiện nay gợi nhớ các siêu chu kỳ tăng giá trước đây như thập niên 2000 và đặc biệt là thập niên 1970. Tuy nhiên, lạm phát hiện nay vẫn còn rất xa mức hai con số từng xuất hiện trong thời kỳ Tổng thống Jimmy Carter.

Đồng thời, cũng khó có thể lập luận rằng các yếu tố bất định hiện nay như Tổng thống Donald Trump, chính sách thuế quan hay xung đột tại Ukraine gây bất ổn lớn hơn một cách khách quan so với các cú sốc dầu mỏ, chiến tranh và khủng hoảng con tin Iran trong quá khứ.

Một lập luận phổ biến khác là vàng tiếp tục hưởng lợi như nơi trú ẩn trước nguy cơ “suy yếu của đồng USD”. Nhưng nếu điều đó đúng, vì sao các lựa chọn thay thế khác cho USD như tiền mã hóa lại giảm mạnh, trong khi nhiều tài sản định giá bằng USD như cổ phiếu và trái phiếu Mỹ vẫn duy trì ổn định?

Giá vàng cũng từng tách rời khỏi các yếu tố cơ bản ở giai đoạn cuối của đợt tăng mạnh trong thập niên 1970. Khi đó, vào cuối thập kỷ, vàng được giao dịch quanh mức 500 USD/ounce — tương đương khoảng 2,5 lần giá trị hàm ý dựa trên lãi suất thực. Hiện nay, giá vàng gần 5.000 USD/ounce, tương đương gấp 5 lần mức giá trị “hợp lý” này.

Dù vậy, rất khó xác định điều gì có thể làm gián đoạn đà tăng hiện tại. Thanh khoản toàn cầu vẫn dồi dào, khiến nhiều nhà đầu tư tìm kiếm thêm các kênh phân bổ vốn. Ngay cả sau các đợt mua mạnh gần đây, tỷ trọng vàng trong danh mục đầu tư vẫn ở mức tương đối thấp. Siêu chu kỳ của thập niên 1970 chỉ kết thúc khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bắt đầu tăng lãi suất quyết liệt để chống lạm phát — một kịch bản hiện khó xảy ra.

Do đó, những người ủng hộ vàng cho rằng kim loại quý này vẫn còn nhiều dư địa tăng giá, và họ có thể đúng. Tính theo giá trị đã điều chỉnh theo lạm phát, vàng đã tăng hơn ba lần trong 10 năm qua.

Tuy nhiên, mức này vẫn khá khiêm tốn so với mức tăng gấp 12 lần trong thập niên 1970. Và dù giá có vẻ tăng theo dạng parabol trong vài tháng gần đây, mức tăng vẫn kém xa giai đoạn cuối của cơn sốt vàng thập niên 1970, khi giá kim loại quý này tăng gấp đôi chỉ trong vòng hai tháng.

Ông Ruchir Sharma nhận định: “Dù đã duy trì quan điểm tích cực với vàng trong nhiều năm, hiện tôi có xu hướng trung lập hơn. Trong một thị trường ngày càng tách rời khỏi các yếu tố cơ bản và bị dẫn dắt bởi nhiều câu chuyện khác nhau, rất khó xác định câu chuyện nào thực sự bền vững. Nếu muốn mua thêm vàng, điều cần thiết lúc này có lẽ chỉ là niềm tin”.