Vun bồi văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập: Bắt đầu từ cơ sở

Từ thực tiễn cơ sở, nhiều địa phương đã triển khai các mô hình khuyến đọc thiết thực như thư viện mở, tủ sách cộng đồng, không gian đọc tại nhà văn hóa… Những cách làm gần gũi ấy đang từng bước đưa sách đến gần người dân hơn, lan tỏa tinh thần học tập thường xuyên trong cộng đồng.

Những cách làm hiệu quả

Giữa thời đại công nghệ số, khi điện thoại thông minh và các nền tảng giải trí trực tuyến ngày càng chiếm nhiều thời gian của giới trẻ, vẫn có những gia đình âm thầm giữ thói quen đọc sách như một nếp sinh hoạt không thể thiếu.

Đều đặn mỗi cuối tuần, chị Đinh Thị Lệ (xã Bình Minh) lại đưa hai con vượt gần 10km tới thư viện miễn phí tại chung cư The Vesta (phường Phú Lương) để đọc sách. Với chị, những chuyến đi ấy không chỉ đơn thuần là đưa con đến thư viện, mà còn là cách gieo dần tình yêu tri thức cho các con từ những điều nhỏ nhất.

Trong không gian yên tĩnh của thư viện, thay vì cầm điện thoại hay thiết bị điện tử, hai con chị Lệ say sưa đọc truyện, tìm hiểu kiến thức mới rồi hào hứng kể cho mẹ nghe về những điều vừa khám phá được qua trang sách. Theo chị Lệ, việc duy trì thói quen đọc không chỉ giúp các con nâng cao khả năng học tập, rèn luyện tư duy mà còn hình thành sự tập trung, tính kiên nhẫn và kỹ năng tự học. “Sau những ngày học căng thẳng, các con rất mong được đi thư viện. Ở đó, các cháu vừa được đọc sách, vừa cảm thấy thoải mái, thư giãn hơn”, chị Đinh Thị Lệ chia sẻ.

Điều khiến chị Lệ vui nhất là từ những buổi đọc sách cuối tuần, các con dần chủ động tìm sách để đọc thay vì dành quá nhiều thời gian cho điện thoại hay các trò giải trí trên mạng. Từ một thói quen nhỏ của gia đình, việc đọc sách đang trở thành cầu nối giúp cha mẹ gần gũi với con hơn, đồng thời nuôi dưỡng văn hóa đọc ngay từ mỗi mái nhà.

Không chỉ ở đô thị, nhiều mô hình thư viện cộng đồng tại khu vực nông thôn cũng đang góp phần lan tỏa tình yêu sách. Tại xã Thường Tín, thư viện làng Bình Vọng là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa đọc ở cơ sở suốt hơn 25 năm qua.

Người đặt nền móng cho thư viện là ông Dương Văn Phi, một nhà giáo nghỉ hưu với mong muốn giản dị là mang sách về làng để người dân có thêm cơ hội tiếp cận tri thức. Năm 1999, từ khoảng 200 cuốn sách đầu tiên đặt trong chiếc tủ gỗ nhỏ ở đình làng, thư viện dần phát triển nhờ nhu cầu đọc và mượn sách ngày càng lớn của người dân.

Đến năm 2008, khi Nhà văn hóa thôn Bình Vọng được xây dựng, thư viện được chuyển sang không gian rộng rãi hơn với 14 tủ sách cùng nhiều tiện nghi phục vụ bạn đọc. Nhờ cách quản lý hiệu quả, thường xuyên bổ sung đầu sách mới, trung bình mỗi năm thư viện thu hút gần 3.000 lượt người đến đọc và mượn sách. Không chỉ học sinh, thanh thiếu niên, nhiều người cao tuổi trong làng cũng duy trì thói quen chiều chiều tới thư viện đọc sách, báo. Với họ, nơi đây không chỉ là nơi lưu giữ sách mà còn là không gian sinh hoạt tinh thần, nơi duy trì thói quen học tập suốt đời.

Ông Trần Quang Vinh, người dân làng Bình Vọng chia sẻ, điều khiến ông vui nhất là con cháu trong gia đình vẫn giữ được niềm yêu thích đọc sách từ thư viện làng.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực song thực tế cho thấy, việc phát triển văn hóa đọc vẫn đối mặt nhiều khó khăn trước sức hút của các nền tảng giải trí số. Điều đó đòi hỏi các hoạt động liên quan đến sách phải liên tục đổi mới để thu hút người đọc, đặc biệt là giới trẻ.

