Doanh nghiệp bán dẫn cần hệ sinh thái để biến ý tưởng thành sản phẩm
Theo phản ánh của các doanh nghiệp trong ngành, hoạt động phát triển bán dẫn tại Việt Nam hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản, từ hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, nguyên vật liệu đầu vào đến thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, việc thiếu hạ tầng nghiên cứu, chế tạo thử nghiệm và kiểm thử khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong quá trình đưa ý tưởng, thiết kế chip thành sản phẩm thương mại.
Không cần bắt đầu “cuộc đua” bán dẫn bằng nhà máy hàng chục tỷ USD
Tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Chính trị xác định yêu cầu từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong đó, bán dẫn được xem là ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán, viễn thông, tự động hóa và nhiều lĩnh vực công nghệ cao.
Tuy nhiên, xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn không phải bài toán dễ dàng. Việc đầu tư nhà máy chế tạo chip đòi hỏi nguồn vốn lên tới hàng chục tỷ USD, công nghệ phức tạp và thời gian thu hồi vốn dài. Ngay cả những tập đoàn lớn trên thế giới cũng phải mất nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ để xây dựng năng lực cạnh tranh.

Việt Nam có thể tham gia cuộc đua bán dẫn nhờ vào việc phát triển chip chuyên dụng từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Ảnh: VGP
Về vấn đề này, ông Trần Kim Chung, Chủ tịch CT Group nhận định, Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu từ những nhà máy chế tạo chip quy mô hàng chục tỷ USD. Thay vào đó, Việt Nam hoàn toàn có thể bắt đầu từ những con chip chuyên dụng, xuất phát từ nhu cầu thực tế của các ngành kinh tế mới, nơi doanh nghiệp Việt Nam có khả năng làm chủ sản phẩm cuối cùng.
Nói rõ hơn về vấn đề này, ông cho hay, công nghiệp bán dẫn toàn cầu có chuỗi giá trị rất rộng, từ nghiên cứu vật liệu, thiết kế vi mạch, chế tạo wafer (tấm bán dẫn mỏng), đóng gói, kiểm thử đến tích hợp vào các sản phẩm công nghệ. Vì vậy, không một quốc gia nào có thể dễ dàng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị này trong thời gian ngắn.
Vì vậy, Việt Nam cần chọn những lĩnh vực bán dẫn phù hợp với năng lực và lợi thế của mình. Đó nên là những phân khúc có nhu cầu thị trường rõ ràng, có khả năng phát triển thành sản phẩm thương mại, giúp doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ công nghệ và sở hữu trí tuệ. Đồng thời, cần ưu tiên những lĩnh vực công nghệ mới mà Việt Nam có cơ hội tham gia ngay từ khi thị trường bắt đầu hình thành.
“Chính nhu cầu phát triển sản phẩm thực tế đã dẫn chúng tôi đến một nhận thức quan trọng: Muốn làm chủ sản phẩm công nghệ cao, doanh nghiệp Việt Nam phải từng bước làm chủ những con chip cốt lõi bên trong sản phẩm đó”, ông nói.
Doanh nghiệp bán dẫn cần hệ sinh thái để biến ý tưởng thành sản phẩm
Theo phản ánh của các doanh nghiệp trong ngành, hoạt động phát triển bán dẫn tại Việt Nam hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản, từ hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, nguyên vật liệu đầu vào đến thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, việc thiếu hạ tầng nghiên cứu, chế tạo thử nghiệm và kiểm thử khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong quá trình đưa ý tưởng, thiết kế chip thành sản phẩm thương mại.
Theo ông Trần Kim Chung, Chủ tịch CT Group, khó khăn của doanh nghiệp bán dẫn Việt Nam không đơn thuần là thiếu kỹ sư thiết kế vi mạch, mà sâu xa hơn là chưa có một hệ sinh thái đủ hoàn chỉnh để đưa một ý tưởng công nghệ đi hết hành trình: Từ xác định nhu cầu thị trường, nghiên cứu, thiết kế, chế tạo mẫu, kiểm thử, chứng nhận đến sản xuất và thương mại hóa.
