Hà Nội siết chặt kiểm soát ô nhiễm không khí, hướng tới đô thị xanh bền vững

​Hà Nội hướng tới mục tiêu 80% ngày có không khí sạch vào năm 2030

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã đề ra các chỉ tiêu chủ yếu đến năm 2030. Trong đó, về lĩnh vực đô thị, môi trường, Nghị quyết đặt ra tỉ lệ đô thị hóa đạt 65-70%; tỷ lệ vận tải hành khách công cộng đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu đi lại của người dân. Đặc biệt là tỷ lệ số ngày trong năm có chỉ số chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 80% trở lên... Đây được xem là định hướng quan trọng nhằm kiến tạo không gian sống an toàn và bền vững cho người dân Thủ đô.

Trong tiến trình vươn mình trở thành một siêu đô thị năng động bậc nhất khu vực, Hà Nội đã và đang phải đối mặt với mặt trái của sự phát triển "nóng". Tốc độ đô thị hóa bứt phá, sự gia tăng chóng mặt của phương tiện giao thông cá nhân cùng mật độ các đại công trường xây dựng dày đặc đã tạo ra những áp lực khổng lồ lên hệ sinh thái tự nhiên.

​Nhận thức sâu sắc rằng tăng trưởng kinh tế không thể đánh đổi bằng cái giá của môi trường, Thành ủy và UBND thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều nghị quyết, kế hoạch hành động mang tính bước ngoặt. Trong đó, việc xác lập chỉ tiêu định lượng: Đến năm 2030, số ngày duy trì chỉ số AQI ở ngưỡng an toàn (tốt và trung bình) phải đạt tỷ lệ trên 80% tổng số ngày trong năm, là một cam kết mạnh mẽ và chính là thước đo chuẩn xác nhất cho sự thành công của một mô hình đô thị "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại".

​Để hiện thực hóa khát vọng vươn tới cột mốc năm 2030, thành phố Hà Nội đã và đang tiến hành một cuộc cải cách toàn diện, giải quyết các nguồn phát thải từ gốc rễ. Mũi nhọn đầu tiên là quá trình "xanh hóa" mạng lưới giao thông.

Cụ thể, Hà Nội đang đẩy nhanh lộ trình thay thế xe buýt chạy bằng dầu diesel sang sử dụng điện và năng lượng sạch (CNG); đồng thời mở rộng các tuyến đường sắt đô thị nhằm hạn chế tối đa lượng xe máy cá nhân lưu thông trên đường. Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ cũng đang được rốt ráo hoàn thiện, tiến tới loại bỏ những chiếc xe quá đát, xả khói đen mịt mù trên phố.

​Bên cạnh đó, công tác quản lý hoạt động thi công xây dựng được siết chặt hơn. Các công trình bắt buộc phải lắp đặt hệ thống cầu rửa xe tự động, che chắn kỹ lưỡng và phun nước dập bụi thường xuyên. Bất kỳ chủ đầu tư hay nhà thầu nào để xảy ra tình trạng vương vãi vật liệu, gây ô nhiễm môi trường đều phải đối mặt với những chế tài xử phạt nghiêm khắc, thậm chí tước giấy phép thi công.

​Khu vực ngoại thành cũng chứng kiến những nỗ lực chuyển đổi phương thức canh tác đáng ghi nhận. Nạn đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch - một trong những nguyên nhân chính gây mù khói khu vực diện rộng đang được khống chế triệt để thông qua các mô hình kinh tế tuần hoàn, biến rơm rạ thành phân bón hữu cơ hoặc giá thể trồng nấm. Cùng với nỗ lực xóa sổ hoàn toàn bếp than tổ ong, những hành động này đang góp phần gột rửa bầu khí quyển của Thủ đô.

​Giám sát thông minh, điều hành quyết liệt

​Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), các nghiên cứu bước đầu chỉ ra giao thông là một trong những nguồn phát thải chính gây ô nhiễm. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí là nguồn di động, không có ranh giới cứng.

