Đại biểu Quốc hội đề xuất tăng lương cơ sở lên mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng

Sáng 21-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026.

Tạo động lực cho khu vực công làm việc

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Thạch Phước Bình cho biết, trong tiến trình cải cách chính sách tiền lương, việc điều chỉnh mức lương cơ sở không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Thời gian qua, Nhà nước đã có nhiều bước điều chỉnh tích cực, nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng, sau đó lên 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến đạt 2,53 triệu đồng/tháng từ ngày 1-7-2026. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không chỉ là “có tăng hay không”, mà “tăng ở mức nào” để vừa bảo đảm đời sống, vừa phù hợp khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực làm việc cho khu vực công.

Từ phân tích trên, đại biểu cho rằng, mức 2,53 triệu đồng/tháng là bước điều chỉnh hợp lý về mặt kỹ thuật, song chưa đủ mạnh để bảo đảm cuộc sống cho đa số người hưởng lương từ ngân sách. Mức tăng này tương đương khoảng 8,12% so với hiện hành, cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và CPI quý I-2026 (khoảng 3,51%). Điều đó cho thấy thu nhập danh nghĩa có tăng, nhưng mức cải thiện thực tế chưa đáng kể.

Đại biểu dẫn thực tiễn cho thấy, một công chức mới vào nghề với chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6-7 triệu đồng/tháng. Khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản khiến người lao động khó có thể sống độc lập bằng lương, buộc phải tìm nguồn thu bổ sung, từ đó ảnh hưởng đến động lực và chất lượng công việc.

Bên cạnh đó, mặt bằng chi phí sinh hoạt tiếp tục gia tăng. Trong năm 2025, nhiều nhóm chi thiết yếu như nhà ở, điện nước, vật liệu xây dựng tăng trên 8,3%, trong khi chi phí y tế tăng tới gần 13%. Đây đều là các khoản chi không thể cắt giảm, khiến việc tăng lương 8,12% chưa đủ tạo cảm giác “an tâm” cho người hưởng lương.

Từ các phân tích về thu nhập và chi phí thực tế, đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất xem xét mức lương cơ sở từ 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng, tương đương mức tăng khoảng 13 - 15% so với mức lương cơ sở hiện hành.

Thứ nhất, về thu nhập thực tế, mức này giúp cải thiện rõ rệt đời sống người hưởng lương. Với hệ số 1,86, thu nhập có thể đạt khoảng 4,9 - 5 triệu đồng/tháng; với hệ số 2,1, thu nhập đạt khoảng 5 - 5,5 triệu đồng/tháng, tăng thêm khoảng 200.000 - 400.000 đồng/tháng so với phương án 2,53 triệu đồng. Đây là mức tăng có ý nghĩa thiết thực, đặc biệt với nhóm thu nhập thấp.

Thứ hai, về tương quan thị trường lao động, mức đề xuất giúp thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu khu vực doanh nghiệp (bình quân khoảng 4,47 triệu đồng/tháng), qua đó, giảm chênh lệch và áp lực dịch chuyển lao động từ khu vực công sang khu vực tư.

Thứ ba, về đời sống và tâm lý xã hội, dù chưa thể bảo đảm hoàn toàn “sống được bằng lương” tại đô thị lớn, nhưng mức tăng này đủ tạo cải thiện, giúp người lao động giảm phụ thuộc vào thu nhập ngoài lương, từ đó nâng cao động lực và sự gắn bó với khu vực công.

Thứ tư, về khả năng ngân sách, mức 2,65 - 2,7 triệu đồng/tháng sẽ không tạo áp lực quá lớn nếu đi kèm với các giải pháp đồng bộ như tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi ngân sách và nâng cao hiệu quả quản trị. Điểm mấu chốt là đạt được sự cân bằng giữa khả năng chi trả và yêu cầu cải thiện đời sống.

Từ phân tích trên, đại biểu nhấn mạnh rằng việc nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng là cần thiết, nhưng chưa đủ để giải quyết căn bản bài toán đời sống của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Trong bối cảnh hiện nay, mức 2,65 - 2,7 triệu đồng/tháng là phương án hợp lý hơn, vừa bảo đảm tính khả thi, vừa tạo cải thiện thực chất, đồng thời mở dư địa cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.

