Đầu xuôi, liệu đuôi có lọt?
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 16-6 bày tỏ tin tưởng giai đoạn tiếp theo trong tiến trình đàm phán với Iran sẽ diễn ra thuận lợi hơn so với giai đoạn đàm phán đầu tiên, khi hai bên đã đạt được thỏa thuận (còn gọi là Bản ghi nhớ-MoU) về chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz.
Phát biểu với báo giới bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) tại Pháp, Tổng thống Donald Trump khẳng định, Mỹ đã hoàn tất thỏa thuận với Iran và để thành công, thỏa thuận này sẽ bước sang giai đoạn hai, giai đoạn mà ông cho rằng sẽ dễ dàng hơn.
Trong khi đó, phát biểu sau cuộc gặp với Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G7, ông Donald Trump nhấn mạnh trọng tâm chính của thỏa thuận với Iran là bảo đảm nước này không sở hữu vũ khí hạt nhân. Theo ông, Tehran sẽ không được phép phát triển hay mua sắm vũ khí này dưới bất kỳ hình thức nào. Tổng thống Mỹ cũng cảnh báo Iran sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng nếu vi phạm các cam kết liên quan đến vấn đề hạt nhân.
|
| Người dân Lebanon trở về quê nhà ở miền Nam Lebanon, sau khi nghe thông báo về thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, ngày 15-6. Ảnh: AP |
Theo Reuters, các quan chức Mỹ và Iran dự kiến sẽ đến Thụy Sĩ vào ngày 19-6 để bắt đầu các cuộc đàm phán chi tiết, khởi đầu cho giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran.
Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ “không có nghĩa vụ” đầu tư vào Iran sau khi đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông. Ông nhấn mạnh, Washington sẽ không cung cấp nguồn tài chính cho Tehran, trong bối cảnh một số đồng minh của Washington lo ngại rằng Tehran có thể nhận được nguồn tài chính từ Mỹ theo khuôn khổ thỏa thuận mới.
Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump cho biết các tàu, thuyền đã bắt đầu di chuyển trở lại qua eo biển Hormuz và tuyến hàng hải huyết mạch này sẽ "mở cửa hoàn toàn" từ ngày 19-6 tới. Ông Donald Trump cho biết, các tàu, thuyền, trong đó có nhiều tàu chở dầu đang bắt đầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Tổng thống Donald Trump cho rằng Mỹ sẽ không cần nhiều sự trợ giúp từ bên ngoài để duy trì mở cửa eo biển Hormuz do đã có thỏa thuận bảo đảm mở lại tuyến đường biển chiến lược này. Tuy nhiên, ông vẫn bày tỏ hoan nghênh một số nước cử tàu đến khu vực này để hỗ trợ. Truyền thông Iran tối 15-6 cũng thông báo ít nhất 3 tàu chở dầu và 2 tàu chở hàng đã đi qua khu vực bị lực lượng hải quân Mỹ phong tỏa trước đó.
Trái ngược với những thông tin tích cực về eo biển Hormuz, các tuyên bố trái chiều về vấn đề Lebanon trong thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đang gây lo ngại cho các bên liên quan và cộng đồng quốc tế. Ngày 15-6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định vấn đề Lebanon và việc chấm dứt xung đột tại nước này là một phần "không thể tách rời" trong MoU về hòa bình vừa được Iran và Mỹ nhất trí một ngày trước đó.
Phát biểu tại cuộc họp báo hằng tuần ở thủ đô Tehran, ông Esmaeil Baghaei cho biết Lebanon đã được đề cập 3 lần trong MoU nhằm nhấn mạnh tính cấp thiết phải chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, đồng thời bảo đảm tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia Arab này. Ông nhấn mạnh Iran quyết tâm ngăn chặn các cuộc không kích của Israel vào Lebanon theo các điều khoản của MoU.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, Bản ghi nhớ chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran không phụ thuộc vào việc Israel rút quân khỏi Lebanon. Tuy nhiên, thỏa thuận vẫn dự kiến một lệnh ngừng bắn bao gồm cả Lebanon và Iran. Quan chức Mỹ tuyên bố: “Thỏa thuận này là một lệnh ngừng bắn, nhưng sẽ không phải là lệnh ngừng bắn một chiều. Nếu Iran không thể kiểm soát Hezbollah và nếu họ tấn công các vị trí hoặc thị trấn của Israel, Israel sẽ có quyền tự vệ và đáp trả”.
Về phía Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định Israel sẽ không bị hạn chế trong việc hành động để ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc chống lại phong trào Hezbollah ở Lebanon. Những tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Quân đội Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon vẫn tiếp tục các cuộc giao tranh, bất chấp việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến quá trình triển khai thỏa thuận hòa bình trong khu vực. Đây cũng được xem là thách thức lớn đối với nỗ lực duy trì lệnh ngừng bắn và thúc đẩy tiến trình đối thoại sau thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.
