Mạnh tay xử phạt, siết kỷ cương thị trường số
Việc xử phạt các nền tảng lớn như TikTok và VNG gần đây cho thấy cơ quan quản lý đang siết chặt kỷ cương thị trường số, không có ngoại lệ trong xử lý vi phạm.
Động thái xử phạt nền tảng Zalo cho thấy kỷ cương thị trường số đang được siết chặt. Ảnh: Đông Hà
Động thái này khẳng định quyết tâm bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy môi trường cạnh tranh minh bạch trên thị trường số trong bối cảnh kinh tế số tăng tốc.
Trả lời Báo Thanh tra, đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết trong tháng 1/2026, cơ quan này đã ban hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với nền tảng Zalo (thuộc VNG) và TikTok Pte. Ltd.
Theo Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính này cho thấy công tác giám sát thị trường, xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số đang được triển khai nghiêm minh, nhất quán.
Ủy ban Cạnh tranh quốc gia xử phạt VNG liên quan nền tảng Zalo, siết kỷ cương thị trường số. Ảnh: Đông Hà
Từ góc độ quản lý Nhà nước, các quyết định này phát đi thông điệp tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là nghĩa vụ chung, bắt buộc đối với mọi chủ thể kinh doanh, không phụ thuộc vào mô hình kinh doanh (truyền thống hay nền tảng số), doanh nghiệp đặt trụ sở trong hay ngoài nước.
Khi cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng tại Việt Nam, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật Việt Nam, đặc biệt là các nghĩa vụ liên quan đến cung cấp thông tin và bảo vệ thông tin của người tiêu dùng.
Thứ nữa, nền tảng số có trách nhiệm tương xứng với quy mô và mức độ ảnh hưởng đối với người tiêu dùng. Zalo và TikTok là các nền tảng có số lượng người dùng lớn, được xác định là nền tảng số lớn theo pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đặc trưng của nền tảng số lớn không chỉ ở số lượng người dùng, mà còn ở khả năng chi phối hành vi tiêu dùng thông qua thiết kế hệ thống, bao gồm cơ chế thu thập và xử lý dữ liệu, gợi ý nội dung, quảng cáo, điều khoản sử dụng và quy trình tiếp nhận, giải quyết khiếu nại.
Quy mô và mức độ ảnh hưởng càng lớn thì yêu cầu tuân thủ pháp luật càng cao; đồng thời, khi phát sinh hành vi vi phạm, mức độ và hình thức xử lý cũng được áp dụng tương xứng theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, giao dịch trên môi trường số không phải là ngoại lệ đối với các yêu cầu về minh bạch thông tin và điều kiện giao dịch.
Việc lồng ghép các điều khoản bất lợi, thiếu rõ ràng hoặc không phù hợp trong điều khoản sử dụng, điều kiện giao dịch chung đều thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sẽ bị xem xét xử lý theo quy định.
"Việc không tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ xâm phạm trực tiếp quyền lợi của người tiêu dùng trên diện rộng mà còn làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh, tiêu dùng trên không gian mạng. Vì vậy, cần được xem xét xử lý nghiêm minh, kịp thời nhằm bảo đảm trật tự, kỷ cương pháp luật, thúc đẩy phát triển thị trường tiêu dùng số và thương mại điện tử", đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho hay.
Không dừng lại ở xử phạt, cơ quan quản lý đang tăng cường áp dụng các biện pháp minh bạch hóa thông tin, trong đó có việc công khai danh sách tổ chức, cá nhân vi phạm.
Theo đánh giá của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, đây là một công cụ quản lý có hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp.
Cụ thể, việc công khai danh sách tổ chức, cá nhân vi phạm quyền lợi người tiêu dùng là một công cụ quản lý quan trọng, góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường và hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước thực thi pháp luật hiệu quả hơn.
Thông tin được công bố từ nguồn chính thức giúp người tiêu dùng có cơ sở tham khảo, lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; đồng thời có tác dụng cảnh báo đối với các hành vi có nguy cơ xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng.
Biện pháp công khai tạo điều kiện phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, đồng thời tác động trực tiếp đến uy tín và hình ảnh của tổ chức, cá nhân kinh doanh, qua đó thúc đẩy các chủ thể này chủ động rà soát hoạt động tuân thủ, điều chỉnh chính sách, quy trình nội bộ, hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung theo hướng minh bạch, công bằng hơn.
Trên thực tế, sau các đợt kiểm tra, xử lý vi phạm, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chấn chỉnh hoạt động, hoàn thiện chính sách và thực hiện các yêu cầu khắc phục theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ở góc độ quản lý Nhà nước, việc công khai thông tin vi phạm có tác dụng phòng ngừa và răn đe, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp.
Hiệu quả của cơ chế công khai còn thể hiện ở việc người tiêu dùng ngày càng quan tâm và sử dụng các kênh thông tin, hỗ trợ chính thống để phản ánh, kiến nghị và yêu cầu bảo vệ quyền lợi khi bị ảnh hưởng.
Thực tiễn cho thấy số lượng yêu cầu tư vấn, phản ánh và khiếu nại tiếp nhận qua các kênh chính thức có xu hướng gia tăng, phản ánh mức độ tiếp cận thông tin và nhận thức pháp luật của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao.
"Có thể thấy công khai danh sách vi phạm là biện pháp vừa bảo đảm quyền được thông tin của người tiêu dùng, vừa góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy hình thành môi trường tiêu dùng minh bạch, lành mạnh và bền vững, phù hợp với tinh thần của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng", đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia nhấn mạnh.
