Các giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công

Thông tin từ Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn năm 2026 đã được Quốc hội giao là 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay và cao hơn khoảng 175.000 tỷ đồng so với kế hoạch vốn năm 2025. Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương 1 triệu tỷ đồng.

Kết quả tính đến hết ngày 30 - 4 - 2026, so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, giải ngân vốn đầu tư công là 144.282,9 tỷ đồng, đạt 14,2%. Có 8 bộ, cơ quan và 16 địa phương có tỉ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước (bao gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội; Tổng công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Bộ Tư pháp; Bộ Quốc phòng; Bộ Công Thương; Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Ngoại giao; Bộ Công an; Thành phố Hải Phòng; Thành phố Hà Nội; Lai Châu; Lạng Sơn; Cà Mau; Thái Nguyên; Điện Biên; Quảng Ninh; Hà Tĩnh; Sơn La; Tuyên Quang; Gia Lai; Lào Cai; Thành phố Huế; Phú Thọ; Khánh Hòa).

Bên cạnh đó, còn 27 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỉ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước (trong đó, một số bộ, cơ quan có tỉ lệ giải ngân dưới 1% và chưa giải ngân.

Nguyên nhân chính khiến tiến độ giải ngân chậm được xác định là do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, đặc biệt liên quan đến xác định nguồn gốc đất, đơn giá và phương án bồi thường, khiến nhiều dự án chưa thể triển khai theo kế hoạch. Đồng thời, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng cùng với việc giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán đã làm phát sinh chi phí, buộc phải điều chỉnh hợp đồng.

Ngoài ra, việc lập kế hoạch tại một số đơn vị chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, trong khi chất lượng chuẩn bị đầu tư còn hạn chế, dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc hoàn trả vốn, làm kéo dài tiến độ. Bên cạnh đó, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu vẫn chưa đáp ứng yêu cầu; tình trạng thiếu nhân sự chuyên trách tại cấp cơ sở cũng ảnh hưởng đáng kể đến quá trình triển khai.

Theo Bộ Tài chính, để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cần tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo tại Thông báo số 213/TB-VPCP ngày 25-4-2026 về kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Trước hết, cần khẩn trương phân bổ ngay kế hoạch vốn năm 2026 đã được giao nhưng chưa phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án; đến hết ngày 10-5-2026, Bộ, cơ quan, địa phương nào chưa phân bổ thì báo cáo rõ lý do, nguyên nhân, trách nhiệm tập thể, cá nhân, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15-5-2026 để tổng hợp, đề xuất báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý số vốn chưa phân bổ chi tiết theo quy định.

Tiếp đó, phát huy mạnh mẽ vai trò người đứng đầu các bộ, cơ quan, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, kịp thời tháo gỡ khó khăn vướng mắc theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền giải quyết.

Về giải phóng mặt bằng và nguyên vật liệu, cần thực hiện theo theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21-3-2026 và Công điện số 28/CĐ-TTg ngày 1-4-2026 về các giải pháp quản lý, điều hành, kiểm soát giá nguyên vật liệu xây dựng và tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh công tác giải phóng mặt, đặc biệt trong bối cảnh xung đột quân sự Trung Đông kéo dài.

Đồng thời, khắc phục các tồn tại trong công tác cán bộ; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm khắc các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm. Có giải pháp sắp xếp bố trí cán bộ đáp ứng yêu cầu trong công tác quản lý và triển khai các dự án tại các xã, phường, nhất là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh việc cập nhật đầy đủ, kịp thời dữ liệu giải ngân trên hệ thống thông tin nhằm phục vụ công tác theo dõi, đánh giá theo các chỉ số KPI, qua đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành trong lĩnh vực đầu tư công.