Điều hành giá xăng dầu: Bài toán ổn định giá - nguồn cung - tăng trưởng

Chủ động điều hành giá xăng dầu: công cụ tài khóa - tiền tệ

Điều hành giá xăng dầu hiện nay là một bài toán đa mục tiêu, kết hợp linh hoạt các công cụ tài khóa, tiền tệ và thị trường. Dưới sự điều hành của Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phối hợp sử dụng Quỹ bình ổn giá (BOG), thuế bảo vệ môi trường, thuế nhập khẩu và thuế GTGT để giảm áp lực giá khi thị trường thế giới biến động.

Quỹ bình ổn xăng dầu hiện duy trì ở mức khoảng 10.000 - 15.000 tỷ đồng, tạo đòn bẩy kịp thời khi giá xăng dầu tăng. Khi giá thế giới tăng mạnh, Bộ Tài chính có thể chi từ quỹ này để hạn chế mức tăng cho người tiêu dùng, tránh “sốc giá”. Ngược lại, khi giá giảm, quỹ giúp điều tiết và duy trì mức giá hợp lý cho doanh nghiệp đầu mối.

Ngoài ra, lãi suất và tỷ giá ngoại tệ do Ngân hàng Nhà nước điều hành cũng là công cụ quan trọng. Khi đồng USD tăng giá, chi phí nhập khẩu xăng dầu sẽ tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới giá bán lẻ trong nước. Chính sách điều tiết tỷ giá giúp giảm tác động này, đồng thời hỗ trợ kiểm soát chi phí đầu vào cho sản xuất, hạn chế áp lực lên CPI.

Theo Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị (20.3.2026), các cơ quan liên quan cần “chủ động điều hành giá xăng dầu theo kịch bản biến động thị trường, bảo đảm ổn định giá và nguồn cung”. Nhận định trên Báo Công Thương, ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh do các xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14 trên cơ sở Nghị quyết 70 về an ninh năng lượng quốc gia là bước đi rất kịp thời, thể hiện rõ tinh thần chủ động và linh hoạt trong điều hành và thích ứng chính sách.

Cùng với đó, việc linh hoạt sử dụng Quỹ bình ổn kết hợp thuế - phí là đòn bẩy quan trọng để giảm tác động lên CPI, đồng thời hạn chế biến động chi phí sản xuất cho doanh nghiệp.

Số liệu từ Bộ Công Thương (2026) cho thấy, chi phí nhập khẩu xăng dầu trong quý I/2026 tăng khoảng 8-10% so với cùng kỳ năm trước do giá thế giới biến động. Nhờ cơ chế linh hoạt Quỹ bình ổn, giá xăng bán lẻ trong nước chỉ tăng khoảng 3,5%, hạn chế tác động trực tiếp đến sinh hoạt và vận tải công cộng.

Bảo đảm nguồn cung: huy động toàn hệ thống chính trị và logistics năng lượng

Nguồn cung xăng dầu ổn định là ưu tiên hàng đầu. Bộ Công Thương phối hợp với các doanh nghiệp đầu mối, nhà máy lọc dầu trong nước, cùng hệ thống phân phối để đảm bảo lượng cung ứng hợp lý. Mục tiêu là không để xảy ra thiếu hụt cục bộ và bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh trên Báo Chính phủ, ngày 21.3.2026: “Chủ động đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, không để thiếu hụt hay sốt giá cục bộ”. Các biện pháp cụ thể gồm: tăng dự trữ chiến lược, triển khai cảnh báo sớm rủi ro gián đoạn, kiểm soát đầu cơ và buôn lậu.

Theo dữ liệu từ Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrovietnam), tổng lượng xăng dầu dự trữ chiến lược hiện khoảng 1,5 triệu m³, đảm bảo cung ứng từ 45-60 ngày trong trường hợp đứt gãy nguồn nhập khẩu. Hệ thống kho bãi, cảng và vận tải đường bộ được nâng cấp, đảm bảo phân phối tới các tỉnh, thành phố kịp thời.

Hệ thống chính trị từ Trung ương tới địa phương được huy động. UBND tỉnh, thành phố phối hợp với doanh nghiệp đầu mối để phân bổ nguồn năng lượng hợp lý, ưu tiên cho sản xuất công nghiệp, y tế, giao thông công cộng và các lĩnh vực thiết yếu. Theo các chuyên gia, việc triển khai đồng bộ này vừa đảm bảo cung ứng đủ xăng dầu, vừa tạo mạng lưới logistics linh hoạt, giảm rủi ro mất cân đối giữa các vùng.

Các cơ quan chuyên môn cũng được yêu cầu tăng cường giám sát chất lượng xăng dầu, áp dụng cảnh báo sớm rủi ro đứt gãy nguồn cung, từ đó giảm thiểu thiệt hại cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Hỗ trợ tăng trưởng và ổn định kinh tế: thị trường bền vững và hiệu quả lâu dài

Thực hiện chủ trương giữ giá xăng dầu ổn định giúp kiểm soát lạm phát, hỗ trợ sản xuất công nghiệp và dịch vụ, đồng thời bảo vệ sức mua của người dân, chính sách điều hành được tích hợp các công cụ: Quỹ bình ổn, thuế môi trường, thuế nhập khẩu, thuế GTGT, điều hành thương mại và dự trữ chiến lược, nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp và hộ gia đình.

Theo Bộ Tài chính, khi giá thế giới tăng 10-15%, chi phí vận tải và logistics tăng theo, tác động trực tiếp đến CPI. Nhờ cơ chế linh hoạt Quỹ bình ổn và quản lý thuế - phí, chi phí đầu vào chỉ tăng khoảng 3-5%, giúp nền kinh tế duy trì ổn định. Ví dụ, trong quý I/2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 0,8% do giá xăng dầu, thấp hơn nhiều so với mức tăng trung bình 2-3% nếu không có các biện pháp ổn định.

Các giải pháp còn hướng tới thị trường bền vững: dự trữ chiến lược, nhập khẩu hợp lý khi giá thấp, phát triển năng lượng thay thế và nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu. Hệ thống cảnh báo sớm, dữ liệu theo thời gian thực giúp doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giảm rủi ro tăng giá đột biến.

Theo các chuyên gia (trên Tạp chí Kinh tế Tài chính và Báo Công Thương), điều hành xăng dầu không chỉ nhằm hạn chế biến động giá mà còn phải giảm áp lực lên chi phí sản xuất, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin nhà đầu tư. TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng các công cụ bình ổn giúp tránh cú sốc chi phí, trong khi TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh nhà đầu tư đặc biệt quan tâm tới khả năng bảo đảm nguồn năng lượng và mức giá cạnh tranh cho sản xuất.

Ngoài ra, cơ chế phối hợp tài khóa - tiền tệ - thị trường còn tạo tác dụng kép: ổn định giá trong ngắn hạn và hình thành nền tảng cho thị trường năng lượng minh bạch, bền vững trong dài hạn. Các doanh nghiệp được dự báo chi phí đầu vào, người dân được bảo vệ sức mua, nhà nước kiểm soát tốt CPI và ngân sách.

Minh họa bảng số liệu

Nhìn chung, việc điều hành giá xăng dầu tại Việt Nam hiện nay là một “combo chính sách” hiệu quả, kết hợp tài khóa - tiền tệ - thị trường, bảo đảm nguồn cung, ổn định giá và hỗ trợ tăng trưởng. Đây là mô hình quản lý năng lượng linh hoạt, minh bạch và bền vững, giúp Việt Nam ứng phó với biến động giá thế giới, bảo vệ người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng phát triển kinh tế dài hạn.