Lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái: Những biện pháp phòng ngừa cháy, nổ

Nguy cơ hiện hữu

Thời gian qua, địa bàn thành phố Hà Nội đã xảy ra một số vụ cháy liên quan đến hệ thống điện mặt trời áp mái. Mới đây nhất, Đội chữa cháy và cứu nạn cứu hộ số 1 (Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ - Công an thành phố Hà Nội) đã kịp thời dập tắt một vụ cháy xảy ra tại hệ thống điện mặt trời áp mái của một hộ dân ở xã Phù Đổng.

Vụ việc trên đã cảnh báo về nguy cơ cháy, nổ từ các hệ thống điện mặt trời áp mái. Theo đánh giá của cơ quan chức năng, nguyên nhân của các vụ cháy chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng thiết bị kém chất lượng, lắp đặt không đúng kỹ thuật, hệ thống điện quá tải, chập điện, phát sinh hồ quang điện một chiều, thiếu kiểm tra bảo dưỡng hoặc không bảo đảm các giải pháp chống sét và an toàn phòng cháy, chữa cháy. Đặc biệt, điện mặt trời áp mái là hệ thống thường xuyên phải chịu tác động trực tiếp của các yếu tố thời tiết như nắng nóng, mưa bão, sét đánh... Không giống như hệ thống điện thông thường, các tấm pin mặt trời vẫn có khả năng phát điện khi có ánh sáng, kể cả khi đã ngắt điện lưới hoặc ngắt bộ biến tần (inverter). Điều này khiến nguy cơ điện giật, chập cháy luôn hiện hữu nếu hệ thống không được quản lý, sử dụng và bảo dưỡng đúng quy định.

Kỹ sư Đào Minh Quyết, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Sunpro Vina cho biết, trên thực tế phần lớn sự cố liên quan đến hệ thống điện mặt trời áp mái không xuất phát từ tấm pin mà chủ yếu đến từ hệ thống điện và quá trình lắp đặt, vận hành. Những nguyên nhân phổ biến gồm: Việc sử dụng vật tư không đạt tiêu chuẩn; đầu nối DC lắp đặt không đúng kỹ thuật hoặc tiếp xúc kém gây phát nhiệt; dây dẫn có tiết diện không phù hợp hoặc bị hư hỏng; biến tần hoặc tủ điện được bố trí ở vị trí thông gió kém...

Một số dấu hiệu cảnh báo sớm có thể nhận biết như biến tần thường xuyên báo lỗi, tủ điện hoặc các đầu nối nóng bất thường, xuất hiện mùi khét hoặc hiện tượng đổi màu dây dẫn, sản lượng điện suy giảm bất thường. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, chủ đầu tư cần dừng vận hành và kiểm tra ngay để tránh phát sinh sự cố lớn.

Chủ động phòng ngừa để giảm thiểu rủi ro

Trước thực tế trên, Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an thành phố Hà Nội) đã đưa ra nhiều khuyến cáo nhằm giúp người dân chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ từ hệ thống điện mặt trời áp mái. Theo đó, yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất là lựa chọn thiết bị bảo đảm chất lượng. Người dân chỉ nên sử dụng tấm pin năng lượng mặt trời, inverter, pin lưu trữ điện năng, tủ điện, dây dẫn, thiết bị đóng ngắt và chống sét có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn điện. Việc sử dụng thiết bị trôi nổi, hàng giả, hàng nhái hoặc đã qua sử dụng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.

Các thiết bị phải phù hợp với công suất thiết kế, có khả năng chịu nhiệt và thích ứng với điều kiện thời tiết ngoài trời. Đặc biệt, dây dẫn điện một chiều phải là loại chuyên dụng dành cho hệ thống điện mặt trời, có khả năng chịu nhiệt, chịu tia cực tím và được lắp đặt đúng kỹ thuật. Việc thiết kế và thi công hệ thống phải được thực hiện bởi các đơn vị có chuyên môn và năng lực. Hệ thống điện cần được tính toán phù hợp với kết cấu chịu lực của công trình, công suất sử dụng điện và khả năng chịu tải của mái nhà. Bên cạnh đó, các hộ gia đình cần bố trí đầy đủ thiết bị đóng cắt, bảo vệ, tiếp địa và hệ thống chống sét; bố trí nút ngắt khẩn cấp tại vị trí dễ tiếp cận.

Theo cơ quan chức năng, việc bảo dưỡng định kỳ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phòng ngừa sự cố. Người sử dụng cần thường xuyên kiểm tra inverter, tủ điện, đầu nối và dây dẫn để phát hiện các dấu hiệu bất thường như nóng, cháy sém, có mùi khét hoặc xuất hiện tia lửa điện. Các thiết bị hư hỏng, xuống cấp phải được thay thế kịp thời. Ngoài ra, việc ứng dụng các thiết bị giám sát, cảnh báo hoặc camera nhiệt cũng được khuyến khích nhằm phát hiện sớm những điểm phát nhiệt bất thường.

Cùng với đó, mỗi gia đình cần trang bị kiến thức, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và phương tiện chữa cháy tại chỗ như bình bột, bình chữa cháy gốc nước hoặc bọt chữa cháy; bảo đảm các thành viên trong gia đình được hướng dẫn kỹ năng cắt điện khẩn cấp, cách sử dụng bình chữa cháy cũng như kỹ năng thoát nạn an toàn.

Khi phát hiện cháy, nổ, người dân cần nhanh chóng hô hoán, báo động cho mọi người biết, tổ chức thoát nạn đến khu vực an toàn và gọi ngay cho lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ qua số điện thoại 114. Nếu điều kiện an toàn cho phép, người dân nhanh chóng ngắt aptomat tổng của công trình, thiết bị ngắt điện AC và thiết bị cô lập nguồn điện DC của hệ thống điện năng lượng mặt trời để hạn chế nguy cơ cháy lan và điện giật.

Theo Đại tá Phạm Trung Hiếu, Trưởng phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an thành phố Hà Nội), điện mặt trời áp mái mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và môi trường. Để nguồn điện này thực sự phát huy hiệu quả, mỗi người dân cần nâng cao ý thức phòng ngừa, tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy. Chỉ khi bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế, thi công đến vận hành, bảo dưỡng, những rủi ro cháy, nổ mới được kiểm soát, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và cộng đồng.