Cũng theo bà Thủy, ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nghiêm trọng tại nhiều đô thị lớn của Việt Nam, đòi hỏi các giải pháp quyết liệt hơn trong kiểm soát phát thải. Bên cạnh việc tăng cường giao thông công cộng, chuyển đổi sang giao thông xanh được xem là giải pháp dài hạn, căn cơ nhằm giảm phát thải và cải thiện chất lượng môi trường.

Hiện thành phố Hà Nội đang xây dựng chính sách theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế. Ô nhiễm không khí tại Hà Nội có nguyên nhân lớn từ khí thải phương tiện giao thông, vì vậy việc triển khai vùng phát thải thấp là giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát nguồn phát thải này. Chính sách được xây dựng trên cơ sở Nghị quyết 57 của HĐND TP Hà Nội, hướng tới điều chỉnh tổ chức giao thông hợp lý, giảm phát thải.

Thành phố Hà Nội cũng đang xây dựng hệ thống giám sát hiện đại dựa trên công nghệ số nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai. Các giải pháp gồm hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), trạm kiểm định khí thải, nhận diện phương tiện qua biển số và mã QR, cùng hệ thống thu phí không dừng. Dữ liệu sẽ được kết nối với lực lượng công an để xử lý vi phạm.

Sự xoay chuyển trong chất lượng môi trường không thể thiếu vai trò kiến tạo và giám sát của các cơ quan chuyên môn. Quản lý chất lượng không khí hiện nay đã được số hóa thông qua mạng lưới trạm quan trắc tự động phủ khắp các xã, phường cung cấp dữ liệu thời gian thực để cảnh báo kịp thời cho người dân.

​Hiện tại, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan vận hành hiệu quả các trạm quan trắc tự động, tiến tới hoàn thiện bản đồ bách khoa về các điểm nóng phát thải.

​Một chính sách vĩ mô chỉ thực sự phát huy sức mạnh khi nó chạm đến nhận thức và biến thành hành động tự giác của hàng triệu người dân. Thực tiễn cho thấy, người Hà Nội đang ngày càng chủ động thay đổi nếp sống, chung tay cùng chính quyền đẩy lùi vấn nạn ô nhiễm.

​Ông Lê Hoàng Bách (68 tuổi, cán bộ hưu trí trú tại phường Hai Bà Trưng) cho biết: Thế hệ chúng tôi đã từng chứng kiến một Hà Nội rất trong trẻo, nên khi nhìn bầu trời bị bủa vây bởi khói bụi những năm trước, ai cũng xót xa. Người già, trẻ nhỏ liên tục mắc các bệnh về đường hô hấp. Tuy nhiên, thời gian gần đây, tôi nhận thấy sự chuyển biến rất tích cực.

“Có được sự thay đổi tích cực như vậy là nhờ chính quyền đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt. Tại các tổ dân phố cũng đưa các tiêu chí bảo vệ môi trường vào quy định nhằm hình thành thói quen tốt cho người dân. Đặc biệt, giờ đây nhiều người cũng lựa chọn di chuyển bằng phương tiện công cộng thay vì đi xe cá nhân. Chỉ cần mỗi cá nhân bớt đi một thói quen gây ô nhiễm thì mục tiêu đến năm 2030 toàn dân được hít thở bầu không khí trong lành trong suốt phần lớn thời gian của năm là hoàn toàn khả thi”, ông Bách nói.

​Bằng việc kết hợp hài hòa giữa giữa tuyên truyền giáo dục và chế tài nghiêm khắc, Hà Nội đang đi những bước đi vững chãi nhất để “vá” lại những tổn thương của hệ sinh thái. Mục tiêu 80% số ngày có AQI ở ngưỡng tốt và trung bình không chỉ là một chỉ tiêu thi đua, mà là bức thông điệp mạnh mẽ gửi gắm đến thế hệ tương lai: Một Thủ đô ngàn năm văn hiến sẽ luôn vươn lên, không ngừng tự làm mới mình để trở thành một đô thị phồn vinh, xanh mát và đáng sống bậc nhất.