Chống lật sử, ngụy sử - cần những “liều vaccine” đủ mạnh

Những mối nguy từ chiêu bài dân túy

Nếu như trước đây, sự xuyên tạc lịch sử dân tộc thường biểu hiện bằng việc phủ nhận công lao của các thế hệ cha anh và của Đảng thì hiện nay, các đối tượng suy thoái, phần tử phản động và thế lực thù địch đẩy mạnh chiêu bài dân túy làm chệch hướng tư duy, lèo lái nhận thức của công chúng. Đó là kiểu giữ lại cái vỏ sự kiện, nhưng thay đổi bản chất và giá trị. Chẳng hạn, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng bị cố tình gọi thành cuộc “nội chiến”. Một dạng khác là kiểu “soi công, xóa tội” đối với một số nhân vật lịch sử. Thay vì đặt họ trong toàn bộ bối cảnh lịch sử với đầy đủ công-tội, một số người cố tình phóng đại một mặt, che khuất mặt còn lại. Từ đó, những nhân vật từng bị lịch sử phê phán vì đã lựa chọn đi ngược lợi ích của dân tộc lại được “đánh bóng”, thậm chí đặt vào vị trí đối trọng với các giá trị truyền thống đã được lịch sử kiểm chứng.

Câu chuyện “xét lại” Nguyễn Ánh-Gia Long thời gian qua là một ví dụ. Sự tô hồng Nguyễn Ánh-Gia Long rồi liên tưởng với Ngô Đình Diệm là một kiểu “bắc cầu” tư duy nguy hiểm, thể hiện rõ mưu đồ lật sử, ngụy sử... Ở một hướng khác, lật sử, ngụy sử còn núp bóng danh nghĩa “nghiên cứu khoa học”. Những cụm từ như “viết lại lịch sử”, “sự thật chưa được nói ra”, “giải mã lịch sử”... được sử dụng để hợp thức hóa các ý đồ chính trị.

Trong môi trường số, những thủ đoạn này càng tinh vi. Lịch sử bị cắt xén thành các video vài chục giây, những câu chuyện kể theo giọng tâm tình, những hình ảnh ghép kèm chú thích mập mờ, ám chỉ. Với tốc độ lan truyền chóng mặt và khả năng kích thích cảm xúc mạnh, những sản phẩm này dễ thao túng nhận thức của những người non kém bản lĩnh, hạn chế về kiến thức lịch sử.

Đáng chú ý, các luận điệu lật sử, ngụy sử chọn cách đánh vào cảm xúc trước khi tác động đến lý trí. Họ mượn danh “hòa hợp dân tộc”, “hòa giải”, “hội nhập”, “tự do học thuật”... để hợp thức hóa các luận điệu dân túy, khai thác mạnh tâm lý đám đông trên nền tảng số, dẫn dắt nhận thức của công chúng theo ý đồ đã định sẵn. Từ những biểu hiện lật sử, ngụy sử, một số thành phần còn lên tiếng đòi Nhà nước phải có chế độ, chính sách cho những gia đình có ngụy quân tử trận trong chiến tranh, thậm chí còn đòi công nhận “liệt sĩ” cho một số sĩ quan, binh lính ngụy quân ở một số sự kiện lịch sử liên quan đến biển, đảo...

Một biểu hiện khác là thủ đoạn lợi dụng thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài để kích động hận thù, chia rẽ kiều bào với đất nước. Các em, các cháu bị một số đối tượng mang tư tưởng thù địch lợi dụng, biến thành những cái “loa” phát ngôn, lan truyền tư tưởng phản động, chống phá đất nước. Những dịp lễ, tết hoặc các sự kiện trọng đại của dân tộc, các thủ đoạn chống phá kiểu này lại bùng phát.

Để không còn những “vùng trắng” nhận thức

Trong môi trường số hiện nay, không phải là người trẻ “không biết” về lịch sử dân tộc, mà không ít người “biết không đến nơi, hiểu không đến chốn”, dễ bị cuốn theo những trào lưu, xu hướng nhất thời. Nói theo ngôn ngữ không gian mạng, đó là kiểu “đu trend”. Khi các sự kiện lịch sử được tiếp nhận từ những lát cắt, những mảnh ghép rời rạc, thiếu chuẩn mực giá trị, thì rất dễ bị xuyên tạc.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã chỉ ra một thực tế: Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng có lúc, có nơi chưa sát thực tiễn, thiếu chiều sâu. Trong điều kiện thông tin đa chiều hiện nay, sự bất cập, hạn chế này là một trong những nguyên nhân hình thành nên những “vùng trắng” trong nhận thức. Có người nhớ một mốc lịch sử, nhưng không hiểu được vai trò, tầm quan trọng của sự kiện. Có người biết tên một nhân vật, nhưng không nắm được những lựa chọn mang tính bước ngoặt của họ trong hoàn cảnh cụ thể của lịch sử. Có người thuộc sự kiện, nhưng lại không hiểu cái giá phải trả để làm nên sự kiện ấy. Tại các sự kiện trọng đại của đất nước, nhiều thông tin sai lệch được các thế lực thù địch sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra nhằm xuyên tạc lịch sử dân tộc lại được một bộ phận công chúng thả like, thả tim, thậm chí để lại những bình luận kiểu tán đồng, hưởng ứng...

