Những phát hiện khoa học kỳ thú nhất về Trái đất trong năm 2025

Hàng tỷ năm trước, Trái đất chỉ là một khối đá nóng chảy, khô cằn và hoàn toàn không thể duy trì sự sống. Việc hành tinh này biến đổi để trở thành “hành tinh xanh” tràn đầy sinh khí như ngày nay vẫn luôn là một trong những câu hỏi lớn nhất của khoa học.

Năm 2025 đã đánh dấu những bước tiến vượt bậc khi chúng ta dần bóc tách được các lớp lịch sử từ những tầng đá cổ xưa nhất, hệ sinh thái kỳ lạ dưới đáy vực thẳm cho đến những chuyển động bất thường trong lòng đất.

Dưới đây là những nghiên cứu tiêu biểu góp phần định hình lại hiểu biết của nhân loại về Trái đất trong năm 2025.

Xác định niên đại đá cổ nhất của Trái đất

Vào tháng 6, các nhà địa chất đã phát hiện một mỏm đá tại khu vực phía bắc Quebec, Canada chứa những mảnh vỡ cổ nhất còn sót lại của vỏ Trái đất.

Được biết đến với tên gọi vành đai Nuvvuagittuq, tảng đá này có niên đại lên tới 4,16 tỷ năm, thuộc kỷ Hadean - thời kỳ sơ khai đầy hỗn loạn của Trái đất

Dù vẫn còn những tranh luận về độ chính xác do thiếu khoáng vật zircon để xác định niên đại, nhưng các nhà khoa học cho rằng những khối đá cổ này có thể vẫn lưu giữ manh mối về sự sống sơ khai.

Ma trơi và manh mối về nguồn gốc sự sống

Ma trơi là hiện tượng phát sáng bí ẩn thường xuất hiện trên đầm lầy, ao hồ hay vùng đất ngập nước. Chúng từ lâu đã gắn liền với truyền thuyết dân gian và những câu chuyện huyền bí.

Dù được quan sát trong nhiều thế kỷ, nguyên nhân thực sự của hiện tượng này vẫn chưa rõ ràng. Các giả thuyết từng được đưa ra bao gồm tĩnh điện, côn trùng phát sáng, chim mang nấm huỳnh quang hay khí đầm lầy bị sét đánh.

Đến tháng 9, một nghiên cứu cho thấy lời giải thích gần đúng nhất đã chỉ ra rằng những tia sét siêu nhỏ (vi sét) đã đốt cháy các bong bóng khí mê-tan ở kích thước vi mô.

Thế nhưng, hiện tượng này không xuất phát từ sét trên bầu trời, mà từ các tương tác vi mô ngay trong môi trường ẩm ướt.

Một nghiên cứu khác công bố vào tháng 3 còn cho rằng những tia sét nhỏ trong sương mù nguyên thủy của Trái Đất cổ đại có thể đã thúc đẩy các phản ứng hóa học hình thành những khối cơ bản của sự sống hơn 3 tỷ năm trước.

Sự dịch chuyển của cực Bắc từ trường

Khác với cực Bắc địa lý cố định, cực Bắc từ trường luôn dịch chuyển. Kể từ khi được phát hiện vào năm 1831, vị trí của nó đã liên tục dịch chuyển từ Canada về phía Nga.

Trong giai đoạn cuối thế kỷ 20, tốc độ dịch chuyển của cực Bắc từ tăng nhanh, đạt khoảng 55 km mỗi năm vào thập niên 1990, trước khi chậm lại rõ rệt sau năm 2015. Nguyên nhân của sự thay đổi này hiện vẫn chưa được giải thích đầy đủ.

Năm 2025, các nhà khoa học đã cập nhật mô hình từ trường Thế giới nhằm đảm bảo độ chính xác cho các hệ thống định vị toàn cầu, đồng thời cung cấp các dự báo mới về xu hướng dịch chuyển của cực Bắc từ trong những năm tới.

Phát hiện hệ sinh thái sâu nhất từng được ghi nhận

Tại các rãnh đại dương sâu thẳm giữa Nga và Alaska, nhà địa hóa học Mengran Du đã phát hiện ra một hệ sinh thái kỳ lạ ở độ sâu từ 5.800 đến 9.500 mét.

Hệ sinh thái này tồn tại trong vùng hadal, nơi sinh vật không phụ thuộc vào ánh sáng mặt trời mà sử dụng các hợp chất hóa học, chủ yếu là metan, làm nguồn năng lượng.

Các vi sinh vật tại đây có khả năng chuyển hóa vật chất hữu cơ trong trầm tích thành metan, qua đó duy trì chuỗi thức ăn trong điều kiện cực đoan.

Phát hiện này mở rộng đáng kể hiểu biết về giới hạn sinh tồn của sự sống trên Trái Đất, đồng thời có ý nghĩa quan trọng đối với việc tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh.

Cấu trúc ẩn sâu trong lớp phủ Trái đất

Các nghiên cứu công bố trong năm 2025 cho thấy lớp phủ Trái đất không đồng nhất như giả thuyết trước đây. Thay vào đó, nhiều cấu trúc cổ xưa, bao gồm tàn tích của các siêu lục địa, vẫn tồn tại sâu bên dưới bề mặt và có thể ảnh hưởng lâu dài đến hoạt động kiến tạo và địa chất.

Một nghiên cứu vào tháng 8 đã xác định một khối đá nóng bất thường nằm sâu dưới khu vực gần dãy Appalachian, hình thành từ khoảng 80 triệu năm trước.

Phát hiện này cung cấp thêm manh mối về cơ chế duy trì sự ổn định của các dãy núi cổ đại qua hàng trăm triệu năm.

Những biến đổi mới trong lõi Trái đất

Lõi trong của Trái đất là một khối kim loại rắn, có bán kính khoảng 1.221 km, được bao quanh bởi lõi ngoài dạng lỏng. Thông qua phân tích sóng địa chấn, các nhà khoa học đã ghi nhận những thay đổi mới về hình dạng và cấu trúc của lõi trong.

Bên cạnh đó, một nghiên cứu công bố vào tháng 5 cho thấy dấu hiệu một lượng nhỏ vàng đã di chuyển từ sâu trong Trái đất lên bề mặt thông qua hoạt động địa chất.

Phát hiện này làm dấy lên giả thuyết rằng các kim loại nặng trong lõi có thể từng bước tham gia vào chu trình địa hóa của hành tinh.