Để khắc phục điều này, nhiều địa phương đã có cách làm hay và sáng tạo giúp thu hút người dân tìm đến sách. Xã Hoài Đức là ví dụ. Tại đây, nhiều trường học trên địa bàn đã chủ động tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, xây dựng không gian đọc sáng tạo và thành lập câu lạc bộ bạn đọc nhằm khơi dậy niềm yêu thích sách trong học sinh.

Đáng chú ý, phong trào quyên góp sách với thông điệp “Tặng một cuốn sách để đọc nghìn cuốn sách” nhận được sự hưởng ứng tích cực từ giáo viên, học sinh và phụ huynh, góp phần lan tỏa văn hóa đọc ngày càng sâu rộng trong cộng đồng.

Chung tay vun bồi văn hóa đọc

Giữa nhịp sống hiện đại, khi điện thoại thông minh và mạng xã hội đang chiếm phần lớn thời gian của nhiều người. Bởi vậy, vun bồi văn hóa đọc hôm nay cần sự chung tay của gia đình, cộng đồng và chính quyền địa phương để biến việc đọc sách từ một phong trào thành thói quen thường ngày, thành nhu cầu tự thân của mỗi người.

Ở góc độ vĩ mô, không khó để thấy Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển hệ thống thư viện, lan tỏa văn hóa đọc trong xã hội, qua đó góp phần nâng cao dân trí, xây dựng tinh thần học tập suốt đời và bồi dưỡng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong thời kỳ mới. Từ định hướng Nghị quyết, nhiều địa phương ở Hà Nội đã chủ động xây dựng những mô hình đọc sách phù hợp với thực tiễn cơ sở, tạo nên những “hạt mầm” văn hóa đọc ngay từ trường học, khu dân cư.

Tại xã Hạ Bằng, phong trào đọc sách đang được nuôi dưỡng bằng những cách làm gần gũi nhưng hiệu quả. Dưới những tán cây xanh trong khuôn viên Trường Tiểu học Đồng Trúc, mô hình “Thư viện xanh” trở thành không gian quen thuộc của học sinh mỗi giờ ra chơi, sau buổi học. Không còn cảm giác khô cứng của một thư viện truyền thống, nơi đây mở ra không gian đọc gần gũi thiên nhiên, giúp các em tìm thấy niềm vui từ từng trang sách. Trung bình mỗi ngày có khoảng 150 lượt học sinh đến đọc sách, tạo nên hình ảnh đẹp về văn hóa đọc ở vùng ngoại thành Thủ đô.

Song song với đó, các lớp học cũng xây dựng “Góc đọc thân thiện”, duy trì thời gian đọc sách từ 15 đến 20 phút mỗi ngày. Những cuốn sách hay được giới thiệu đều đặn qua mô hình “Mỗi tuần một cuốn sách hay”, giúp việc đọc dần trở thành một phần tự nhiên trong sinh hoạt học đường.

Phó Chủ tịch UBND xã Hạ Bằng Đỗ Toàn Thắng cho rằng, điều đáng quý nhất không nằm ở số lượng đầu sách hay lượt người tham gia, mà là sự thay đổi trong nhận thức và thói quen của học sinh. “Khi các em tự tìm đến sách, tự chọn sách để đọc, đó mới là thành công thực sự của phong trào”, Phó Chủ tịch UBND xã Hạ Bằng chia sẻ.

Tại xã Hoài Đức, chính quyền địa phương cũng tích cực vận động nhà trường, đoàn thể và người dân chung tay xây dựng môi trường đọc sách lành mạnh.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hoài Đức Đồng Thị Nga, sách không chỉ là kho tàng tri thức mà còn là chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa hiểu biết và nuôi dưỡng tâm hồn. Vì vậy, phát triển văn hóa đọc cần bắt đầu từ việc hình thành thói quen đọc sách trong mỗi gia đình, mỗi nhà trường và từng khu dân cư.

Nhìn những em nhỏ say sưa bên trang sách tại thư viện làng Bình Vọng hay những giờ đọc sách dưới bóng cây xanh ở Hạ Bằng, có thể thấy văn hóa đọc không phải điều gì quá xa vời. Đó là những thói quen được vun đắp mỗi ngày, từ những không gian đọc giản dị, từ sự kiên trì của người làm thư viện, sự đồng hành của gia đình và sự chung tay của cả cộng đồng. Bởi khi một người tìm thấy niềm vui trong sách, sẽ có thêm một hạt mầm tri thức được gieo xuống cho tương lai.