Siết hoạt động quảng cáo của người nổi tiếng: Xác định rõ trách nhiệm với cộng đồng
Trước sự bùng nổ nhưng thiếu kiểm soát của hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội, việc hoàn thiện hành lang pháp lý để quản lý người nổi tiếng tham gia quảng bá sản phẩm đang trở nên cấp thiết. Vì vậy, Nghị định số 87/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, có hiệu lực từ ngày 15-5 tới, nhằm tăng trách nhiệm pháp lý, buộc người nổi tiếng phải chịu trách nhiệm rõ ràng hơn với những phát ngôn quảng cáo của mình.
Cần siết chặt hoạt động quảng cáo của người nổi tiếng trên mạng xã hội để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.
Lợi dụng tâm lý “tin thần tượng”...
Mạng xã hội đã biến người nổi tiếng thành kênh bán hàng rất hiệu quả. Chỉ một bài đăng, video hay livestream của KOL (người có ảnh hưởng trong cộng đồng) có thể tạo ra hàng nghìn đơn hàng trong thời gian ngắn. Nhiều người tiêu dùng mua sản phẩm không hẳn vì hiểu rõ chất lượng mà vì tin vào người quảng bá.
Chính tâm lý “tin thần tượng” khiến hoạt động tiếp thị bằng người nổi tiếng phát triển mạnh tại Việt Nam. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc giảm cân đến đồ gia dụng, thời trang…, sản phẩm nào cũng có thể được gắn với hình ảnh của một người có ảnh hưởng để tạo sức hút. Nhưng đi cùng sức lan tỏa lớn là nguy cơ quảng cáo sai sự thật và thiếu trách nhiệm với cộng đồng.
Chị Đặng Phương Anh (30 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) từng đặt mua một loại thực phẩm giảm cân sau khi xem livestream của một nữ KOL trên mạng xã hội. Tin tưởng vào lời quảng cáo sản phẩm an toàn tuyệt đối, giảm cân nhanh mà không cần ăn kiêng, chị đã bỏ gần 2 triệu đồng để mua liệu trình sử dụng. Tuy nhiên, sau hơn hai tuần dùng sản phẩm, cân nặng không giảm mà còn khiến chị rơi vào trạng thái mệt mỏi, liên tục mất ngủ, tim đập nhanh và phải dừng sử dụng. Khi phản ánh với nơi bán hàng, chị chỉ nhận được lời giải thích rằng, hiệu quả của sản phẩm tùy vào cơ địa từng người.
Những câu chuyện như vậy không phải là cá biệt. Thời gian qua, hàng loạt vụ việc người nổi tiếng quảng cáo, bán sản phẩm kém chất lượng hoặc sai sự thật bị cơ quan chức năng phanh phui, thậm chí có trường hợp bị xử lý hình sự, cho thấy vấn đề này không còn là hiện tượng riêng lẻ mà đã trở thành hồi chuông cảnh báo về trách nhiệm và đạo đức trong hoạt động quảng bá trên mạng xã hội.
Trước thực tế này, chuyên gia tâm lý giáo dục và tư vấn kỹ năng sống Nguyễn Lệ Thủy cho rằng, khi người nổi tiếng chia sẻ trải nghiệm cá nhân, khán giả thường tin tưởng vì cảm giác gần gũi và chân thật. Nhưng nếu những hình ảnh đó là giả tạo hoặc được dựng lên để phục vụ quảng cáo, hành vi này không chỉ thiếu trung thực mà còn có thể gây tổn thương tâm lý cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng thường mua hàng bằng cảm xúc nên trách nhiệm của người nổi tiếng cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn.
Hạn chế tình trạng “nhắm mắt” quảng cáo
Trong bối cảnh quảng cáo trên nền tảng số phát triển quá nhanh nhưng thiếu kiểm soát, Nghị định số 87/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo, có hiệu lực từ ngày 15-5 tới, được xem là bước điều chỉnh cần thiết nhằm siết chặt trách nhiệm của người nổi tiếng khi tham gia quảng cáo.
Theo đó, người có ảnh hưởng sẽ bị phạt từ 40 đến 80 triệu đồng nếu quảng cáo mà không xác minh độ tin cậy của đơn vị quảng cáo, không kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo nội dung quảng cáo… Đặc biệt, mức phạt cao nhất từ 80 đến 100 triệu đồng sẽ áp dụng đối với trường hợp người nổi tiếng chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm nhưng vẫn giới thiệu tới công chúng.
Không chỉ xử phạt tiền, theo quy định tại Nghị định số 87/2026/NĐ-CP, người vi phạm còn bị buộc tháo gỡ nội dung quảng cáo, thu hồi sản phẩm quảng bá, nộp lại khoản lợi bất hợp pháp và công khai xin lỗi. Những quy định này cho thấy, quan điểm quản lý đã thay đổi rõ rệt, đó là quyền tự do quảng cáo phải đi liền với trách nhiệm pháp lý và đạo đức nghề nghiệp.
Luật gia Trần Văn Hiếu, Chi hội luật gia - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc siết trách nhiệm người nổi tiếng là bước đi cần thiết để đưa hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội vào khuôn khổ sau thời gian dài tồn tại nhiều biểu hiện hỗn loạn. Quy định mới buộc người nổi tiếng phải sử dụng hoặc tìm hiểu kỹ về sản phẩm trước khi quảng cáo sẽ hạn chế tình trạng “nhắm mắt” quảng cáo vì lợi nhuận.
“Khi người quảng bá có trải nghiệm thực tế và hiểu rõ sản phẩm, nội dung quảng cáo sẽ có độ xác thực cao hơn, giảm nguy cơ quảng cáo sai sự thật, gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, cần có cơ chế giám sát thực chất để bảo đảm quy định không chỉ tồn tại trên giấy. Cơ quan quản lý cần kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ của người nổi tiếng, tránh tình trạng đối phó hình thức hoặc hợp thức hóa quảng cáo sai sự thật”, luật gia Trần Văn Hiếu nêu quan điểm.
Cùng với Nghị định số 87/2026/NĐ-CP, dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự hiện cũng đề xuất nâng mức xử phạt đối với hành vi quảng cáo gian dối, từ nhẹ nhất là phạt hành chính cho đến các mức có thể xử lý hình sự. Việc đồng thời siết trách nhiệm hành chính và khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự thể hiện quyết tâm lập lại trật tự trong môi trường quảng cáo số. Khi danh tiếng trở thành công cụ kiếm tiền, người nổi tiếng càng phải hiểu rằng, mọi phát ngôn quảng cáo đều đi kèm trách nhiệm với xã hội và pháp luật.
