Người cao tuổi trước “ma trận” lừa đảo

Ngày 17-6-2026, ông Nguyễn Văn Tâm và bà Nguyễn Thị Thảo (phường Phương Mai, TP Hà Nội) vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại cuộc gọi mà chỉ thêm vài phút nữa thôi, toàn bộ số tiền trong tài khoản ngân hàng có thể đã rơi vào tay kẻ gian. Người phụ nữ ở đầu dây tự xưng là cán bộ bảo hiểm xã hội của phường, thông báo ông Tâm cần kê khai lại thông tin bảo hiểm. Do thông tin trùng khớp với những gì ông từng được phổ biến theo thông báo của phường trước đó nên ông không hề nghi ngờ. Sau vài câu trao đổi, đối tượng hướng dẫn ông gọi sang một số điện thoại khác để gặp "cán bộ phụ trách". Tiếp đó là hàng loạt yêu cầu kết bạn qua Zalo, truy cập đường link, khai báo thông tin cá nhân và cung cấp số tài khoản ngân hàng với lý do "để nhận số thứ tự làm thủ tục". Khi biết ông Tâm không sử dụng ứng dụng ngân hàng điện tử, các đối tượng chuyển sang nhắm vào vợ ông là bà Nguyễn Thị Thảo, liên tục hướng dẫn mở ứng dụng ngân hàng, giơ điện thoại để "hỗ trợ thao tác". Chỉ đến khi bị yêu cầu chuyển ngôn ngữ điện thoại sang tiếng Anh và liên tục bị thúc ép, quát nạt, bà Thảo mới nhận ra dấu hiệu bất thường, lập tức dừng cuộc gọi. Sau đó, ông Tâm đến UBND phường xác minh và được khẳng định không hề có việc cán bộ gọi điện hướng dẫn người dân kê khai bảo hiểm theo hình thức này.

May mắn thoát khỏi chiếc bẫy trong gang tấc, nhưng không phải ai cũng kịp nhận ra thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo. Theo lời kể của bà Nguyễn Thị Thành, ở thôn Phù Lưu 2, xã Việt Khê, TP Hải Phòng: Cuối năm 2023, gia đình bà đồng ý cho chị Ngô Thị Phương mượn Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình để thế chấp ngân hàng vay 300 triệu đồng làm ăn, hoàn toàn không có thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Do người vay có nợ xấu, các đối tượng đã đưa Nguyễn Thành Công đứng tên hồ sơ vay vốn. Người vay thực tế chỉ nhận 300 triệu đồng và vẫn thanh toán lãi hằng tháng. Tuy nhiên, đến tháng 1-2026, gia đình bà Thành bất ngờ được tòa án và đại diện ngân hàng thông báo khoản vay đứng tên Nguyễn Thành Công đã phát sinh dư nợ hơn 2 tỷ đồng và ngân hàng đang khởi kiện để xử lý thửa đất thế chấp. Bà Thành khẳng định gia đình không hề biết quyền sử dụng thửa đất tại thôn Phù Lưu 2 đã bị sang tên cho Nguyễn Thành Công, cũng không biết khoản vay hơn 2 tỷ đồng này được thực hiện như thế nào.

Hai vụ việc với hai phương thức khác nhau nhưng đều cho thấy một kịch bản lừa đảo có chủ đích. Các đối tượng không vội chiếm đoạt tài sản ngay từ đầu mà từng bước tạo dựng lòng tin, lợi dụng sự thiếu hiểu biết hoặc chủ quan của nạn nhân để dẫn dắt họ thực hiện các giao dịch theo ý đồ đã được tính toán sẵn. Đến khi phát hiện sự việc, người bị hại hoặc suýt mất toàn bộ tiền trong tài khoản, hoặc đã đứng trước nguy cơ mất tài sản có giá trị lớn.

TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý-Giáo dục Việt Nam cho rằng: "Người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi tâm lý tin tưởng những người tự xưng là cán bộ nhà nước hoặc nhân viên các tổ chức lớn. Trong khi đó, việc hạn chế sử dụng công nghệ khiến họ khó nhận biết các thủ đoạn lừa đảo đang thay đổi từng ngày. Theo chuyên gia, thay vì chỉ nhắc nhở chung chung, mỗi gia đình cần thường xuyên chia sẻ với cha mẹ, ông bà về những phương thức lừa đảo mới. Đồng thời thống nhất nguyên tắc: Bất kỳ cuộc gọi nào liên quan đến tiền bạc, tài khoản ngân hàng, giấy tờ cá nhân hoặc yêu cầu thao tác trên điện thoại đều phải trao đổi với người thân trước khi thực hiện. Thực tế cho thấy, hậu quả của các vụ lừa đảo không chỉ là những khoản tiền bị chiếm đoạt. Nhiều người cao tuổi sau khi trở thành nạn nhân rơi vào trạng thái mặc cảm, lo lắng, tự trách bản thân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và cuộc sống gia đình”.

Các thủ đoạn lừa đảo sẽ còn tiếp tục biến đổi cùng với sự phát triển của công nghệ hoặc bằng nhiều hình thức khác nhau. Bởi vậy, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện rủi ro cho người cao tuổi và xây dựng thói quen kiểm chứng thông tin trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào chính là "lá chắn" hiệu quả nhất để ngăn chặn những chiếc bẫy công nghệ đang ngày càng tinh vi.