“Nếu chỉ đào tạo kỹ sư thiết kế nhưng không có phòng thí nghiệm, không có điều kiện chế tạo thử nghiệm và không có doanh nghiệp đặt hàng sản phẩm, chúng ta sẽ khó hình thành được một nền công nghiệp bán dẫn thực chất”, ông Chung nhận định.
Từ thực tế đó, ông đề xuất ba nhóm giải pháp.
Thứ nhất, phát triển các phòng thí nghiệm R&D bán dẫn dùng chung, giúp doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị công nghệ đang phát triển sản phẩm mới, tiếp cận hạ tầng nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thử nghiệm và kiểm thử với chi phí hợp lý.
“Nhà nước có thể hỗ trợ đầu tư hạ tầng nền tảng, trong khi doanh nghiệp tham gia bằng các dự án cụ thể, kinh phí nghiên cứu và cam kết thương mại hóa”, ông nói.
Thứ hai, đào tạo nhân lực gắn với các dự án chip thực tế. Bên cạnh kỹ sư thiết kế vi mạch, Việt Nam cần phát triển đội ngũ chuyên gia về vật liệu, công nghệ chế tạo, đóng gói, kiểm thử, tích hợp hệ thống và quản lý sản phẩm bán dẫn.
“Sinh viên, nghiên cứu sinh nên được tham gia trực tiếp vào các dự án do doanh nghiệp đặt hàng, qua đó tích lũy kinh nghiệm từ nghiên cứu, chế tạo thử nghiệm đến ứng dụng sản phẩm”, Chủ tịch CT Group đề xuất.
Thứ ba, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ. Việt Nam cần tận dụng mạng lưới các trường đại học, trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp bán dẫn quốc tế nhằm rút ngắn thời gian hình thành năng lực R&D. Các chương trình hợp tác cần hướng đến kết quả cụ thể như sản phẩm, sáng chế, công nghệ, nhân lực và năng lực sản xuất, thay vì chỉ dừng ở đào tạo hay trao đổi học thuật.
Bên cạnh việc hoàn thiện hệ sinh thái, ông Trần Kim Chung cho rằng cần phát huy hiệu quả mô hình hợp tác 5 nhà, gồm Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà giáo dục. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự đi vào thực chất, hoạt động phối hợp cần xoay quanh những sản phẩm công nghệ chiến lược cụ thể, thay vì chỉ dừng ở các chương trình hợp tác mang tính nguyên tắc.
Theo đó, Nhà nước xây dựng chính sách, cơ chế hỗ trợ và đầu tư hạ tầng nghiên cứu trọng điểm; nhà khoa học giải quyết các bài toán công nghệ, tạo ra sở hữu trí tuệ; doanh nghiệp xác định nhu cầu thị trường, đặt hàng R&D và tổ chức thương mại hóa; nhà đầu tư cung cấp nguồn vốn cho các giai đoạn phát triển; còn nhà giáo dục đào tạo nhân lực gắn với yêu cầu thực tế của từng dự án.
Từ cách tiếp cận này, Chủ tịch CT Group đề xuất xem xét hình thành Chương trình quốc gia phát triển chip chuyên dụng theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
“Trước mắt, chương trình có thể lựa chọn một số dự án tiên phong, tập trung vào những sản phẩm có nhu cầu thị trường rõ ràng và khả năng hoàn thiện trong thời gian tương đối ngắn”, ông nói.
Đặc biệt, ông Chung kiến nghị cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận năng lực chế tạo thử nghiệm, quang khắc, đóng gói và kiểm thử trong nước cũng như thông qua hợp tác quốc tế.
“Đây là những điều kiện quan trọng để rút ngắn khoảng cách từ ý tưởng, thiết kế đến sản phẩm hoàn chỉnh, từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ bán dẫn của doanh nghiệp Việt Nam”, ông nhấn mạnh.