“Vùng trắng” nhận thức là hệ quả của nhiều nguyên nhân đan xen, từ giáo dục, truyền thông đến chính thói quen tiếp nhận thông tin của mỗi cá nhân. Trong khi đó, người trẻ hôm nay lại quen với những hình thức tiếp nhận trực quan, sinh động, có tính tương tác cao. Trong môi trường đó, những nội dung chứa cảm xúc nhưng thiếu kiểm chứng dễ dàng chiếm ưu thế. Và đây chính là điều kiện để các đối tượng mang tư tưởng thù địch dễ dàng tạo ra các sản phẩm đánh trúng tâm lý, nhu cầu của người dùng. Sự tác động của các luồng văn hóa ngoại lai trong bối cảnh toàn cầu hóa cũng là nguyên nhân khiến các hành vi tẩy sử, ngụy sử có môi trường hoạt động.

Không để những “vùng trắng” mở rộng; không để thế hệ trẻ mất đi điểm tựa từ lịch sử dân tộc, đó là yêu cầu cấp thiết. Rất đáng mừng là thời gian gần đây, một số tác phẩm nghệ thuật về đề tài lịch sử đã chạm đến trái tim công chúng, được giới trẻ nồng nhiệt đón nhận. Những bộ phim điện ảnh như: “Mưa đỏ”, “Địa đạo-Mặt trời trong bóng tối”... là những dẫn chứng điển hình. Điều này gợi mở những cách làm hay, đổi mới phương thức học sử, tuyên truyền về lịch sử, khơi dậy tình yêu sử trong giới trẻ để chống lật sử, ngụy sử...

Cần những “liều vaccine” đủ mạnh

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh việc khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, tinh thần tự lực, tự cường, khát vọng phát triển và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam. Đây là những định hướng chiến lược phát triển, đồng thời là cơ sở để xây dựng một “hệ miễn dịch tư tưởng” vững chắc trước những âm mưu "diễn biến hòa bình" bằng tẩy sử, ngụy sử của các thế lực thù địch.

Lâu nay, khi bàn đến công tác đấu tranh phản bác thông tin sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, không ít người có thói quen tư duy là đợi thông tin sai lệch xuất hiện rồi mới tìm cách phản bác. Như vậy, đợi đến khi có “bệnh” mới “kê đơn, bốc thuốc” thì chúng ta đã đi sau một bước. Muốn “chống” hiệu quả, phải bắt đầu từ “xây”. Việc xây nền tảng nhận thức đúng, xây niềm tin bền vững, xây năng lực tự vệ về tư tưởng chính là cách chúng ta cụ thể hóa quan điểm của Đảng, phòng ngừa các nguy cơ từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát. Nó có tác dụng như những “liều vaccine” đủ mạnh để tăng "kháng thể" tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và công chúng yêu nước, nhất là giới trẻ.

Đầu tiên và trước hết chính là xây dựng một hệ sinh thái tình yêu lịch sử, đam mê tìm hiểu lịch sử dựa trên việc trang bị hệ tri thức lịch sử đúng đắn, có hệ thống; được tổ chức thành một dòng chảy logic, trong đó, mỗi sự kiện, mỗi nhân vật đều được đặt trong bối cảnh cụ thể. Khi lịch sử chạm được vào cảm xúc, nó sẽ tạo ra sự gắn kết, hình thành “kháng thể” bền vững. Những hình thức như video ngắn, podcast, infographic, hay các sản phẩm đa phương tiện hoàn toàn có thể trở thành công cụ hiệu quả để truyền tải lịch sử. Bên cạnh đó, việc ứng dụng các công nghệ mới như AI, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR)... mở ra khả năng tái hiện lịch sử theo những cách trực quan hơn. Các mô hình học sử bằng AI, tái hiện chân dung liệt sĩ bằng AI... được nhiều nhóm bạn trẻ giỏi công nghệ tạo ra trên các nền tảng số là những mô hình thực sự hữu ích.

“Liều vaccine” mạnh nhất không nằm ở một giải pháp đơn lẻ, mà là cộng hưởng của sự kết hợp giữa cá nhân và hệ thống, là sự gắn kết giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng, xã hội. Chống lật sử, ngụy sử vừa là nhiệm vụ cấp bách, vừa là chiến lược lâu dài. Mỗi cá nhân là một mắt xích trong hành trình giữ gìn ký ức, củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, hành động có trách nhiệm với lịch sử dân tộc.