Chính sách thuế quan mới và phép thử với Washington

Trong bối cảnh các rào cản pháp lý trong nước gia tăng và phản ứng quốc tế ngày càng mạnh mẽ, chính sách thuế quan trở thành phép thử lớn đối với cả chiến lược kinh tế của Washington lẫn trật tự thương mại toàn cầu vốn đã mong manh.

Tổng thống Donald Trump đã đưa ra lời đe dọa, yêu cầu các quốc gia trên thế giới phải tuân thủ mọi thỏa thuận thuế quan mà họ đã nhất trí, bất chấp việc Tòa án Tối cao Mỹ vừa ra phán quyết hủy bỏ phần lớn các lệnh áp thuế nhập khẩu trên diện rộng của ông.

Chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social ngày 23-2, nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh bất kỳ quốc gia nào muốn toan tính dựa vào phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, đặc biệt là những nước đã hưởng lợi từ Mỹ trong suốt nhiều năm qua, sẽ phải đối mặt với mức thuế quan cao hơn nhiều so với mức mà họ mới đồng ý gần đây.

Tổng thống Donald Trump đưa ra lời cảnh báo ngay trước ngày Mỹ chính thức áp dụng mức thuế nhập khẩu mới 10% đối với hàng hóa nước ngoài từ ngày 24-2. Ông Donald Trump tuyên bố áp mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10%, đồng thời phát tín hiệu nâng lên 15% nhằm đáp trả việc Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế quan mà Washington áp dụng cho từng quốc gia trước đó.

Động thái này cho thấy thuế quan không chỉ là công cụ kinh tế mà đã trở thành trụ cột trong tư duy điều hành thương mại của ông Donald Trump nhằm tái cân bằng thâm hụt thương mại, gây sức ép với các đối tác và định hình lại luật chơi thương mại quốc tế theo hướng có lợi hơn cho Mỹ.

Thông điệp từ Washington qua động thái này là khá rõ ràng, đó là các quốc gia phải tiếp tục tuân thủ các thỏa thuận đã đạt được với Mỹ, bất kể những thay đổi pháp lý trong nội bộ nước này. Việc Tổng thống Mỹ cảnh báo áp thuế cao hơn đối với những nước bị cho là “không tôn trọng thỏa thuận” phản ánh nỗ lực duy trì tính ràng buộc chính trị của các cam kết thương mại ngay cả khi nền tảng pháp lý bị lung lay. 

Tuy nhiên, con đường thực thi chính sách thuế quan mới của ông Donald Trump không hề bằng phẳng. Phán quyết của Tòa án Tối cao đã đặt ra giới hạn rõ ràng đối với quyền áp thuế khẩn cấp của Tổng thống, buộc Nhà Trắng phải sử dụng các cơ chế pháp lý mang tính tạm thời và có thời hạn. Theo quy định, mức thuế 15% chỉ có thể duy trì tối đa 150 ngày nếu không được Quốc hội phê chuẩn. Điều này khiến chính sách thuế quan của ông Donald Trump đứng trước nguy cơ trở thành giải pháp ngắn hạn thay vì chiến lược lâu dài, đồng thời làm gia tăng bất ổn chính sách-yếu tố mà giới doanh nghiệp toàn cầu đặc biệt lo ngại.

Sự thiếu rõ ràng về lộ trình thuế quan đã khiến các đối tác thương mại và doanh nghiệp quốc tế phải rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng và các thỏa thuận hiện hành, phản ánh mức độ bất định cao chưa từng thấy trong môi trường thương mại xuyên Đại Tây Dương. Nghị viện châu Âu quyết định tạm dừng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ do lo ngại thiếu ổn định pháp lý và nguy cơ vi phạm cam kết song phương. Nhiều nghị sĩ châu Âu coi mức thuế toàn cầu mới là bước đi làm suy yếu lòng tin chiến lược giữa hai bờ Đại Tây Dương. Các nhà hoạch định chính sách của Liên minh châu Âu (EU) ngày càng nhận thức rõ rằng phụ thuộc vào thị trường Mỹ đồng nghĩa với việc phải đối mặt với rủi ro chính sách ngày càng lớn. 

Trong khi đó, Ấn Độ lựa chọn thái độ thận trọng, tạm hoãn các cuộc đàm phán thương mại để đánh giá tác động dài hạn. Phản ứng thận trọng của Ấn Độ cùng xu hướng trì hoãn đàm phán thương mại cho thấy các nền kinh tế lớn đang tìm cách đa dạng hóa quan hệ thương mại nhằm giảm thiểu tác động từ các quyết định đơn phương của Washington.

Như vậy, việc áp mức thuế đồng loạt đối với hàng hóa toàn cầu của Tổng thống Donald Trump buộc châu Âu phải thúc đẩy tự chủ chiến lược, còn các nền kinh tế châu Á tăng tốc đa dạng hóa thị trường và liên kết khu vực. Nếu được duy trì, cách tiếp cận này có thể làm suy yếu các cơ chế thương mại đa phương, gia tăng cạnh tranh địa kinh tế và thúc đẩy sự hình thành các khối thương mại mang tính phòng vệ. Do đó, càng sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép, Washington càng phải đối mặt với nguy cơ bị cô lập trong chính hệ thống thương mại mà nước này từng đóng vai trò kiến tạo.

Trong bối cảnh đó, nỗ lực bảo đảm thực thi chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump không chỉ là cuộc đấu pháp lý trong chính nội bộ nước Mỹ mà còn là phép thử đối với vị thế kinh tế toàn cầu của Mỹ.