Thích ứng với thiên tai, bảo đảm an toàn hạ tầng đường bộ

Thống kê của ngành khí tượng trong năm 2025, khu vực Biển Đông xuất hiện tới 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới, cao hơn trung bình nhiều năm từ 6 - 7 cơn.

Hơn một nửa số bão đạt cường độ rất mạnh như bão số 9 (Ragasa) đạt cấp 17, trở thành cơn bão mạnh nhất từng được ghi nhận trên Biển Đông.

Không chỉ bão mạnh, năm 2025 còn chứng kiến những kỷ lục mưa hiếm gặp. Lượng mưa 24 giờ tại khu vực Bạch Mã (TP.Huế) đạt tới 1.739 mm, đứng thứ hai thế giới kể từ khi có số liệu quan trắc.

Nhiều khu vực trên cả nước liên tục ghi nhận mưa lớn đạt ngưỡng rủi ro thiên tai cấp 4 - cấp cao nhất đối với hiện tượng mưa.

Hệ quả là lũ lớn, lũ quét, ngập lụt diện rộng và sạt lở nghiêm trọng xảy ra trên hầu hết các vùng miền, từ Bắc Bộ, Trung Bộ, Tây Nguyên đến Đồng bằng sông Cửu Long gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ.

Số liệu thống kê của Cục Đường bộ Việt Nam cho thấy, riêng trong năm 2025, mưa bão đã gây ra 5.173 vị trí sạt taluy dương trên các quốc lộ do 4 Khu Quản lý đường bộ trực tiếp quản lý.

Tổng khối lượng đất, đá sạt lở lên đến gần 1,7 triệu m³. Bên cạnh đó là 166 vị trí sạt taluy âm, với tổng chiều dài nền đường bị sụt lở gần 4.000 m.

Sạt lở tập trung chủ yếu trên các tuyến đường đi qua khu vực miền núi, trung du như Quốc lộ 6, đường Hồ Chí Minh, nhánh Tây đường Hồ Chí Minh, đường Trường Sơn Đông và nhiều tuyến quốc lộ trọng yếu khác.

Đặc biệt trong các tháng cao điểm mưa bão, nhiều sự cố nghiêm trọng đã xảy ra trên các tuyến cao tốc như La Sơn - Hòa Liên, La Sơn - Túy Loan gây ách tắc giao thông kéo dài, ảnh hưởng lớn đến đời sống dân sinh và công tác cứu hộ, cứu nạn.

Tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên, hàng loạt đèo trọng yếu như Khánh Lê, Mimosa, Prenn, Ngoạn Mục, Gia Bắc, Lò Xo… liên tiếp xảy ra sạt lở lớn, chia cắt giao thông nhiều ngày.

Đáng chú ý, vụ sạt lở nghiêm trọng tại đèo Khánh Lê (Quốc lộ 27C) đã gây thiệt hại đặc biệt lớn về người, để lại hậu quả đau lòng và những cảnh báo sâu sắc về mức độ rủi ro thiên tai hiện nay.

Thiên tai năm 2025 đã làm 468 người chết và mất tích, 730 người bị thương; thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 100.000 tỷ đồng.

Riêng đối với các quốc lộ do Trung ương quản lý, chi phí khắc phục, sửa chữa hậu quả thiên tai lên tới khoảng 527 tỷ đồng, mức cao hơn nhiều so với các năm trước.

Các tuyến quốc lộ đã phân cấp cho địa phương quản lý và hệ thống đường địa phương, tổng mức thiệt hại lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Nhiều khu dân cư bị cô lập, giao thông gián đoạn kéo dài.

Phân tích của Cục Đường bộ cho thấy, nguyên nhân gây ra ngập lụt, sạt lở, trôi cầu, đứt đường không xuất phát từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều nhóm nguyên nhân.

Thực tế cho thấy, các tuyến cao tốc, quốc lộ được đầu tư quy mô lớn, đồng bộ có khả năng chống chịu tốt hơn, thiệt hại do thiên tai thấp hơn đáng kể so với các tuyến đường cấp thấp và đường địa phương.

Do vậy Cục Đường bộ xác định công tác phòng, chống và thích ứng với thiên tai phải được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ chu trình phát triển kết cấu hạ tầng đường bộ, từ quy hoạch, đầu tư xây dựng đến quản lý, bảo trì và khai thác.

Một trong những giải pháp then chốt là cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật; rà soát, sửa đổi các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật theo hướng cập nhật các chỉ số khí hậu cực đoan.

Việc lựa chọn hướng tuyến, giải pháp thiết kế phải ưu tiên an toàn, bền vững, tránh các khu vực địa hình, địa chất phức tạp.

Đồng thời tăng cường áp dụng các giải pháp công trình hiện đại như cầu cạn, hầm xuyên núi, hệ thống quan trắc và cảnh báo sạt lở...