Tri thức nảy mầm từ mỗi mái nhà

Khi việc học bắt đầu từ những điều gần gũi nhất

Xây dựng cộng đồng học tập không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình lớn mà có thể từ những điều rất giản dị, từ nhu cầu cụ thể của mỗi người trong cộng đồng.

Ở một xóm biên giới có 109 hộ với 455 nhân khẩu cùng sinh sống trong cộng đồng gồm các dân tộc Tày, Nùng, Kinh như xóm Hòa Thuận, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng, hoạt động khuyến học được đưa vào đời sống từ những việc làm thiết thực như trồng mía, ngô, sắn đến phổ biến pháp luật, khoa học và giáo dục, thu hút 758 lượt người tham gia. Người dân không chỉ được vận động cho con em đến trường mà còn có cơ hội tiếp nhận kiến thức phục vụ sản xuất, sinh hoạt hằng ngày.

Câu chuyện của ông Lý Trọng Sinh, người dân tộc Dao, ở tổ dân phố Liên Hợp, phường Vân Sơn, tỉnh Sơn La lại khiến người khác cảm phục. Tuổi tác không thể ngăn ông tiếp tục tìm hiểu những điều mới. Từ chương trình phát thanh trên Đài Tiếng nói Việt Nam đến internet, Zalo, Facebook, ông chủ động tiếp cận thông tin, kiến thức để thay đổi những tập quán canh tác lạc hậu và chia sẻ điều học được với mọi người. Ngoài tự học, gia đình ông còn vận động 4 hộ dân cùng góp sức mua 190m² đất để xây dựng lớp học cho trẻ em địa phương, tạo điều kiện học tập cho thế hệ sau. Câu chuyện của ông cho thấy một vòng nối tiếp đầy ý nghĩa: Người lớn học để thay đổi cuộc sống, rồi từ những điều kiện mình có thể tạo ra, giúp trẻ em có cơ hội đến gần hơn với tri thức.

Trong khi đó, tộc họ Kut Hamu Bhaok của người Chăm tại làng Mỹ Nghiệp, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa đã duy trì hoạt động khuyến học, khuyến tài hơn 25 năm. Từ nền tảng văn hóa, sự đoàn kết và tinh thần trách nhiệm của cộng đồng, dòng họ hướng tới việc kết hợp truyền thống hiếu học với những yêu cầu mới, trong đó có ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong học tập và sản xuất, kinh doanh. Với dòng họ này, học tập không tách rời việc gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế gia đình và vun đắp trách nhiệm giữa các thành viên.

Thiếu tá QNCN Lò Văn Thoại, Đồn Biên phòng Mường Lèo, Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La, công tác trên địa bàn xã Sốp Cộp. Nơi đây có địa hình phức tạp, đường sá đi lại rất khó khăn, trình độ dân trí thấp, kinh tế chậm phát triển, đặc biệt là ở các bản giáp biên giới. Với mong muốn giúp bà con nơi đây biết đọc chữ, biết viết tên mình, biết đọc báo, biết phương pháp làm kinh tế hộ gia đình và áp dụng tiến bộ khoa học vào lao động sản xuất, ổn định cuộc sống, người chiến sĩ quân hàm xanh đã đến từng nhà, trò chuyện với từng người dân, “cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc”. Quá trình cầm tay nắn từng nét chữ, tuyên truyền về kiến thức quốc phòng, an ninh, về chủ trương, pháp luật, về nếp sống văn hóa... “thầy giáo Thoại”-theo cách gọi của bà con-cũng không ngừng tự học để nâng cao trình độ chuyên môn, khả năng sư phạm, kỹ năng và hiểu biết trong cuộc sống. Người thầy giáo quân hàm xanh ngày càng được bà con tin yêu, trân trọng, lớp học nhờ thế được duy trì và mở rộng.

Tại Công ty Cổ phần Ao Vua, việc học được gắn với công việc cụ thể: Cải tiến kỹ thuật, đổi mới quy trình quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát huy sáng kiến của người lao động. Công ty xác định kiến thức chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành kỹ năng, cách làm và kết quả cụ thể. Hằng năm, trên 95% cán bộ, người lao động được học tập, bồi dưỡng thường xuyên; trên 90% được đào tạo về chuyển đổi số, kỹ năng số và sử dụng thiết bị số phục vụ công việc.

Những câu chuyện khuyến học, khuyến tài như vậy rất nhiều, nối dài, lấp lánh khắp dọc dài đất nước, đưa tri thức tới từng mái nhà, ngõ phố, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển.

Phát triển khuyến học thực chất, bền vững

Giai đoạn 2021-2025 là chặng đường Hội Khuyến học Việt Nam triển khai đồng bộ 5 mô hình học tập theo Quyết định số 387/QĐ-TTg và Quyết định số 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, gồm: Gia đình học tập; Dòng họ học tập; Cộng đồng học tập; Đơn vị học tập; Công dân học tập. Mỗi mô hình là một cách tổ chức việc học trong đời sống, đồng thời liên kết với nhau thành một hệ thống, lấy con người và nhu cầu học tập suốt đời làm trung tâm. Các mô hình gặp nhau ở một điểm: Truyền thống hiếu học chỉ có thể tiếp tục khi được chuyển thành hành động cụ thể trong đời sống. Người học không chỉ là người thụ hưởng các chương trình khuyến học mà còn có thể trở thành người truyền cảm hứng, kết nối nguồn lực và tạo thêm cơ hội cho những người khác.

Theo Hội Khuyến học Việt Nam, đến năm 2025, tỷ lệ gia đình học tập đạt 73,73% (xấp xỉ 18 triệu gia đình); dòng họ học tập đạt 70,74% (hơn 100.000 dòng họ); cộng đồng học tập đạt 82,67% (hơn 86.000 cộng đồng); đơn vị học tập đạt 89,18% (gần 50.000 đơn vị); công dân học tập đạt 48,43% (gần 24 triệu công dân). Kết quả cho thấy phong trào đã mở rộng về quy mô, từng bước đi vào nền nếp và có thêm những cách làm phù hợp với đặc điểm từng địa phương, ngành nghề, cộng đồng dân cư. Việc học tập thường xuyên, tự học và học tập suốt đời từng bước trở thành một phần của đời sống xã hội.

Định hướng phát triển phong trào trong giai đoạn tiếp theo, GS, TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam yêu cầu không chỉ tiếp tục mở rộng các mô hình mà còn đổi mới cách nhìn về bản chất của công tác khuyến học. Đồng thời đề nghị chuyển từ “vận động người dân học tập” sang “tạo môi trường và cơ hội để người dân có thể học tập”; từ mở rộng số lượng sang chú trọng nâng cao chất lượng; từ công nhận mô hình sang làm cho mô hình thực sự có tác dụng trong đời sống, góp phần nâng cao chỉ số hạnh phúc của người dân. Cùng với đó, công tác khuyến học cần gắn với chuyển đổi số, đẩy mạnh “Khuyến học xanh”, “Khuyến học số” và “Bình dân học vụ số”...