Livestream 'bóc phốt': Tự do ngôn luận không đồng nghĩa với việc xâm phạm đời tư

Ngày 7/8, Công an tỉnh Bắc Ninh thông tin về việc khởi tố Nguyễn Văn Hợi, Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp liên quan các hành vi phát sinh từ hoạt động trên mạng xã hội. Theo tài liệu điều tra ban đầu, từ những mâu thuẫn trong quá trình livestream, các cá nhân liên quan đã sử dụng mạng xã hội để phát trực tiếp, chửi bới, đăng tải thông tin sai sự thật nhằm thu hút lượt xem, tăng tương tác và sức ảnh hưởng. Vụ án đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, làm rõ.

Trao đổi với phóng viên, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng quyền tự do ngôn luận luôn đi kèm trách nhiệm pháp lý. Người sử dụng mạng xã hội không thể viện dẫn quyền tự do ngôn luận để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Tự do ngôn luận không đồng nghĩa với tùy tiện

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, quyền tự do ngôn luận là quyền cơ bản của con người, được ghi nhận tại Điều 25 Hiến pháp năm 2013. Tuy nhiên, đây không phải là quyền tuyệt đối.

Điều 14 Hiến pháp quy định quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng.

Trong khi đó, theo Điều 21 Hiến pháp, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; danh dự, nhân phẩm và uy tín của cá nhân cũng được pháp luật bảo vệ.

“Quyền tự do ngôn luận của người này bị giới hạn bởi quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Không thể viện dẫn quyền tự do ngôn luận để công khai đời tư, tiết lộ bí mật cá nhân, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc đưa thông tin sai sự thật về người khác”, TS.LS Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông, mạng xã hội là không gian mở nhưng không nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Người dùng có quyền bày tỏ quan điểm, phản ánh hiện tượng tiêu cực hoặc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, song việc phát ngôn phải dựa trên thông tin có căn cứ, được thể hiện trong giới hạn pháp luật cho phép.

“Tự do ngôn luận là quyền được pháp luật bảo vệ, nhưng tự do không đồng nghĩa với tùy tiện. Khi việc thực hiện quyền xâm phạm đến các quyền cơ bản khác, Nhà nước có quyền và có trách nhiệm đặt ra giới hạn để bảo vệ những quyền đó”, ông Cường phân tích.

Thông tin đúng chưa chắc được quyền công khai

Một quan niệm khá phổ biến hiện nay là “thông tin đúng sự thật thì có quyền công khai”. Theo TS.LS Đặng Văn Cường, cách hiểu này không hoàn toàn chính xác.

Tính xác thực của thông tin và quyền công khai thông tin là hai vấn đề pháp lý khác nhau. Một thông tin có thể đúng nhưng nếu thuộc đời sống riêng tư, bí mật cá nhân hoặc bí mật gia đình thì việc thu thập, sử dụng và công khai vẫn phải tuân thủ các điều kiện do pháp luật quy định.

“Có những thông tin đúng sự thật nhưng pháp luật không cho phép tùy tiện công khai. Việc công khai còn phải xem xét căn cứ pháp lý, sự đồng ý của người có thông tin, mục đích và phạm vi sử dụng”, TS.LS Đặng Văn Cường cho biết.

Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tiếp tục đặt ra các nguyên tắc đối với việc thu thập, xử lý, cung cấp và công khai dữ liệu cá nhân. Theo đó, dữ liệu cá nhân phải được xử lý đúng mục đích, đúng phạm vi và bảo đảm quyền của chủ thể dữ liệu.

Việc một cá nhân tự cho rằng thông tin mình nắm giữ là đúng không đương nhiên tạo ra quyền phát tán thông tin đó cho cộng đồng. Trong một số trường hợp, ngay cả khi nội dung phản ánh có căn cứ, cách thức công khai, phạm vi lan truyền và mục đích sử dụng vẫn có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Đặc biệt, trên mạng xã hội, một đoạn livestream có thể nhanh chóng bị cắt ghép, đăng lại và lan truyền trên nhiều nền tảng. Thông tin sau khi phát tán gần như không thể thu hồi hoàn toàn. Thiệt hại đối với danh dự, nhân phẩm, uy tín và cuộc sống của người bị nhắc đến vì thế có thể kéo dài, ngay cả khi nội dung vi phạm đã được gỡ bỏ.

Livestream vi phạm có thể phải chịu nhiều trách nhiệm pháp lý

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, tùy theo tính chất, mức độ, động cơ và hậu quả, người livestream có nội dung sai sự thật, xúc phạm hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.

Về trách nhiệm dân sự, người bị xâm phạm có quyền yêu cầu gỡ bỏ thông tin, cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Thiệt hại có thể bao gồm tổn thất vật chất, thu nhập bị mất hoặc giảm sút, chi phí khắc phục hậu quả và khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần.

Về xử phạt hành chính, Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Mức phạt từ 20–30 triệu đồng được áp dụng đối với tổ chức; cá nhân thực hiện cùng hành vi bị phạt bằng một nửa mức phạt đối với tổ chức. Trường hợp thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt đối với tổ chức có thể lên tới 50 triệu đồng. Người vi phạm còn bị buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.

Nếu hành vi có tính chất nghiêm trọng hoặc đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị xem xét về tội làm nhục người khác theo Điều 155; tội vu khống theo Điều 156; hoặc tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo Điều 331 Bộ luật Hình sự.

"Tùy từng tội danh, tính chất và hậu quả của hành vi, chế tài có thể là cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Khung hình phạt cao nhất đối với một số trường hợp có thể lên đến 7 năm tù", ông Cường cho hay.

TS.LS Đặng Văn Cường nhận định, thời gian qua đã có không ít trường hợp sử dụng tính năng phát trực tiếp để công kích, “đấu tố”, bịa đặt hoặc xúc phạm người khác bị xử lý hành chính, thậm chí xử lý hình sự. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn diễn biến phức tạp.

Đáng lo ngại là một số tài khoản coi những cuộc tranh cãi, mâu thuẫn và đời tư của người khác như “nguyên liệu” để sản xuất nội dung. Những phát ngôn gây sốc, thông tin chưa được kiểm chứng hoặc các cuộc tấn công cá nhân càng thu hút nhiều người xem thì chủ tài khoản càng có cơ hội tăng tương tác và thu lợi.

“Đã đến lúc cần xử lý mạnh tay đối với các tài khoản mạng xã hội có sức ảnh hưởng nhưng liên tục đưa ra thông tin độc hại, sử dụng mạng xã hội để tấn công người khác hoặc lạm dụng các tính năng của nền tảng nhằm gây chú ý, nổi tiếng và thu lợi bất chính”, TS.LS Đặng Văn Cường đề nghị.

Theo ông, bên cạnh việc xử lý người trực tiếp livestream, cần xem xét trách nhiệm của những tài khoản cố tình cắt ghép, đăng lại hoặc tiếp tục phát tán nội dung vi phạm. Việc chia sẻ lại không làm mất đi tính chất nguy hiểm của thông tin mà còn mở rộng phạm vi ảnh hưởng, gia tăng thiệt hại đối với người bị xâm phạm.

Mạng xã hội tạo cơ hội để mỗi người lên tiếng, nhưng quyền phát ngôn phải được thực hiện trên cơ sở tôn trọng sự thật, tôn trọng đời tư và danh dự của người khác. Khi livestream được sử dụng như công cụ để công kích, bôi nhọ hoặc khai thác chuyện riêng tư nhằm câu view, kiếm tiền, ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi vi phạm pháp luật đã bị vượt qua.