Bài toán thống nhất chỉ huy Hàn - Mỹ

Theo tờ The Korea Times, Seoul và Washington đã thống nhất kế hoạch tổ chức tạm thời cho CFC sau chuyển giao OPCON, với một tướng Hàn Quốc giữ chức tư lệnh. Tuy nhiên, cách phân chia trách nhiệm ở các cấp bên dưới chưa được công bố. Vì vậy, việc xác định người đứng đầu mới chỉ giải quyết một phần bài toán: Quyền chỉ huy ấy sẽ được thực hiện như thế nào?

Hiện CFC do một tướng Mỹ mang quân hàm 4 sao chỉ huy, còn một tướng Hàn Quốc giữ chức phó tư lệnh. Sĩ quan hai nước cùng làm việc trong bộ tham mưu chung, phụ trách lập kế hoạch và điều hành các hoạt động quân sự phối hợp. Thành lập năm 1978, CFC giữ vai trò bộ chỉ huy trung tâm đối với hoạt động tác chiến thời chiến của hai đồng minh.

Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết, sau chuyển giao OPCON, một tướng Hàn Quốc mang quân hàm 4 sao sẽ đảm nhiệm cương vị Tư lệnh CFC, còn một tướng Mỹ giữ chức phó tư lệnh. Hai nước vẫn duy trì mô hình chỉ huy liên hợp và cơ cấu tham mưu tích hợp, thay vì thành lập hai bộ chỉ huy quốc gia hoạt động song song.

Tại phiên chất vấn trước quốc hội mới đây, Phó tư lệnh CFC, tướng Kim Seong-min cho biết, kế hoạch tổ chức tạm thời sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong giai đoạn đánh giá năng lực tác chiến toàn diện (FMC), bước cuối cùng của quy trình đánh giá 3 giai đoạn trước chuyển giao OPCON. Ông nhấn mạnh kế hoạch hiện nay mới là dự thảo, đồng thời bác bỏ nhận định CFC sẽ bị giải thể.

Theo ông Kim Jung-sup, Giám đốc Viện Sejong, những thỏa thuận hiện có không tạo nhiều dư địa cho thay đổi lớn về cơ cấu CFC. Điều chỉnh nhiều khả năng tập trung vào phân chia các vị trí trong bộ tham mưu liên hợp. Đặc biệt, tình báo và tác chiến có thể có thêm tướng lĩnh Hàn Quốc đứng đầu hoặc tham gia tích cực hơn khi tư lệnh là người Hàn Quốc.

Như vậy, vai trò của Seoul có thể được nâng lên cả ở vị trí lãnh đạo lẫn quá trình tham mưu, hoạch định và điều hành hoạt động chung. Tuy nhiên, chưa có đủ thông tin để xác định sĩ quan nước nào sẽ đảm nhiệm từng vị trí. Giáo sư Jeong Han-beom, Đại học Quốc phòng quốc gia Hàn Quốc cũng cho rằng, cơ cấu cơ bản của CFC nhiều khả năng không thay đổi đáng kể, nhưng cần chờ kết quả thảo luận chi tiết.

Theo Yonhap, tại cuộc họp nội các ngày 18-8, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tái khẳng định cam kết hoàn tất chuyển giao OPCON trước khi nhiệm kỳ kết thúc năm 2030. Ông đặt mục tiêu này trong nỗ lực tăng cường năng lực quốc phòng tự chủ, đồng thời duy trì liên minh vững chắc với Mỹ.

Hàn Quốc từng trao quyền chỉ huy tác chiến cho Bộ tư lệnh Liên hợp quốc do Mỹ đứng đầu trong Chiến tranh Triều Tiên 1950-1953. Quyền này sau đó chuyển sang CFC khi cơ quan này được thành lập năm 1978. Seoul đã giành lại quyền chỉ huy tác chiến thời bình năm 1994, nhưng quyền chỉ huy tác chiến thời chiến vẫn thuộc phía Mỹ.

Chuyển giao OPCON vì thế là bước đi quan trọng đối với Seoul. Tuy nhiên, mục tiêu chính trị cần được cụ thể hóa bằng cơ chế vận hành quân sự. Tổng thống Lee Jae Myung yêu cầu quân đội đào tạo các chỉ huy có năng lực tác chiến toàn diện, đáp ứng những hình thức chiến tranh tương lai. Theo ông, nâng cao năng lực tự chủ cũng làm gia tăng giá trị của Hàn Quốc với tư cách một đồng minh.

Vấn đề được quan tâm nhất vẫn là phạm vi quyền chỉ huy của tư lệnh Hàn Quốc đối với các đơn vị Mỹ tham gia chiến dịch chung. Tướng Hàn Quốc Ahn Gwang-chan đã nghỉ hưu, đặt câu hỏi liệu các đơn vị này sẽ chịu sự chỉ huy tác chiến của tư lệnh Hàn Quốc hay hoạt động theo một cơ chế phối hợp khác. Ông coi đây là câu hỏi nghiêm túc đối với hiệu quả của cơ cấu chỉ huy chung.

Giáo sư Jeong Han-beom nhấn mạnh: “Nếu tư lệnh có quyền đưa ra quyết định thì về cơ bản, quyền hạn của người đó đã được bảo đảm”. Tuy nhiên, toàn bộ quân đội Mỹ đóng tại Hàn Quốc không đương nhiên nằm dưới quyền chỉ huy tác chiến của CFC. Quyền hạn đối với từng đơn vị còn phụ thuộc vào nhiệm vụ, cơ chế phân bổ lực lượng và thỏa thuận giữa hai đồng minh.

Bởi vậy, thách thức sau chuyển giao OPCON nằm ở việc gắn chức danh với thẩm quyền thực tế. Khi mô hình chỉ huy chung tiếp tục được duy trì, phân định rõ trách nhiệm và quyền quyết định sẽ là yếu tố then chốt để vai trò mới của Seoul phát huy hiệu quả, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong hoạt động của liên quân Hàn-Mỹ.