Bầu cử giữa nhiệm kỳ tác động đến chính sách đối ngoại của Mỹ

Theo các chuyên gia, việc Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội có thể tác động đáng kể tới chính sách đối ngoại của Washington, nhất là quan hệ với Iran, Israel, Ukraine và các quốc gia khu vực châu Á.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng xung đột ở Iran là một phần nguyên nhân khiến Đảng Cộng hòa thất bại tại cuộc bầu cử ngày 3-11. Trong khi đó, Phó tổng thống JD Vance cũng thẳng thắn thừa nhận: “Lý do chúng ta thua là vì cuộc xung đột với Iran... Bất kỳ cuộc thảo luận trung thực nào về hướng đi tiếp theo cũng phải bắt đầu từ điểm đó”.

Xung đột tại Trung Đông đã đẩy giá xăng tăng cao, làm gia tăng áp lực chi phí sinh hoạt đối với người dân Mỹ và ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của họ trong cuộc bầu cử. Khi nhìn nhận lại thất bại nặng nề của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng thống Donald Trump đối mặt với câu hỏi hóc búa: Nên làm gì với cuộc xung đột Iran-một cuộc xung đột kéo dài hơn 8 tháng qua và không nhận được sự ủng hộ của công chúng?

Theo chuyên gia Ali Vaez thuộc Tổ chức Khủng hoảng quốc tế (ICG), một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận đa quốc gia, cuộc chiến tại Iran đã trở thành gánh nặng chính trị đối với Tổng thống Mỹ, buộc nhà lãnh đạo xứ cờ hoa phải lựa chọn giữa đạt được thỏa thuận ngoại giao để tuyên bố chiến thắng hoặc gia tăng hành động quân sự nhằm giành lại thế chủ động. Trong khi đó, chuyên gia Sanam Vakil thuộc Viện Chatham House (Anh) cho rằng một thỏa thuận tạm thời về eo biển Hormuz khả thi hơn một thỏa thuận toàn diện. Dẫu chọn hướng đi nào, theo AP, những động thái tiếp theo của Chính quyền Mỹ chắc chắn sẽ tác động sâu rộng đến an ninh của Iran, khu vực Trung Đông và cả nền kinh tế toàn cầu.

Đối với đồng minh Israel, chính sách đối ngoại của Mỹ cũng được dự báo sẽ có điều chỉnh sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Trong nhiều thập kỷ, dưới thời các tổng thống thuộc cả hai đảng, Mỹ luôn là đồng minh thân cận nhất của Israel, cung cấp hàng tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm kể từ thập niên 1970. Tuy nhiên, theo Reuters, sự ủng hộ dành cho Israel trong nội bộ Đảng Dân chủ và một bộ phận Đảng Cộng hòa đã bắt đầu lung lay sau khi Israel phát động chiến dịch quân sự tại Gaza để đáp trả cuộc tấn công của Hamas vào năm 2023. Sự ủng hộ này tiếp tục sụt giảm trong năm nay, kể từ khi Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ra lệnh thực hiện một cuộc tấn công chung nhằm vào Iran.

Một số thành viên Đảng Dân chủ đã biến vấn đề viện trợ quân sự của Mỹ cho Israel thành luận điểm tranh cử trọng tâm. Bởi vậy, ngay trong ngày bầu cử 3-11, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố sẽ chấm dứt khoản viện trợ quân sự gần 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel vào cuối năm 2026. Ông cho rằng động thái này sẽ loại bỏ một "lập luận bất lợi" mà Đảng Dân chủ thường sử dụng để công kích Đảng Cộng hòa.

Đối với cuộc xung đột Nga-Ukraine, kết quả bầu cử được các chuyên gia Hội đồng Đại Tây Dương đánh giá là tín hiệu tích cực đối với Kiev, nhưng chưa đủ để bảo đảm thay đổi đáng kể trên thực địa. Phe Dân chủ có thể thúc đẩy các gói viện trợ bổ sung và sử dụng luật quốc phòng, ngân sách để gây sức ép lên chính quyền. Ông Torrey Taussig, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương nhấn mạnh sự ủng hộ đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và an ninh châu Âu tại Quốc hội Mỹ từ lâu đã vượt qua ranh giới đảng phái.

Dù vậy, ủng hộ viện trợ không đồng nghĩa với quyền quyết định tiến trình đàm phán. Tổng thống Donald Trump vẫn có thể theo đuổi thỏa thuận trực tiếp với Nga và gây sức ép lên Ukraine về các điều kiện chấm dứt xung đột. Theo ông Taussig, Quốc hội khóa mới có thể tạo thêm một số nhượng bộ cho Ukraine, song khó làm thay đổi căn bản chính sách của Washington đối với an ninh châu Âu.

Đáng chú ý, các chuyên gia cũng cho rằng quan hệ giữa Mỹ với các quốc gia châu Á sẽ có sự thay đổi. Theo Giáo sư Brendon O’Connor, chuyên gia về chính trị và quan hệ đối ngoại Mỹ tại Đại học Sydney (Australia), những thất bại nặng nề của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể khiến chính sách đối ngoại của Washington quay trở lại cách tiếp cận truyền thống hơn với các đồng minh tại châu Á. Nhật Bản và Hàn Quốc có thể phần nào yên tâm khi cách tiếp cận khó lường của Tổng thống Donald Trump không còn giữ vị trí trung tâm trong quan hệ tại Đông Bắc Á.

Tuy nhiên, ông O’Connor dự báo Washington có thể áp dụng lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc, đặc biệt liên quan đến các vấn đề an ninh và công nghệ tiên tiến. Điều này nhiều khả năng sẽ gây khó khăn cho Tổng thống Donald Trump trong việc đạt thêm các thỏa thuận thương mại với Bắc Kinh.

Dẫu vậy, các nhà phân tích cho rằng mối quan hệ nồng ấm gần đây giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể vẫn được duy trì, bởi cả hai nhà lãnh đạo đều có động lực để giữ vững đà ngoại giao trước cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao APEC ngay trong tháng này.

Nhìn chung, chiến thắng của Đảng Dân chủ mở ra thế đối trọng mới tại Washington, nhưng chưa đồng nghĩa với sự đảo chiều toàn diện trong chính sách của Mỹ. Một số lĩnh vực trên mặt trận đối ngoại dự kiến sẽ chứng kiến sự giằng co quyết liệt hơn giữa Nhà Trắng và Quốc hội.