“Văn hóa soi đường” trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Đất nước ta đang đứng trước ngưỡng cửa của những vận hội chưa từng có. Sau 40 năm Đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam đã lớn mạnh vượt bậc. Đảng ta xác định đây là thời kỳ đất nước tiến vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” - kỷ nguyên của sự bứt phá, hướng tới mục tiêu 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập Nước (2045), là thời kỳ của phồn vinh, hạnh phúc.

Trong bối cảnh ấy, sự phát triển không chỉ được đo đếm bằng những con số tăng trưởng hay hạ tầng hiện đại, mà còn bằng chiều sâu của tâm hồn và bản lĩnh văn hóa. “Văn hóa soi đường” trong thời đại mới không chỉ là khẩu hiệu chính trị, mà mang một nội hàm thực tiễn sâu sắc, văn hóa định hướng tư tưởng để dân tộc luôn đi đúng hướng giữa dòng xoáy toàn cầu hóa; văn hóa định hướng đạo đức để xã hội không bị xói mòn bởi mặt trái của kinh tế thị trường; và văn hóa định hướng để mỗi hành động của từng con người đều hướng tới giá trị nhân văn - chân - thiện - mỹ.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam vừa mới được ban hành (Nghị quyết số 80), khẳng định: “Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển”. Có nghĩa là, văn hóa không đi sau, mà phải là “hệ điều tiết” vĩ mô, đảm bảo sự cân bằng, hài hòa giữa vật chất và tinh thần, để hạnh phúc song hành với tăng trưởng.

Để văn hóa thực sự dẫn lối trong kỷ nguyên vươn mình, chúng ta cần nhận diện và bồi đắp những thành tố cốt lõi của nó dựa trên tinh thần mới.

Thứ nhất, hệ giá trị văn hóa - con người Việt Nam là hạt nhân của ngọn đuốc “soi đường”. Con người Việt Nam thời đại mới phải là sự kết tinh giữa truyền thống và hiện đại, phải phát huy và kế thừa truyền thống, với những phẩm chất yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, trách nhiệm, sáng tạo và khát vọng vươn lên. Kỷ nguyên phát triển mới, con người Việt Nam phải có tư duy độc lập, dám nghĩ, dám làm, làm chủ quốc gia, nhưng vẫn phải giữ trọn vẹn trái tim Việt Nam.

Thứ hai, sự kết hợp giữa truyền thống lịch sử và bản sắc dân tộc. Sức mạnh nội sinh nằm ở lòng yêu nước và ý chí tự cường. Nhưng bảo tồn không có nghĩa là đóng kín. Nghị quyết số 80 đặt ra mục tiêu số hóa 100% các di sản văn hóa cấp quốc gia vào năm 2026 và phấn đấu có thêm 5 di sản (2030), 10 di sản (2045) được UNESCO ghi danh, cho thấy tư duy mới là biến di sản thành tài sản, biến truyền thống thành nguồn lực. Đồng thời, giữ gìn tiếng Việt, phong tục tập quán tốt đẹp chính là sự chuẩn bị tốt nhất khi đất nước bước ra "biển lớn".

Thứ ba, đạo đức, lối sống và nhân cách con người. Văn hóa soi đường là văn hóa đề cao sự tử tế trước sự xâm lấn của lối sống thực dụng, vô cảm. Văn hóa phải là tấm khiên bảo vệ các chuẩn mực đạo đức. Một xã hội phát triển bền vững phải là nơi con người sống có lý tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng, biết phẫn nộ trước cái xấu và rung động trước cái đẹp.

Thứ tư, văn hóa sáng tạo và tiếp thu tinh hoa nhân loại. Đây là điểm đột phá trong tư duy quản lý. Nghị quyết số 80 xác định phát triển công nghiệp văn hóa là một mũi nhọn kinh tế, với mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045. Văn hóa phải tạo ra của cải, thương hiệu quốc gia. Chủ động hội nhập, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa thế giới, nhưng không đánh mất bản sắc, chính là cách chúng ta làm giàu cho văn hóa dân tộc.

Kế thừa nghị quyết từ các nhiệm kỳ trước, Nghị quyết số 80 ra đời với những quyết sách mang tính lịch sử, thể hiện sự ưu tiên chưa từng có về lĩnh vực văn hóa. Ngày 24-11 hằng năm được quy định là "Ngày Văn hóa Việt Nam", với chủ trương người lao động được nghỉ, hưởng nguyên lương, để xã hội tôn vinh, chiêm nghiệm, bồi đắp các giá trị văn hóa, tinh thần, bản sắc Việt. Cùng với đó, cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa còn là đòn bẩy vật chất quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, đầu tư mạnh mẽ cho phát triển.

Văn hóa đang dần thể hiện vai trò là “sức mạnh mềm” của quốc gia, khi "bản sắc" - hệ giá trị cốt lõi kết tinh từ văn hóa, tính nhân văn và lòng yêu nước của một quốc gia, đóng vai trò là "nền tảng", là "gốc rễ" định vị thương hiệu Việt Nam trong dòng chảy văn minh nhân loại.  

Dưới ánh sáng soi đường của văn hóa, chúng ta cần dũng cảm nhìn thẳng vào những hạn chế, yếu kém. Đảng ta đã thẳng thắn chỉ ra môi trường văn hóa chưa thực sự lành mạnh, đạo đức xã hội có biểu hiện xuống cấp.

Chúng ta không khỏi trăn trở trước lối sống thực dụng, đặt vật chất lên hàng đầu, với cuộc sống buông thả, thờ ơ và có những hành xử thô bạo, làm trái pháp luật Nhà nước, sự vô cảm, thói hư tật xấu len lỏi vào đời sống. Nguy hiểm hơn là sự xâm nhập của văn hóa lai căng, độc hại trên không gian mạng, nguy cơ làm phai mờ các giá trị văn hóa dân tộc, làm xa rời các giá trị cốt lõi của cộng đồng, quên đi nguồn cội; khuynh hướng "thương mại hóa", chỉ coi trọng, đề cao một chiều lợi ích kinh tế trong hoạt động văn hóa, coi nhẹ lợi ích xã hội, nhân văn.

Để hiện thực hóa khát vọng hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc, đối với lĩnh vực văn hóa, Đảng và Nhà nước ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý chặt chẽ nhưng thông thoáng để giải phóng sức sáng tạo của nhân dân. Xã hội và gia đình cần chung tay xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ tế bào nhỏ nhất. Gia đình phải là nơi nuôi dưỡng nhân cách, thành trì chống lại cái xấu.

Đặc biệt, thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước - cần nhận thức rõ sứ mệnh của mình. Thế hệ trẻ là người nắm giữ ngọn đuốc văn hóa trong kỷ nguyên số, hòa nhập nhưng đừng hòa tan. Mỗi người dân hãy trang bị cho mình phông văn hóa vững chắc, lòng tự tôn dân tộc, để biến văn hóa Việt Nam thành lợi thế cạnh tranh, thành niềm kiêu hãnh khi bước ra thế giới.

Có văn hóa soi đường, dân tộc Việt Nam sẽ đi xa, phát triển bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.