Ngăn chặn vi phạm pháp luật thủy lợi: Cần “thuốc đặc trị”

“Bắt bệnh” vi phạm nhiều, xử lý ít

Theo thống kê của cơ quan chức năng, từ đầu năm 2025 đến nay, 50 xã, phường trên địa bàn Thành phố vẫn để phát sinh 290 vụ vi phạm pháp luật thủy lợi. Đáng chú ý, có tới 232 vụ chưa xử lý, chiếm khoảng 80% số vụ vi phạm phát sinh.

Đáng lo ngại hơn, dù đã nhận được 174 kiến nghị xử lý vi phạm của các công ty thủy lợi cùng nhiều văn bản đôn đốc của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, nhưng vẫn có 29 xã không tổ chức xử lý, không có văn bản phản hồi, báo cáo kết quả theo yêu cầu. Cụ thể, xã Thường Tín để xảy ra 45 vụ vi phạm, trong đó có 3 vụ vi phạm do chính UBND huyện Thường Tín trước đây (nay là xã Thường Tín) triển khai thi công công trình. Tuy nhiên, địa phương này mới chỉ xử lý 2 vụ, còn 43 vụ tồn tại; riêng 35 vụ, dù đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần đôn đốc, lãnh đạo xã không xử lý, không phản hồi.

Tại xã Phượng Dực, tình hình còn nghiêm trọng hơn khi để xảy ra 29 vụ vi phạm, trong đó có 1 vụ do UBND xã triển khai thi công công trình nhưng không xử lý được vụ nào. Toàn bộ 29 vụ vi phạm đều tồn tại, dù đã có văn bản đôn đốc của Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Giải thích về thực trạng này, một số địa phương cho rằng nguyên nhân chủ yếu do lực lượng cán bộ còn mỏng trong khi khối lượng công việc tăng lên sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh đó, nhiều công trình thủy lợi chưa được cắm chỉ giới hành lang bảo vệ; có vụ việc do công ty thủy lợi phát hiện chậm nên quy mô vi phạm đã lớn, đòi hỏi thời gian để lập hồ sơ và xây dựng kế hoạch xử lý.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp thủy lợi cho rằng người dân thường lợi dụng ngày nghỉ, ngày lễ hoặc ban đêm để vi phạm; đồng thời có trường hợp cấp xã chưa kịp thời xử lý ngay sau khi tiếp nhận hồ sơ.

Tuy nhiên, qua kiểm tra hiện trường và làm việc với các đơn vị, địa phương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Đào Quang Khải khẳng định những lý giải nêu trên là chưa thuyết phục. Thực tế tại xã Phượng Dực cho thấy đã xảy ra nhiều vụ đổ hàng trăm mét khối đất, lấn chiếm hàng trăm mét vuông bờ kênh, thậm chí ép cọc bê tông, xây dựng nhà trong lòng kênh. Nếu công tác kiểm tra được thực hiện đúng tần suất, Chủ tịch UBND xã thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý... thì các vi phạm đã không phát triển đến mức nghiêm trọng như hiện nay.

Xử lý sớm, rõ trách nhiệm

Trao đổi với phóng viên Báo Hànộimới, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho rằng, nguyên nhân sâu xa của tình trạng “vi phạm nhiều, xử lý ít” không chỉ nằm ở số lượng vụ việc phát sinh lớn, mà còn ở kỷ luật, kỷ cương trong thi hành pháp luật chưa được thực hiện nghiêm, nhất là tại cấp xã - nơi Chủ tịch UBND là người có thẩm quyền trực tiếp tổ chức xử lý vi phạm theo quy định.

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, thời gian qua, dù Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cùng các công ty thủy lợi đã nhiều lần kiến nghị, đôn đốc, song một số Chủ tịch UBND xã, phường vẫn chưa triển khai xử lý vi phạm, đồng thời không có phản hồi chính thức, khiến các vi phạm kéo dài và tiếp tục phát sinh. Trước thực tế này, việc kiểm tra, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu là cần thiết; đồng thời, kết quả xử lý vi phạm pháp luật về thủy lợi cần được coi là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo địa phương.

Ở góc độ quản lý chuyên ngành, ông Đào Quang Khải nhấn mạnh, để ngăn chặn vi phạm hiệu quả, cần xử lý ngay từ khi vi phạm mới manh nha, không để phát triển thành những vụ việc nghiêm trọng, phức tạp.

Cũng theo ông Đào Quang Khải, thực tế kiểm tra cho thấy nhiều vụ vi phạm nghiêm trọng phát sinh không phải do thiếu quy định, mà chủ yếu do chậm phát hiện hoặc chậm tiếp nhận, xử lý hiện trường. Khi doanh nghiệp thủy lợi phát hiện muộn, hoặc chính quyền cơ sở không kịp thời tiếp nhận, xử lý ngay từ đầu, quy mô vi phạm sẽ tăng nhanh, buộc phải huy động nhiều nguồn lực để khắc phục, giải tỏa, gây khó khăn cho cả cơ quan quản lý và người dân.

Lãnh đạo Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội cho rằng trách nhiệm cần được xác lập rõ ràng ở từng khâu. Doanh nghiệp thủy lợi phải chịu trách nhiệm nếu không kiểm tra, phát hiện kịp thời; chính quyền cấp xã phải chịu trách nhiệm nếu chậm trễ trong xử lý, để vi phạm phát sinh, kéo dài. Trường hợp có dấu hiệu buông lỏng quản lý, thậm chí tiếp tay cho vi phạm, cần kiên quyết chuyển cơ quan chức năng xác minh, xử lý nghiêm để tạo sức răn đe...

Vi phạm pháp luật về thủy lợi chỉ có thể bị chặn đứng khi kỷ cương được lập lại từ cấp xã, trách nhiệm người đứng đầu được xác lập rõ ràng và được xử lý đến nơi đến chốn. Đó chính là “thuốc đặc trị” cần thiết để bảo vệ hệ thống công trình thủy lợi - nền tảng cho phát triển bền vững của Thủ đô.