Lan tỏa thương hiệu và bản sắc văn hóa Hà Nội
Công nghiệp văn hóa Hà Nội đang được phát triển theo tầm nhìn chiến lược, lấy văn hóa làm động lực tăng trưởng và là “sức mạnh mềm” để định vị thương hiệu và bản sắc Thủ đô.
Bản sắc văn hóa Hà Nội không chỉ kết tinh từ bề dày truyền thống nghìn năm, mà còn được bồi đắp bởi tinh thần sáng tạo, đổi mới không ngừng. Vì vậy, phát triển công nghiệp văn hóa trong thời đại mới không đơn thuần là khai thác những giá trị sẵn có, mà còn là quá trình lan tỏa, sáng tạo để xây dựng một Thủ đô văn hiến và hiện đại.
Không gian văn hóa sáng tạo tại khu Hồ Văn của Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Bản sắc làm nên dấu ấn
Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến, được ví như “Thành phố di sản” và là địa phương có mật độ di sản dày đặc bậc nhất cả nước, với 6.489 di tích lịch sử - văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, 1.206 lễ hội truyền thống, 1.350 làng nghề… Theo Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) Phạm Thị Lan Anh, trên thế giới hiếm có thủ đô nào hội tụ được sự phong phú về văn hóa truyền thống, lịch sử giáo dục lâu đời cùng nhiều loại hình tôn giáo, tín ngưỡng, nghi lễ, lễ hội, làng nghề thủ công và nghệ thuật diễn xướng dân gian như Hà Nội. Những giá trị ấy không chỉ là “ký ức của đất và người”, mà còn là tài sản vô giá của tương lai, là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để xây dựng Thủ đô sáng tạo, văn minh, hiện đại.
Với bề dày văn hóa được hun đúc qua hơn nghìn năm, Hà Nội đã tạo dựng cho mình một vị thế đặc biệt. Sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô mang những đặc thù riêng, khác biệt so với nhiều địa phương trong nước và nhiều đô thị trên thế giới. Cũng vì vậy, Hà Nội là địa phương đầu tiên ban hành nghị quyết riêng về phát triển công nghiệp văn hóa, thể hiện vai trò tiên phong cùng tầm nhìn chiến lược trong việc xem văn hóa là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Sau gần 4 năm triển khai, Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 22-2-2022 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã tạo ra những chuyển biến rõ nét, giúp Hà Nội từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa, sáng tạo của cả nước và khu vực.
Hà Nội liên tục được đánh giá là “Điểm đến hàng đầu thế giới”, với hàng loạt sản phẩm văn hóa được hình thành dựa trên nền tảng bản sắc và tinh thần dân tộc. Nhiều mô hình sáng tạo tiêu biểu đã ra đời như tour đêm “Đêm linh thiêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò; tour “Tinh hoa đạo học” ứng dụng công nghệ ánh sáng 3D mapping tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám; tour “Giải mã Hoàng thành Thăng Long” tại khu di sản Hoàng thành Thăng Long… Bên cạnh đó, các lễ hội văn hóa truyền thống và hiện đại như Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội, Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, Lễ hội Văn hóa Vì hòa bình… đều phản ánh rõ tinh thần đổi mới, hội nhập mạnh mẽ nhưng vẫn thấm đượm bản sắc nghìn năm văn hiến. Những không gian văn hóa - sáng tạo như phố đi bộ hồ Gươm, phố đi bộ Sơn Tây, các không gian nghệ thuật đương đại… không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần của người dân mà còn góp phần định hình hình ảnh một Hà Nội năng động, cởi mở, giàu tính nhân văn.
Không chỉ các di sản vật thể được “thắp sáng” bằng những cách làm mới, nhiều di sản văn hóa phi vật thể như ca trù, chầu văn, xẩm, múa rối, chiêng Mường, điệu múa bồng Triều Khúc… cũng thường xuyên xuất hiện trong các sự kiện, lễ hội và trên các sân khấu hiện đại. Gần đây, những chương trình nghệ thuật như “Âm sắc Việt” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay “Âm nhạc cuối tuần” tại khu vực Nhà Bát Giác (nằm trong khuôn viên vườn hoa Chí Linh, phía sau tượng đài Vua Lý Thái Tổ) đã tạo ra không gian nghệ thuật hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đương đại.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, dấu ấn sáng tạo trong phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội không chỉ nằm ở những sản phẩm mang tinh thần thời đại, mà còn ở cách Thành phố tôn trọng và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Điều đáng quý hơn cả là tinh thần ấy đang lan tỏa mạnh mẽ trong giới trẻ, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ, sáng tạo văn hóa.
Để văn hóa trở thành động lực phát triển
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đã đưa ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ tới, trong đó có nhấn mạnh đến việc “Định hướng “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là căn cốt hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh của Hà Nội để xây dựng Hà Nội trở thành “đại đô thị sáng tạo, xanh, thông minh, kết nối toàn cầu”.
Nói về những nhiệm vụ trong phát triển văn hóa, xây dựng con người Hà Nội, trong đó có phát triển công nghiệp văn hóa, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, Hà Nội đang hội tụ nhiều yếu tố để trở thành hình mẫu, đi đầu trong kỷ nguyên mới, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa và phát triển con người thời đại mới.
“Trong quá trình thúc đẩy phát triển các nguồn lực văn hóa, Hà Nội cần phải lấy bản sắc làm căn cốt cho mọi tư duy phát triển. Bản sắc chính là điều làm nên sự khác biệt và cũng là hồn cốt của Hà Nội ngàn năm văn hiến. Để giữ được bản sắc văn hóa đó, Hà Nội cần phải có những chiến lược tổng thể và chính sách rõ ràng trong giữ gìn, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa cũng như đào tạo nguồn nhân lực am hiểu về văn hóa” - Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức nhận xét.
Nhận thấy những khó khăn vẫn còn tồn tại trong các hoạt động công nghiệp văn hóa, nhất là trong bối cảnh đô thị hóa, bản sắc văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ bị mờ nhạt, thậm chí bị “đóng khung” trong những hình ảnh hoài niệm, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO thành phố Hà Nội Trương Minh Tiến cho rằng, cần phải có chính sách khuyến khích sự sáng tạo của những người trẻ, đồng thời cần có những định hướng rõ nét cho các nhà sáng tạo về tinh thần văn hóa, dân tộc khi tham gia vào sân chơi dành cho cộng đồng.
“Công nghiệp văn hóa chính là công cụ hữu hiệu để bản sắc không chỉ được bảo tồn mà còn được tái sinh, tiếp biến và thích ứng với thời đại. Một trong những vai trò quan trọng nhất của công nghiệp văn hóa là tạo ra sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Những giá trị truyền thống không còn tồn tại như những “bảo tàng tĩnh”, mà phải được chuyển hóa thành sản phẩm sáng tạo mang hơi thở đương đại” - ông Trương Minh Tiến khẳng định.
Việc ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được xem là kim chỉ nam cho các địa phương trong việc thúc đẩy, phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới. Và Hà Nội - Trái tim của cả nước, luôn thể hiện tinh thần tiên phong trong các hoạt động sáng tạo, phát huy các giá trị văn hóa. Thông qua sáng tạo, những giá trị nghìn năm được tiếp nối, làm mới và đưa vào đời sống hiện đại để không chỉ lan tỏa thương hiệu và bản sắc văn hóa Hà Nội mà còn góp phần vào mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước.
