Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

Câu hỏi từ một cuộc thi robot

Giải Thế vận hội Robot hình người Thế giới khai mạc hôm 22/8 tại Cung trượt băng tốc độ Quốc gia, công trình từng phục vụ Olympic mùa đông Bắc Kinh 2022. Đây là năm thứ hai giải đấu này được tổ chức, với 51 nội dung và hơn 1.000 lượt thi đấu, từ chạy, bóng bàn, bóng đá cho tới cử tạ và kéo co. Ban tổ chức cho biết hơn 2.000 robot hình người tham gia sự kiện kéo dài 5 ngày.

Ngay ngày mở màn, một robot của X-Humanoid, công ty có trụ sở tại Bắc Kinh, đạt thành tích nhảy cao đứng 2,88m, vượt xa kỷ lục 2,45m của Javier Sotomayor (Cuba) năm 1993 và bỏ xa mức 0,95m mà chính hạng mục này ghi nhận ở mùa giải đầu tiên năm ngoái.

Trước đó, trong một buổi chạy thử, robot của hãng smartphone Honor hoàn thành 100m chỉ trong 9,32 giây, nhanh hơn kỷ lục thế giới do Usain Bolt thiết lập năm 2009 và tốc độ đỉnh đạt 14,5m/giây. Mức cải thiện này rất đáng chú ý nếu so với năm 2025, khi robot vô địch 100m còn mất hơn 20 giây.

Giải đấu diễn ra cùng tuần với Hội nghị Robot Thế giới 2026, nơi khoảng 3.000 sản phẩm robot của hơn 300 doanh nghiệp trong và ngoài Trung Quốc được trưng bày. Ở đó, hai hình ảnh tương phản xuất hiện chỉ cách nhau vài gian hàng: một robot hình người tung cước, đấm liên hoàn trong trận đấu boxing mô phỏng, còn một robot khác loay hoay gần hai phút để gấp một chiếc áo phông trước khi người vận hành phải ra tay hỗ trợ.

Giới quan sát công nghệ vì thế nhanh chóng chỉ ra sự khác biệt giữa sàn diễn thể thao và môi trường vận hành thực tế. Điền kinh là môi trường thi đấu tĩnh, nơi thuật toán tối ưu hóa cho các chuyển động tuần hoàn gia tốc cố định. Trái lại, khi chuyển sang 21 phần thi mô phỏng kịch bản ứng dụng, điểm yếu của dòng máy tính toán này mới bộc lộ.

Tại khu vực kỹ năng khéo léo, nhiều mẫu robot mất hơn hai phút chỉ để gập một chiếc áo phông, hoặc gặp khó khăn khi cắm đầu nối cáp điện trong dây chuyền sản xuất cơ khí. Trong khi đó, cú va chạm mạnh vào đệm mút chắn đà sau vạch đích 100 mét của các robot cho thấy năng lực hãm phanh và điều khiển lực va chạm vẫn là bài toán học máy phức tạp.

Vẫn chờ một “khoảnh khắc ChatGPT”

Ni Tao, người sáng lập trang theo dõi công nghệ Yangtzeer.com, đánh giá Trung Quốc đã đạt tiến bộ đáng kể trong robot hình người và AI hiện thân, nhưng chưa tạo ra được cột mốc thuyết phục cho thấy robot vượt khỏi những màn trình diễn khéo léo, bắt mắt để bước vào triển khai thực tế, tạo ra giá trị thương mại và xã hội thực sự. Theo ông, đây là bước chuyển bắt buộc nếu ngành muốn tăng trưởng bền vững lâu dài.

Chung quan điểm đó, Wang Xingxing, nhà sáng lập kiêm CEO Unitree Robotics, thẳng thắn thừa nhận ngành còn một chặng đường dài để có thể thương mại hóa robot hình người. Ông cho rằng robot học chỉ thực sự có "khoảnh khắc ChatGPT", bước ngoặt tạo ra làn sóng ứng dụng đại trà, khi một robot hình người được đặt vào một ngôi nhà xa lạ và có thể hoàn thành khoảng 80% nhiệm vụ chỉ dựa trên lệnh thoại hoặc văn bản.

Ông Wang ước tính điều này có thể xảy ra trong 2-3 năm nếu mọi thứ tiến triển nhanh, hoặc 5-10 năm nếu chậm hơn, một dự báo thận trọng hơn hẳn so với chính ông đưa ra tại hội nghị năm 2025, khi ông nói 1-3 năm cho kịch bản nhanh và 3-5 năm cho kịch bản chậm.

Theo ông, robot hiện tại vẫn kém hiệu quả hơn công nhân, và gần như phải được huấn luyện lại từ đầu cho mỗi nhiệm vụ mới, đây là trở ngại lớn nhất của toàn ngành trên phạm vi toàn cầu. Robot có thể hoạch định chuyển động tổng thể khá tốt, nhưng vẫn vấp ở "vài xăng-ti-mét hoặc vài mi-li-mét cuối cùng" của một thao tác, phần đòi hỏi độ chính xác cao nhất. Hiện tại, Unitree đang phát triển cái mà Wang gọi là "vòng lặp tự tiến hóa" nhằm thu hẹp khoảng cách đó.

Trong khi đó, Yu Chao, nhà sáng lập kiêm CEO Lumos Robotic nhận định, tiêu chí đánh giá của ngành đã thay đổi: thay vì hỏi robot chạy nhanh cỡ nào hay múa đẹp không, giờ đây câu hỏi là tỷ lệ thành công khi thực hiện nhiệm vụ thực tế và lợi tức đầu tư ra sao.

