Mùa lạnh và nguy cơ phát các bệnh da mạn tính
Mùa đông mang theo cái lạnh khô và độ ẩm không khí giảm sâu khiến làn da bước vào một “mùa thử thách” khắc nghiệt. Không chỉ gây cảm giác khô ráp, bong tróc hay nứt nẻ khó chịu, thời tiết lạnh còn là thời điểm nhiều bệnh da mạn tính có xu hướng tái phát hoặc diễn biến nặng hơn.
Sự chủ quan cùng những thói quen chăm sóc da chưa phù hợp trong mùa đông khiến không ít trường hợp đáng lẽ có thể kiểm soát sớm lại trở nên dai dẳng và phức tạp.
Chăm sóc da cho người bệnh tại Bệnh viện Da liễu trung ương. Ảnh: Xuân Lộc
Những sai lầm phổ biến
Theo PGS.TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, mùa lạnh là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm đối với làn da, nhất là ở những người đang mắc các bệnh da mạn tính như viêm da cơ địa, vảy nến, viêm da tiết bã... Khi nhiệt độ giảm và độ ẩm không khí xuống thấp, hàng rào bảo vệ tự nhiên của da - vốn có vai trò giữ nước và ngăn chặn các tác nhân gây hại - bị suy yếu rõ rệt. Da mất nước nhanh hơn, lớp lipid bảo vệ bị tổn thương, khiến bề mặt da khô căng, dễ bong tróc và dễ kích ứng.
Trong đó, viêm da cơ địa là một trong những bệnh dễ bùng phát nhất. Người bệnh thường xuất hiện các mảng da khô, đỏ, ngứa dữ dội, thậm chí nứt nẻ và rỉ dịch. Cơn ngứa kéo dài không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, tâm lý và sinh hoạt hằng ngày. Nhiều trường hợp do gãi nhiều để giảm ngứa đã vô tình làm tổn thương da sâu hơn, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và dẫn tới bội nhiễm.
Không chỉ viêm da cơ địa, viêm da tiết bã cũng thường “trỗi dậy” trong mùa lạnh. Nhiều người lầm tưởng da dầu sẽ “dễ chịu” hơn vào mùa đông, nhưng trên thực tế, sự rối loạn hoạt động của tuyến bã nhờn kết hợp với hàng rào da suy yếu lại tạo điều kiện cho vi nấm cộng sinh phát triển quá mức. Hậu quả là da xuất hiện các mảng đỏ, bong vảy mịn, dính, thường tập trung ở rãnh mũi - má, lông mày và da đầu. Những tổn thương này có thể không gây đau rát dữ dội, nhưng ngứa âm ỉ, kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ và tâm lý người bệnh.
Một vấn đề khác thường bị xem nhẹ trong mùa đông là tình trạng nứt nẻ tay chân và viêm quanh móng. Dưới tác động của thời tiết lạnh, khô, lớp sừng trên da có xu hướng dày lên nhưng lại mất đi tính đàn hồi. Khi người bệnh vận động nhiều hoặc thường xuyên tiếp xúc với nước và các chất tẩy rửa, da dễ bị nứt toác, gây đau rát, thậm chí chảy máu. Những vết nứt nhỏ tưởng chừng vô hại này lại chính là “cửa ngõ” để vi khuẩn và vi nấm xâm nhập, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và khiến tình trạng bệnh dễ tái phát nhiều lần.
Trước thực trạng nêu trên, bác sĩ Dương Thị Lan, Phó Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Trung ương cảnh báo một thói quen khá phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro là tắm lá khi bị ngứa. Nhiều người truyền tai nhau rằng lá trầu không, lá khế hay một số loại lá dân gian khác có thể giúp giảm ngứa, làm mát da. Tuy nhiên, trên thực tế, các loại lá này có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng, khiến da đỏ rát và tổn thương nặng hơn, đặc biệt ở những người có làn da khô bệnh lý hoặc đang mắc viêm da cơ địa. Thay vì “chữa mẹo”, điều quan trọng là lựa chọn sữa tắm phù hợp và duy trì dưỡng ẩm đúng cách để bảo vệ hàng rào da.
Tuân thủ nguyên tắc “3 đúng, 2 đủ”
Để bảo vệ làn da trong mùa đông và hạn chế tối đa sự tái phát của các bệnh da mạn tính, các chuyên gia da liễu khuyến cáo người dân cần tuân thủ những nguyên tắc chăm sóc da khoa học, đơn giản nhưng bền bỉ. Việc chăm sóc da mùa lạnh cần dựa trên nguyên tắc “3 đúng, 2 đủ” nhằm phục hồi và duy trì hàng rào bảo vệ tự nhiên của da. Cụ thể, 3 đúng gồm: Tắm đúng, dùng xà phòng đúng và bôi kem dưỡng ẩm đúng và 2 đủ là uống đủ nước và giữ đủ ấm.
Theo bác sĩ chuyên khoa II Đỗ Thị Minh Nghĩa, Trưởng khoa Da liễu, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, tắm đúng là yếu tố đầu tiên cần được chú trọng. Trong tiết trời giá lạnh, nhiều người có thói quen tắm nước quá nóng để cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, nước nóng lại chính là “kẻ thù” của làn da khô. Nó làm cuốn trôi lớp dầu tự nhiên trên da khiến da mất nước nhanh hơn và trở nên nhạy cảm. Do đó, chỉ nên tắm bằng nước ấm vừa phải, thời gian tắm không quá 10 phút để hạn chế tổn thương hàng rào da.
Việc lựa chọn sữa tắm cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Thay vì sử dụng các loại xà phòng có tính tẩy rửa mạnh, người dân nên ưu tiên các sản phẩm dịu nhẹ, có độ pH cân bằng và chứa các thành phần dưỡng ẩm như glycerin hay vitamin E. Sau khi tắm, bôi kem dưỡng ẩm đúng cách là bước then chốt giúp “khóa ẩm” cho da. Thời điểm lý tưởng nhất là trong vòng 3 - 5 phút sau khi tắm, khi da vẫn còn ẩm. Việc duy trì thói quen này ít nhất hai lần mỗi ngày sẽ giúp da mềm mại hơn và giảm rõ rệt tình trạng khô, ngứa.
Song song với chăm sóc từ bên ngoài, bác sĩ Đỗ Thị Minh Nghĩa cũng lưu ý, việc uống đủ nước và giữ ấm cơ thể cũng không thể bỏ qua. Mùa đông thường làm giảm cảm giác khát khiến nhiều người vô tình uống ít nước hơn nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, mỗi người nên duy trì lượng nước uống từ 1,5 - 2 lít/ngày, đồng thời bổ sung trái cây giàu vitamin C và E để hỗ trợ sức khỏe làn da. Việc giữ ấm đủ, lựa chọn quần áo cotton mềm mại tiếp xúc trực tiếp với da, tránh mặc len hoặc dạ thô ráp cũng góp phần hạn chế kích ứng và tổn thương da...
Bên cạnh đó, việc tận dụng các nguyên liệu tự nhiên như sữa chua không đường, mật ong, bột nghệ hay nước vo gạo cũng có thể hỗ trợ cải thiện làn da mùa đông nếu được sử dụng đúng cách. Những nguyên liệu này có tác dụng dưỡng ẩm, kháng viêm nhẹ và hỗ trợ phục hồi da, giúp da trở nên mềm mại và tươi tắn hơn trong những ngày giá lạnh.
