Thêm cơ hội sở hữu nhà cho người độc thân

Nội dung này đang được đông đảo dư luận quan tâm, nếu sớm đưa vào triển khai được kỳ vọng là bước điều chỉnh mang tính nhân văn, phù hợp thực tiễn.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu điều chỉnh chính sách

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong khoảng hơn 30 năm qua, xu hướng hôn nhân và mức sinh ở Việt Nam thay đổi rất lớn. Cụ thể, giai đoạn 1989-2023, trung bình độ tuổi kết hôn lần đầu của nam từ 24,4 và nữ là 23,2 đã tăng lên 29,3 tuổi với nam và 25,1 đối với nữ vào năm 2023. Tỷ lệ người độc thân cũng đang có xu hướng tăng nhanh, từ 6,23% năm 2004 lên 10,1%. Đáng chú ý, cả nước hiện nay có khoảng hơn 2,2 triệu người độc thân do ly hôn/ly thân, trong đó phần lớn đang phải nuôi con nhỏ dưới tuổi thành niên.

Số liệu khảo sát của Viện Khoa học vùng Nam Bộ vào cuối năm 2024, từ 257.000 người độ tuổi từ 18 đến 60 tuổi, thì có đến 22,2% người độc thân không có ý định lập gia đình. Trong đó, thu nhập từ việc làm là yếu tố quyết định ở tất cả các nhóm tuổi, các yếu tố như điều kiện việc làm, điều kiện nhà ở và tình trạng sức khỏe là ảnh hưởng nhiều nhất đến quyết định không lập gia đình.

Điều này dẫn đến nguy cơ mất cân đối về cơ cấu và tình trạng già hoá dân số trong khoảng 2-3 thập niên tới. Trên thực tế, người sống độc thân không có nghĩa là không muốn lập gia đình, sinh con mà nhóm dân số này đang chịu nhiều áp lực trong cuộc sống. Số liệu nghiên cứu từ một số tổ chức xã hội nghề nghiệp, khoảng 5 năm gần đây giá nhà tại Việt Nam liên tục “leo thang” tăng bình quân từ 15-20%/năm, một số thời điểm tăng nóng đạt từ 30-50%; trong khi thu nhập bình quân chỉ từ 7-9%/năm.

Đặc biệt, giá nhà tại Việt Nam ở thời điểm hiện tại cao gấp khoảng 20-30 lần thu nhập trung bình của người dân, thậm chí lên đến 40-60 lần đối với người lao động có thu nhập thấp. Tỷ lệ này cao hơn rất nhiều so với khuyến cáo của các tổ chức quốc tế (thông thường chỉ nên gấp 5-10 lần), khiến việc sở hữu nhà trở thành một thách thức lớn, đặc biệt là nhóm dân số trẻ.

Trước những thách thức nêu trên, thời gian gần đây Chính phủ đã xây dựng và triển khai nhiều chính sách về nhà ở, đặc biệt là chính sách phát triển NƠXH nhằm hỗ trợ các nhóm thu nhập thấp, công nhân, người lao động có điều kiện tiếp cận nhà ở. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy một số quy định vẫn còn chưa bao quát hết các đối tượng có nhu cầu chính đáng.

Một trong những điểm hạn chế được chỉ ra là, việc xác định đối tượng thụ hưởng còn thiên về mô hình gia đình truyền thống, trong khi cấu trúc xã hội hiện đại đã có nhiều thay đổi. Số lượng người sống độc thân, đặc biệt tại các đô thị lớn, ngày càng tăng; trong đó không ít người có thu nhập trung bình thấp, phải thuê trọ trong điều kiện chật chội, thiếu ổn định. Bên cạnh đó, nhóm người độc thân nuôi con một thực tế ngày càng phổ biến lại chưa được quan tâm đúng mức trong chính sách hiện hành.

Vì vậy, tại cuộc họp của Thường trực Chính phủ ngày 20-3 vừa qua, nghe báo cáo, cho ý kiến về các chính sách NƠXH và các vấn đề liên quan, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định số 100/2024/NĐ-CP hướng tới việc bổ sung nhóm đối tượng là người chưa kết hôn hoặc được xác nhận là độc thân; người độc thân đang nuôi con dưới tuổi thành niên.

Theo TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người của Liên Hiệp quốc tại Việt Nam, việc đưa nhóm người độc thân vào diện thụ hưởng chính sách NƠXH là phù hợp với xu hướng phát triển xã hội hiện đại, nơi mà hình thức sống độc thân, sống một mình ngày càng phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ và người lao động di cư.

“Đối với nhóm người độc thân nuôi con, đây là đối tượng chịu nhiều áp lực về kinh tế và cuộc sống, nhưng lại ít có cơ hội tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Việc bổ sung nhóm này, không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sống cho họ mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, bảo đảm quyền lợi của trẻ em, vốn những đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội”, TS Nguyễn Quang nhìn nhận.

Cần đồng bộ các giải pháp để chính sách đi vào cuộc sống

Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu được triển khai, những điều chỉnh này sẽ mang lại nhiều tác động tích cực cả về kinh tế và xã hội. Trước hết, việc mở rộng đối tượng thụ hưởng sẽ giúp tăng cầu đối với NƠXH, qua đó thúc đẩy các doanh nghiệp tham gia đầu tư vào phân khúc này. Đặc biệt, trong bối cảnh NƠXH được kỳ vọng sẽ trở thành một “trụ cột” quan trọng, việc mở rộng chính sách sẽ giúp thị trường phát triển cân bằng hơn, tránh tình trạng lệch pha cung – cầu.

Về mặt xã hội, khi có chỗ ở ổn định, người lao động sẽ yên tâm làm việc, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, từ đó đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngoài ra, việc hỗ trợ nhóm người độc thân nuôi con còn có ý nghĩa trong việc bảo đảm an sinh cho thế hệ tương lai. Trẻ em được sống trong môi trường ổn định sẽ có điều kiện phát triển tốt hơn cả về thể chất lẫn tinh thần.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Quang, dù những đề xuất sửa đổi được đánh giá cao, song để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Trước hết, việc xác định và xác nhận tình trạng độc thân cần được quy định rõ ràng, minh bạch, tránh phát sinh thủ tục hành chính phức tạp hoặc bị lợi dụng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực NƠXH, rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận chính sách. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và xét duyệt cũng cần được đẩy mạnh nhằm tăng tính minh bạch và hiệu quả.

Về phía nguồn cung, cần có cơ chế khuyến khích mạnh mẽ hơn đối với các doanh nghiệp tham gia phát triển NƠXH, như ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế. Đồng thời, cần bảo đảm quỹ đất dành cho NƠXH trong các dự án phát triển đô thị. Một yếu tố quan trọng khác là công tác giám sát, kiểm tra nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng, tránh tình trạng trục lợi. Việc công khai, minh bạch thông tin về các dự án, đối tượng thụ hưởng cũng là giải pháp cần thiết để tăng cường niềm tin của người dân.

“Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Khi chính sách trở nên linh hoạt, bao trùm hơn, sẽ tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và phát triển. Điều quan trọng là sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện, để chính sách được triển khai thực sự hiệu quả”, TS Nguyễn Quang nhấn mạnh.