Đây cũng là điều mà Hua Rong, Giám đốc marketing của công ty robot Zeroth, chia sẻ. Bà Hua cho rằng, những kỷ lục trên sân đấu thể thao chỉ mang tính khích lệ. Phép thử thật sự chỉ bắt đầu sau khi sản phẩm được bán ra: liệu nó có thực sự giải quyết được vấn đề của người dùng hay không.

Dòng vốn khổng lồ phía sau những con robot

Trong lúc năng lực thực tế của robot vẫn còn khoảng cách với kỳ vọng, thị trường vốn lại phản ứng theo cách gần như ngược chiều. Ngày 20/8, Unitree niêm yết tại Thượng Hải, huy động 6,1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 850 triệu USD) và được đặt mua vượt hơn 8.000 lần. Cổ phiếu công ty tăng tới 629,44% trong phiên giao dịch đầu tiên, đưa vốn hóa lên khoảng 445 tỷ nhân dân tệ (khoảng 62 tỷ USD) trước khi đóng cửa ở mức 341,8 tỷ nhân dân tệ (47,8 tỷ USD).

Mức định giá này vượt xa những gì nhiều người trong ngành dự đoán. Trước phiên IPO, các doanh nghiệp robot được cho là chỉ kỳ vọng Unitree đạt vốn hóa khoảng 100-200 tỷ nhân dân tệ. Chính những người trong ngành cũng thừa nhận định giá đã chạy trước mức độ trưởng thành của các ứng dụng thực tế.

Nhưng Unitree không phải trường hợp cá biệt. Trong quý I/2026, lĩnh vực AI hiện thân của Trung Quốc ghi nhận hơn 50 thương vụ huy động vốn, với tổng giá trị khoảng 20 tỷ nhân dân tệ (2,8 tỷ USD). Trong nửa đầu năm, theo Tân Hoa Xã, có tới 116.000 doanh nghiệp mới đăng ký hoạt động trong lĩnh vực robot hình người.

Những con số này cho thấy cuộc đua không còn chỉ nằm trong phòng thí nghiệm của một số công ty công nghệ mà đã lan sang cả thị trường vốn và hệ sinh thái doanh nghiệp. Các nhà đầu tư đang đặt cược vào một thị trường mà quy mô tương lai được dự báo rất lớn. Morgan Stanley ước tính thị trường robot nói chung của Trung Quốc có thể tăng từ 47 tỷ USD năm 2024 lên 108 tỷ USD vào năm 2028. Ở quy mô toàn cầu, thị trường robot hình người thậm chí được dự báo có thể đạt 5.000 tỷ USD vào năm 2050.

Sản lượng cũng đang tăng nhanh. Counterpoint Research cho biết thế giới đã xuất xưởng hơn 22.000 robot hình người trong nửa đầu năm 2026, tăng gần 300% so với cùng kỳ năm trước. Năm doanh nghiệp Trung Quốc gồm AgiBot, Unitree, Galbot, UBTech và Leju Robotics chiếm 86% số lượng này.

Một báo cáo khác đưa ra con số còn cao hơn nhiều, cho rằng Trung Quốc đã xuất xưởng hơn 40.000 robot hình người trong cùng kỳ, tương đương 97% toàn cầu, dù hai con số có thể khác nhau do phương pháp thống kê.

Bước đi tiên phong và lợi thế của Trung Quốc

Công ty nghiên cứu và phân tích thị trường công nghệ Counterpoint dự báo lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu sẽ vượt 50.000 chiếc trong năm nay và cho rằng trong 5 năm tới, các ứng dụng công nghiệp và dịch vụ sẽ vượt lĩnh vực giải trí, biểu diễn và nghiên cứu để trở thành động lực chính của nhu cầu.

Vì thế, cuộc đua hiện nay không chỉ là ai chế tạo được robot giỏi hơn, mà còn là ai có thể nhanh chóng biến robot thành một sản phẩm mà doanh nghiệp sẵn sàng mua.

Đây cũng là lý do Trung Quốc có lợi thế nhất định. Robot hình người không chỉ cần phần mềm và trí tuệ nhân tạo mà còn cần động cơ, cảm biến, pin, vật liệu, linh kiện chính xác, chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất hàng loạt. Những ngành mà Trung Quốc đã có nền tảng sản xuất lớn có thể giúp nước này nhanh chóng giảm chi phí khi sản lượng tăng.

Ở góc độ đó, việc Bắc Kinh thúc đẩy robot hình người có ý nghĩa vượt ra ngoài một ngành công nghệ mới. AI hiện thân đã được đưa vào báo cáo công tác của Chính phủ Trung Quốc lần đầu tiên năm 2025, cho thấy robot hình người đang được đặt vào nhóm công nghệ chiến lược cùng những lĩnh vực “công nghệ cứng” khác như chất bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, tiền vốn không thể tự biến một màn trình diễn thành một ngành công nghiệp bền vững. Bước chuyển từ những màn trình diễn về độ khéo léo và khả năng vận động sang các ứng dụng thực tế tạo ra giá trị kinh tế và xã hội sẽ quyết định khả năng phát triển lâu dài của ngành.

Bởi vậy, những robot chạy nhanh hơn Usain Bolt có thể là một cột mốc đáng nhớ, nhưng chưa phải cột mốc quan trọng nhất. Thước đo thật sự sẽ nằm ở một nhà máy, một kho hàng hay một căn nhà, nơi robot phải tự mình hoàn thành công việc mà không cần con người đứng bên cạnh sửa lỗi.

Chỉ khi có được cái gọi là “khoảnh khắc ChatGPT” đó, robot hình người mới có thể trở thành những sản phẩm đại trà, xuất hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống con người.