Trường chuyên có thể bỏ thi chuyên Toán, Văn, Lý, Hóa, học sinh lớp 9 cần lưu ý gì?

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, đề xuất này nhằm thay đổi cách phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, thay vì sớm phân hóa các em theo từng môn chuyên như hiện nay.

Theo ông, mô hình trường chuyên hiện hành vẫn còn những điểm cần hoàn thiện. Việc phân hóa theo từng môn từ sớm có thể khiến học sinh tập trung quá nhiều vào môn chuyên, trong khi chưa có đủ cơ hội phát triển các năng lực nền tảng, liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và định hướng nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, nếu đánh giá chất lượng trường chuyên chủ yếu dựa vào thành tích thi học sinh giỏi và số lượng giải thưởng, kết quả này chưa phản ánh đầy đủ quá trình phát triển tài năng cũng như sự trưởng thành lâu dài của học sinh.

Trên tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, dự thảo quy chế mới định hướng trường chuyên trở thành môi trường giáo dục chất lượng cao, có nhiệm vụ phát hiện sớm, bồi dưỡng, phát triển và ươm tạo tài năng, đồng thời bảo đảm giáo dục toàn diện.

Thay thi một môn chuyên bằng đánh giá năng lực theo lĩnh vực

Theo dự thảo, tuyển sinh lớp 10 trường chuyên được tổ chức theo ba khối gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Thay vì chủ yếu kiểm tra kiến thức của một môn chuyên như hiện nay, phương thức mới hướng đến đánh giá nền tảng kiến thức, năng lực tư duy và tiềm năng phát triển của học sinh trong một lĩnh vực rộng hơn.

Cụ thể, thí sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên làm bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Với khối Khoa học xã hội, các bài thi gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Trong khi đó, khối Ngoại ngữ gồm Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ mà học sinh đăng ký.

Đáng chú ý, các bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên và khoa học xã hội được xây dựng trên nền tảng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục THCS. Nội dung tập trung kiểm tra khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề, không đòi hỏi học sinh phải có kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Các bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ có hệ số tối thiểu 2, những bài thi còn lại có hệ số 1.

Một điểm cần phân biệt là tuyển sinh theo khối không có nghĩa học sinh phải học chuyên sâu tất cả môn thuộc khối đã đăng ký. Sau khi trúng tuyển, các em được tư vấn, trải nghiệm và lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích và nguyện vọng.

Không bắt buộc tất cả trường chuyên đổi cách tuyển sinh từ năm 2027

Về lộ trình, dự thảo đề xuất hai mốc triển khai. Những trường đáp ứng đủ điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027-2028. Các trường chưa bảo đảm điều kiện tiếp tục tuyển sinh theo quy chế hiện hành và chuyển sang mô hình mới từ năm học 2028-2029.

Ông Tài cho biết việc lựa chọn thời điểm không thực hiện đồng loạt. Theo dự thảo, Sở Giáo dục và Đào tạo đối với trường chuyên thuộc tỉnh, thành phố và cơ sở giáo dục đại học đối với trường chuyên trực thuộc có trách nhiệm đánh giá điều kiện, phương án tuyển sinh để quyết định thời điểm áp dụng phù hợp với từng trường.

Với học sinh đã trúng tuyển và đang theo học tại trường chuyên trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, các em tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh cho đến khi hoàn thành cấp học.

Riêng học sinh lớp 9 hiện nay, Bộ nhận thức rõ các em đã có quá trình học tập, ôn luyện và định hướng dự tuyển theo phương thức hiện hành. Vì vậy, việc thay đổi cách tuyển sinh cần được cân nhắc thận trọng, thông tin đầy đủ và bảo đảm thời gian chuẩn bị phù hợp.

Ông Tài nhấn mạnh, mốc năm học 2027-2028 mới là phương án đề xuất, không phải yêu cầu tất cả trường chuyên phải triển khai bằng mọi giá.

Bộ sẽ tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh để đánh giá tác động của lộ trình.

"Chúng tôi kiên định với mục tiêu đổi mới nhưng không nóng vội trong tổ chức thực hiện. Sự ổn định, công bằng và quyền lợi học tập của học sinh phải được đặt lên hàng đầu", ông Tài nói.