Trường học mở cửa, nguy cơ dịch bệnh tăng theo

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp bệnh tay chân miệng trong 8,5 tháng đầu năm 2026, tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, trong bốn tuần gần đây, số ca mắc vẫn duy trì khoảng 3.000 trường hợp mỗi tuần, cho thấy dịch chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Diễn biến này đáng lo ngại khi học sinh trên cả nước đang lần lượt tựu trường, chuẩn bị bước vào năm học 2026-2027. Việc hàng triệu trẻ tập trung tại trường, lớp tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh truyền nhiễm lây lan, đặc biệt là bệnh tay chân miệng và các bệnh đường hô hấp.

Nguy cơ tăng khi học sinh trở lại trường

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp Việt Nga (Bộ Quốc phòng), thời điểm đầu năm học thường tiềm ẩn nguy cơ gia tăng bệnh truyền nhiễm do trẻ từ nhiều gia đình, khu dân cư và môi trường sống khác nhau cùng trở lại trường.

"Trẻ có thể mang virus hoặc vi khuẩn nhưng chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Khi tiếp xúc gần trong lớp học, nguy cơ lây chéo sẽ tăng nhanh", bác sĩ Hoàng nói.

Theo chuyên gia, các bệnh cần đặc biệt lưu ý trong trường học có thể chia thành ba nhóm.

Nhóm bệnh lây qua đường hô hấp gồm cúm mùa, Covid-19, sởi, ho gà, thủy đậu, adenovirus và các bệnh viêm đường hô hấp khác. Mầm bệnh có thể lây qua giọt bắn khi trẻ ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc tồn tại trong các hạt khí dung nhỏ tại phòng học kín, thông khí kém.

Nhóm thứ hai là các bệnh lây qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc trực tiếp, trong đó tay chân miệng đặc biệt đáng lưu ý ở trẻ nhỏ. Virus có thể lây qua nước bọt, dịch tiết mũi họng, dịch từ bóng nước, phân hoặc đồ vật nhiễm bẩn.

Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng diễn biến nhẹ, song một số trường hợp, đặc biệt do EV71, có thể xuất hiện biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Nhóm thứ ba là bệnh do muỗi truyền, điển hình là sốt xuất huyết Dengue. Những khu vực trường học có cây xanh, vật dụng đọng nước, góc khuất hoặc khu vệ sinh không được kiểm tra thường xuyên có thể trở thành nơi muỗi vằn sinh sản.

Ngoài ra, đau mắt đỏ cũng dễ lây lan qua tay, khăn mặt, đồ dùng học tập, tay nắm cửa và đồ chơi.

"Không nên nghĩ các bệnh này chỉ xuất hiện ở trẻ nhỏ. Học sinh lớn, giáo viên và người chăm sóc cũng có thể mắc và trở thành nguồn lây", bác sĩ Hoàng lưu ý.

Tay chân miệng tăng mạnh, sốt xuất huyết cũng đáng lo

Tại Vĩnh Long, đến giữa tháng 8, địa phương ghi nhận hơn 4.000 ca sốt xuất huyết, tăng 1,33 lần so với cùng kỳ, cùng hơn 2.000 ổ dịch, tăng 1,5 lần.

Bệnh tay chân miệng cũng diễn biến phức tạp với hơn 3.000 ca mắc, tăng 2,1 lần so với cùng kỳ. Bệnh xuất hiện tại 124/124 xã, phường, với 130 ổ bệnh.

Tại Gia Lai, từ ngày 12 đến 18/8 ghi nhận thêm 397 ca sốt xuất huyết, nâng tổng số ca từ đầu năm lên 4.947, trong đó một người tử vong. Địa phương đã ghi nhận 291 ổ dịch, còn 89 ổ đang tồn tại.

Từ tháng 8 đến tháng 12, Gia Lai triển khai chiến dịch cao điểm phòng, chống sốt xuất huyết Dengue trên toàn tỉnh. Mục tiêu là 100% xã, phường tổ chức vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy; các địa bàn có ổ dịch hoặc nguy cơ cao phải chủ động phun hóa chất và xử lý triệt để ổ dịch.

Trẻ sốt, phát ban cần được nghỉ học

Theo bác sĩ Hoàng, phụ huynh cần theo dõi trẻ mỗi ngày, nhất là trong những tuần đầu trở lại trường.

Với tay chân miệng, trẻ thường sốt, quấy khóc, bỏ ăn do đau miệng. Phụ huynh nên kiểm tra lòng bàn tay, bàn chân, đầu gối, mông và niêm mạc miệng. Các nốt phỏng nước hoặc vết loét trong miệng là dấu hiệu gợi ý.

Đáng lưu ý, nếu trẻ giật mình chới với nhiều lần, run tay chân, đi không vững, ngủ gà, nôn nhiều hoặc thở bất thường, cần đưa đi khám ngay vì có thể là dấu hiệu biến chứng.

Với sốt xuất huyết, trẻ thường sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau mỏi người, có thể phát ban hoặc xuất huyết dưới da. Việc trẻ hạ sốt từ ngày thứ ba đến thứ bảy không đồng nghĩa bệnh đã khỏi.

"Đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, tay chân lạnh, chảy máu, đi ngoài phân đen hoặc tiểu ít là những dấu hiệu cần đưa trẻ đến viện ngay", bác sĩ Hoàng khuyến cáo.

Khi trẻ sốt, ho, sổ mũi, phát ban, tiêu chảy, đau mắt đỏ hoặc mệt bất thường, phụ huynh nên cho trẻ nghỉ học, không cố đưa đến trường vì nghĩ chỉ là cảm nhẹ.

Cha mẹ cũng không nên tự mua kháng sinh cho trẻ. Phần lớn cúm, Covid-19, tay chân miệng và sốt xuất huyết do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng.

"Đừng đợi có dịch mới phòng"

Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã đề nghị tăng cường truyền thông, khuyến cáo cha mẹ, người chăm sóc trẻ và các cơ sở giáo dục chủ động phòng tay chân miệng khi bước vào thời điểm nguy cơ gia tăng.

Các trường cần chú trọng vệ sinh lớp học, đồ dùng, đồ chơi; bảo đảm nước sạch, xà phòng rửa tay; tăng thông khí phòng học và phát hiện sớm học sinh có dấu hiệu nghi mắc bệnh.

Với sốt xuất huyết, trường học cần thường xuyên kiểm tra, loại bỏ các vật dụng chứa nước, không để phát sinh lăng quăng, bọ gậy.

Bác sĩ Hoàng cho rằng phòng dịch không bắt đầu từ cổng trường mà từ gia đình. Phụ huynh cần kiểm tra lịch tiêm chủng, bảo đảm trẻ ngủ đủ, ăn uống hợp lý, rèn thói quen rửa tay, che miệng khi ho và không dùng chung đồ cá nhân.

"Đừng đợi có dịch mới phòng bệnh. Những việc đơn giản như rửa tay, tiêm chủng đầy đủ, nghỉ học khi ốm và thông báo sớm cho nhà trường có thể giúp chặn một ca bệnh trước khi trở thành ổ dịch", ông nói.

Năm học 2026-2027 dự kiến bắt đầu từ ngày 5/9, với học kỳ I kết thúc trước 18/1 và năm học hoàn thành trước 31/5/2027. Trong bối cảnh học sinh đồng loạt trở lại trường, phối hợp giữa gia đình - nhà trường - ngành y tế được xem là "hàng rào" quan trọng để vừa bảo đảm việc học, vừa hạn chế nguy cơ dịch bệnh lan rộng.