Trẻ học tại nhà, học online có được công nhận hoàn thành giáo dục bắt buộc?
Khi giáo dục tiểu học và THCS được xác định là giáo dục bắt buộc, việc học tại nhà, học trực tuyến hay theo chương trình nước ngoài có được công nhận hoàn thành nghĩa vụ học tập hay không là vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm.
Nhà nước bảo đảm các điều kiện để thực hiện giáo dục bắt buộc
Trao đổi về những vấn đề pháp lý đặt ra khi Nghị định 353/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/11, TS Nguyễn Hoài Nam, Trưởng khoa Luật, Trường Đại học Hoa Sen cho rằng, việc quy định giáo dục tiểu học và THCS là giáo dục bắt buộc không chỉ đặt ra nghĩa vụ đối với người học và gia đình mà còn kéo theo trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương và cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm điều kiện học tập.
Theo chuyên gia, Điều 5 Nghị định 353/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm các điều kiện thực hiện giáo dục bắt buộc. Đồng thời, Điều 45 và Điều 46 của nghị định xác định trách nhiệm cụ thể của chính quyền địa phương.
Theo đó, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí nguồn lực, phát triển mạng lưới trường lớp, bảo đảm cơ sở vật chất. UBND cấp xã tổ chức thực hiện giáo dục bắt buộc, phối hợp với nhà trường và gia đình để huy động trẻ đến trường.
Đối với các cơ sở giáo dục, khoản 3 Điều 8 Nghị định 353/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện giáo dục bắt buộc theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
Từ những quy định này, TS Nam nhấn mạnh, nếu địa phương không bảo đảm trường lớp, giáo viên hoặc chính sách hỗ trợ người học thì trách nhiệm phải được xác định theo chức năng, thẩm quyền của từng cơ quan. Ảnh: NVCC
Đáng chú ý, khi quyền học tập của trẻ bị ảnh hưởng, phụ huynh có thể kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền hoặc thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật nếu có căn cứ.
Theo ông Nam, giáo dục bắt buộc phải đi đôi với trách nhiệm bảo đảm điều kiện học tập, để mọi trẻ em đều có cơ hội tiếp cận giáo dục một cách công bằng.
Học homeschooling, trực tuyến có được công nhận hoàn thành giáo dục bắt buộc?
Một vấn đề khác được nhiều gia đình quan tâm là lựa chọn hình thức học tập. Khi giáo dục tiểu học và THCS trở thành giáo dục bắt buộc, liệu việc cha mẹ tự dạy con tại nhà (homeschooling), cho con học trực tuyến hoặc theo chương trình giáo dục nước ngoài có được công nhận là hoàn thành nghĩa vụ học tập?
Phân tích vấn đề này, TS Nam cho hay, cần phân biệt giữa quyền lựa chọn hình thức học tập của gia đình và việc công nhận hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc theo quy định pháp luật.
Cụ thể, khoản 1 Điều 6 Nghị định 353/2026/NĐ-CP quy định giáo dục bắt buộc được tổ chức thông qua các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cơ sở giáo dục thuộc lực lượng vũ trang. Đồng thời, khoản 3 Điều này cho phép tổ chức hình thức học tập linh hoạt nhưng phải bảo đảm mục tiêu giáo dục bắt buộc.
Đối với hình thức tự dạy con tại nhà (homeschooling), chuyên gia cho biết pháp luật Việt Nam hiện chưa có cơ chế công nhận độc lập để thay thế chương trình giáo dục bắt buộc.
Với hình thức học trực tuyến, việc học phải được tổ chức, kiểm tra và đánh giá theo quy định, chẳng hạn Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT về tổ chức dạy học trực tuyến trong cơ sở giáo dục phổ thông.
Riêng đối với chương trình giáo dục nước ngoài, cần bảo đảm cơ sở giáo dục được phép hoạt động, chương trình được triển khai hợp pháp và kết quả học tập đáp ứng quy định về công nhận tại Việt Nam.
Như vậy, việc tự học tại nhà hoặc tham gia các khóa học trực tuyến, chương trình nước ngoài không đương nhiên được công nhận là hoàn thành giáo dục bắt buộc.
Nếu không đáp ứng các điều kiện pháp lý, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc công nhận kết quả học tập, chuyển tiếp cấp học. Đồng thời, phụ huynh có thể bị xem xét trách nhiệm nếu có hành vi cản trở việc thực hiện giáo dục bắt buộc.
Từ thực tế này, TS Nam nhấn mạnh, pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế công nhận các hình thức học tập linh hoạt, nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền học tập của trẻ em.