Kiến nghị áp dụng thuế lũy tiến nhà, đất thứ hai trở lên không sử dụng

Thảo luận về mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, Quốc hội đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao, hướng tới hai con số. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là tăng trưởng đó dựa trên nền tảng nào và nền tảng ấy có đủ vững chắc hay không?

Từ câu hỏi trên, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh đến tình trạng tín dụng chảy sai hướng kéo dài. Cụ thể, hiện nay, đầu tư tư nhân của Việt Nam phụ thuộc tới khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng. Trong khi đó, lãi suất cho vay còn ở mức cao, khiến chỉ những lĩnh vực có lợi nhuận lớn hoặc mang tính đầu cơ tài sản mới có khả năng hấp thụ vốn, kéo theo nhiều hệ lụy.

Đại biểu cho rằng thực tế cho thấy phần lớn tín dụng đang chảy vào bất động sản. Giá nhà tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã lên tới 25 - 30 lần thu nhập bình quân năm, trong khi thông lệ quốc tế là khoảng 4 - 6 lần. Điều này khiến người trẻ, dù lao động nhiều năm vẫn khó có khả năng mua nhà, trong khi người có tài sản thừa kế lại có lợi thế vượt trội. Sự mất cân đối này đang ảnh hưởng đến niềm tin xã hội và tiềm ẩn rủi ro dài hạn.

Đại biểu cho rằng, bài học từ các cuộc khủng hoảng như Nhật Bản năm 1991, Mỹ năm 2008 hay diễn biến hiện nay tại Trung Quốc đều cho thấy, bong bóng bất động sản được nuôi dưỡng bằng tín dụng ngân hàng là khởi nguồn của bất ổn.

Theo số liệu của hệ thống ngân hàng thương mại, tín dụng bất động sản đã tăng mạnh trong những năm qua, với tốc độ vượt xa các lĩnh vực sản xuất.

Năm 2025, tín dụng bất động sản lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần lĩnh vực nông, lâm, thủy sản, trong khi đây không phải là lĩnh vực tạo ra giá trị xuất khẩu hay việc làm bền vững. Riêng hai năm 2024-2025, tín dụng bất động sản tăng tới 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%. Điều này cho thấy nền kinh tế đang “chạy” với dòng vốn bị “giam” trong tài sản đầu cơ, thay vì chảy vào khu vực tạo ra giá trị thực.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị Chính phủ kiểm soát tín dụng vào bất động sản mang tính đầu cơ bằng các công cụ thị trường, hạn chế sử dụng mệnh lệnh hành chính; đồng thời có cơ chế điều tiết để dòng vốn chuyển sang sản xuất và công nghệ.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị cần sớm áp dụng các công cụ tài chính về đất đai. Cụ thể, dự án chậm đưa đất vào sử dụng quá 24 tháng phải chịu mức phí tăng dần theo thời gian; nhà, đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê cần áp dụng thuế, phí lũy tiến phù hợp. Trong đó, Quốc hội có thể đưa vào Luật Thủ đô (sửa đổi) để áp dụng thí điểm tại Hà Nội.

“Nguồn thu này cần được ưu tiên cho phát triển nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ và đầu tư hạ tầng đô thị thiết yếu. Đây là giải pháp tác động trực tiếp đến động cơ đầu cơ, đưa đất đai trở về giá trị sử dụng thực”, đại biểu kiến nghị.

Để tăng cường hiệu quả đầu tư, đại biểu đề nghị Chính phủ thực hiện ba giải pháp. Thứ nhất, cắt giảm ít nhất 30% số dự án đầu tư công, theo nguyên tắc cắt đúng dự án kém hiệu quả, giữ lại dự án có sức lan tỏa cao.

Thứ hai, sớm ban hành hướng dẫn đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án theo hướng phù hợp từng loại hình; đồng thời, bắt buộc đánh giá lại sau 3 năm hoàn thành, công khai kết quả và gắn với trách nhiệm cá nhân, tổ chức liên quan.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư công, thiết lập hệ thống theo dõi thời gian thực về tiến độ, giải ngân, cảnh báo vượt dự toán và trách nhiệm từng khâu; kết nối với các cơ quan kiểm tra, kiểm toán.