Vì sao dịch Ebola lan rộng tại Congo?
Dịch Ebola tại Cộng hòa dân chủ Congo đang diễn biến phức tạp và tiếp tục đặt ra sức ép lớn với hệ thống y tế nước này. Điều đáng lo không chỉ nằm ở tốc độ lây lan của virus mà còn ở những yếu tố xã hội, tập quán sinh hoạt và sự thiếu hụt thông tin khiến việc kiểm soát dịch trở nên đặc biệt khó khăn.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đợt bùng phát hiện nay đã khiến hơn 100 người tử vong, trong khi hàng trăm ca nghi nhiễm khác vẫn đang được theo dõi. Congo vốn không xa lạ với Ebola. Đây là nơi virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1976 và cũng là quốc gia từng trải qua nhiều đợt dịch nghiêm trọng nhất thế giới. Chỉ riêng giai đoạn 2018-2020, Ebola đã cướp đi sinh mạng của hơn 2.200 người. Vì vậy, mỗi đợt bùng phát mới đều khiến giới chức y tế quốc tế đặc biệt cảnh giác.
|
Nhân viên Hội Chữ thập đỏ đưa thi thể một người tử vong vì Ebola vào quan tài tại Rwampara, Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: AP |
Một trong những nguyên nhân khiến Ebola khó kiểm soát tại Congo là thói quen săn bắt và sử dụng thịt động vật hoang dã-“thịt rừng” của người dân ở các vùng nông thôn. Tại lưu vực Congo-khu rừng nhiệt đới lớn thứ hai thế giới, nhiều cộng đồng sống phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn thực phẩm từ thiên nhiên. Thịt động vật hoang dã, bao gồm dơi ăn quả, khỉ hay nhím, có thể chiếm tới 80% lượng protein trong khẩu phần ăn của người dân địa phương. Trong khi đó, đây lại là những loài được cho là vật mang mầm bệnh Ebola.
Điều này khiến các khuyến cáo y tế như “ngừng ăn thịt rừng” trở nên khó khả thi trên thực tế. Với nhiều gia đình nghèo ở vùng sâu, vùng xa, đó không chỉ là tập quán mà còn là nguồn sống duy nhất.
Bên cạnh đó, những phong tục tang lễ truyền thống cũng vô tình tạo điều kiện cho virus lây lan. Ở nhiều nơi, người dân vẫn giữ thói quen chạm tay vào thi thể người đã mất để tiễn biệt lần cuối. Tuy nhiên, Ebola lại lây truyền rất mạnh qua dịch cơ thể, đặc biệt ở giai đoạn bệnh nhân tử vong. Chỉ một nghi thức mang tính cộng đồng như vậy cũng có thể khiến hàng chục người bị phơi nhiễm.
Một vấn đề khác khiến tình hình thêm phức tạp là tin giả và tâm lý hoài nghi đối với lực lượng y tế. Nhiều người dân tin vào những lời đồn thất thiệt, từ chối điều trị hoặc không hợp tác với nhân viên chống dịch. Trong bối cảnh trình độ dân trí và khả năng tiếp cận thông tin còn hạn chế ở nhiều khu vực nông thôn, những tin đồn kiểu này dễ lan nhanh không kém virus.
Đáng chú ý, đợt dịch lần này liên quan đến chủng Bundibugyo-một biến thể Ebola hiếm gặp hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị được phê duyệt chính thức. Đây là lý do WHO đánh giá mức độ rủi ro của đợt bùng phát là “đáng lo ngại”, dù nguy cơ lan rộng toàn cầu hiện vẫn được xem là thấp hơn so với phạm vi trong khu vực Trung Phi.
