Nâng cao chất lượng dân số từ những giải pháp căn cơ

Từ câu chuyện bên mâm cơm chiều

Trong căn nhà nhỏ trên phố Bà Triệu (phường Hà Đông, Hà Nội), không khí bữa cơm chiều trong tháng cuối năm của gia đình ông Nguyễn Văn Thanh, một cán bộ hưu trí, khá trầm lắng. Ông Nguyễn Văn Thanh không giấu nổi sự lo lắng về cô con gái lớn tên Hương, năm nay đã bước sang tuổi 30, vẫn đi về lẻ bóng sau khi kết thúc giờ làm việc.

Hương là nhân viên marketing của một doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, năng động, thu nhập tốt và tự chủ cuộc sống. Với cô, sự nghiệp và những chuyến du lịch trải nghiệm đang là ưu tiên hàng đầu. Nhưng với ông Nguyễn Văn Thanh và vợ, sự "bình chân như vại" của con gái lại là nỗi lo canh cánh. "Bố mẹ không gây áp lực, nhưng tuổi xuân có "thì". Phụ nữ sinh con muộn không chỉ vất vả cho bản thân mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của đứa trẻ sau này", ông Thanh tâm sự, ánh mắt đầy suy tư khi nhìn sang vợ.

Nỗi lòng của ông Nguyễn Văn Thanh không phải là cá biệt. Nhiều gia đình Hà Nội hiện nay cũng ở tình trạng tương tự, khi xu hướng kết hôn muộn, ngại sinh con hoặc sinh ít con đang len lỏi vào nếp sống đô thị, đặt ra thách thức lớn cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Thấu hiểu thực trạng đó, những cán bộ, chuyên gia về công tác dân số đã và đang tìm kiếm các giải pháp căn cơ nhằm góp phần đưa ra lời giải cho hàng vạn phụ huynh như ông Nguyễn Văn Thanh, hướng tới việc xây dựng những "tế bào xã hội" khỏe mạnh ngay từ gốc.

Một trong những trọng tâm mang tính chiến lược của Hà Nội trong năm 2026 là duy trì vững chắc mức sinh thay thế. Thành phố đặt chỉ tiêu điều chỉnh mức sinh tăng 0,4‰ so với năm 2025. Con số này thoạt nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng để đạt được trong bối cảnh già hóa dân số và lối sống hiện đại là cả một nỗ lực lớn của hệ thống chính trị.

Để làm được điều này, Hà Nội đưa ra những giải pháp rất cụ thể và nhân văn. Thành phố khuyến khích nam, nữ thanh niên kết hôn sớm, các cặp vợ chồng sinh con sớm và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Đây được xem là "độ tuổi vàng" về mặt sinh học để bảo đảm sức khỏe cho cả mẹ và bé, cũng như chất lượng nuôi dạy con cái.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng chống tệ nạn xã hội (Sở Y tế Hà Nội) Vũ Duy Hưng, không chỉ dừng lại ở lời kêu gọi, Hà Nội sẽ rà soát, nghiên cứu để ban hành các chính sách hỗ trợ thiết thực cho phụ nữ khi mang thai, sinh con. Đáng chú ý, các hoạt động hỗ trợ giới trẻ sẽ được đổi mới sáng tạo, như triển khai các mô hình, câu lạc bộ kết bạn để hỗ trợ các bạn trẻ chưa kết hôn tìm được một nửa của mình. Thậm chí, việc xây dựng các mô hình thanh niên sinh đủ 2 con trước tuổi 35 sẽ được nhân rộng, biến việc thực hiện chính sách dân số trở thành một phong trào thi đua tích cực trong giới trẻ.

"Siết" mất cân bằng giới tính, nâng "chất" từ đầu đời

Bên cạnh nỗi lo về mức sinh, Hà Nội cũng quyết liệt trong cuộc chiến chống mất cân bằng giới tính khi sinh - một vấn đề tồn tại dai dẳng.

Để thực hiện việc này, công tác kiểm tra, giám sát sẽ được thực hiện chặt chẽ, liên tục. Các cơ sở y tế, thậm chí cả các cơ sở kinh doanh sách báo, văn hóa phẩm cũng sẽ được kiểm tra để bảo đảm không lưu hành các ấn phẩm hướng dẫn lựa chọn giới tính thai nhi, nghiêm cấm lựa chọn giới tính dưới mọi hình thức.

Về chất lượng dân số, Hà Nội thể hiện khát vọng nâng cao tầm vóc và trí tuệ người Thủ đô thông qua những chỉ tiêu sàng lọc bệnh tật rất cao. Cụ thể, tỷ lệ phụ nữ mang thai được tầm soát đủ 4 bệnh bẩm sinh phổ biến (như Thalassemia) phấn đấu đạt 86%; tỷ lệ trẻ sơ sinh được tầm soát 5 bệnh đạt 91%.

Đồng thời, để tránh những bi kịch về bệnh lý di truyền, thành phố đặt mục tiêu 87% cặp nam, nữ được tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Đây là "bức tường lửa" quan trọng bảo vệ hạnh phúc gia đình trẻ, giúp họ bước vào đời sống hôn nhân với sự chuẩn bị tốt nhất về thể chất.

Bên cạnh đó, với tuổi thọ bình quân đạt 76,8 tuổi, Thủ đô đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số nhanh. Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Đinh Hồng Phong chia sẻ: “Thành phố xác định người cao tuổi là vốn quý cần được chăm sóc. Chỉ tiêu 91% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ thể hiện tính ưu việt trong chính sách an sinh xã hội của Thủ đô. Thành phố sẽ triển khai thí điểm mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại xã, phường, giúp người cao tuổi vừa được chăm sóc y tế, vừa có không gian sinh hoạt văn hóa tinh thần, giảm bớt áp lực cho con cháu”.

Với quan điểm chất lượng dân số chính là chất lượng nguồn lực cho sự phát triển, những chính sách mới của thành phố Hà Nội như khuyến khích kết hôn sớm, hỗ trợ sinh sản, kết hợp các dịch vụ y tế chất lượng cao chính là sự đồng hành của chính quyền với người dân. Bên cạnh đó, để mục tiêu "dân số và phát triển" thành công, không chỉ cần nỗ lực của hệ thống chính trị, mà còn cần sự thay đổi trong nhận thức của mỗi người trẻ, khắc phục tình trạng "ngại cưới, lười sinh".