Lành mạnh mạng xã hội và vai trò của nhà cung cấp nền tảng

Giới hạn về sử dụng mạng xã hội của trẻ em

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 9-11-2024 của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng đang được xây dựng và hoàn thiện. Một trong điểm nổi bật của dự thảo là các biện pháp tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đối với tài khoản của người dùng dưới 16 tuổi. Theo đó, cha mẹ hoặc người giám hộ tiếp tục là chủ thể đăng ký và quản lý tài khoản của trẻ em; đồng thời các doanh nghiệp cung cấp mạng xã hội phải áp dụng các giải pháp kỹ thuật để xác định người dùng là trẻ em, phân phối nội dung phù hợp với độ tuổi, tăng cường bảo vệ quyền riêng tư và chủ động ngăn chặn các nội dung độc hại.

Cụ thể, dự thảo đề xuất trẻ em dưới 16 tuổi không được tự đăng ký tài khoản mạng xã hội. Việc đăng ký phải do cha mẹ hoặc người giám hộ thực hiện. Cha mẹ hoặc người giám hộ sẽ giám sát thời gian sử dụng, nội dung và thời gian sử dụng mạng xã hội của trẻ. Điều đó có nghĩa, tài khoản của trẻ em chỉ xem được các nội dung và không được đăng bài, bình luận, tương tác hay bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, tài khoản trẻ em phải mặc định được thiết lập ở mức bảo vệ quyền riêng tư cao nhất. Các nền tảng, mạng xã hội phải chủ động chặn các nội dung độc hại hoặc có thể ảnh hưởng đến trẻ. Mạng xã hội phải triển khai hệ thống tự động xác định độ tuổi người dùng để phân phối nội dung phù hợp. Đồng thời, các nền tảng phải phối hợp với các cơ quan chức năng, thiết lập cơ chế báo cáo, cung cấp các thông tin khẩn cấp khi phát hiện hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.

Đại diện ban soạn thảo, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) cho biết, qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam, việc để trẻ em tương tác trên mạng xã hội rất dễ dẫn đến hai rủi ro lớn. Một là các tác động tiêu cực về cảm xúc do bị xúc phạm, bắt nạt trên mạng (thậm chí từ chính bạn cùng lớp), hai là nguy cơ bị lừa đảo. Do vậy, cơ quan soạn thảo đưa ra quy định tăng cường quản lý không cho trẻ em tương tác (bình luận, comment) trên mạng xã hội.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Phan Tâm, trẻ em càng nhỏ tuổi thì tầng bảo vệ và sự giám sát của cha mẹ càng phải chặt chẽ. Trên không gian mạng, các nền tảng số phải nhận thức được trách nhiệm chính của mình, phải chủ động phát triển công cụ nhận biết tài khoản trẻ em để tự động điều chỉnh dịch vụ phù hợp (hạn chế tiếp xúc người lạ, lọc nội dung xấu độc, tăng cường bảo mật thông tin). Thứ trưởng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý số hiện đại để Nhà nước kiến tạo phát triển tốt hơn, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, còn người dùng được an toàn trên môi trường số.

Nền tảng số có trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội

Góp ý về quy định không cho trẻ em tương tác trên mạng xã hội, đại diện Meta, bà Nguyễn Thu Thảo, Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia cho rằng, nếu không cho trẻ em tương tác, hệ thống sẽ không thu thập được các tín hiệu hành vi để nhận diện độ tuổi, từ đó không thể đưa ra các biện pháp bảo vệ phù hợp. Trong khi đó, các nền tảng hiện nay xác định tài khoản trẻ em dựa trên đặc điểm hành vi và hoạt động người dùng, kết hợp với các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống phát hiện chủ động. Việc cấm hoàn toàn tính năng tương tác với tài khoản trẻ em có thể làm gia tăng động cơ khai báo sai độ tuổi. Hệ quả là thay vì được bảo vệ trong một môi trường phù hợp với lứa tuổi và có sự giám sát, các em lại sử dụng tài khoản thông thường của người trưởng thành. Do vậy, đại diện Meta cho rằng, nên có ưu tiên phân loại biện pháp bảo vệ theo từng nhóm tuổi thay vì cấm triệt để tính năng tương tác, như, thiết lập quyền riêng tư mặc định ở mức cao, lọc nội dung, giới hạn thời gian truy cập, hạn chế tin nhắn từ người lạ và cung cấp công cụ giám sát cho phụ huynh…

Cho biết một số băn khoăn tương tự Meta, đại diện TikTok, ông Nguyễn Lâm Thanh phân tích, bản thân các nền tảng luôn có chế độ tài khoản trẻ em được giám hộ bởi cha mẹ, do vậy, ban soạn thảo có thể đưa ra quy định chặt chẽ hơn về nội dung này và quy trách nhiệm cho tài khoản người giám hộ bằng các biện pháp pháp lý để bảo đảm trẻ em không bị xâm hại…

Đại diện Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) cho biết các doanh nghiệp Hoa Kỳ đã đầu tư rất lớn vào công nghệ bảo vệ trẻ em như xác định độ tuổi, cài đặt quyền riêng tư mức cao, kiểm soát nội dung, hạn chế liên hệ người lạ, quản lý thời gian sử dụng và cung cấp công cụ giám sát cho cha mẹ. Đồng thời đề nghị ban soạn thảo cân nhắc lại quy định không cho phép người dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, chia sẻ hay bày tỏ cảm xúc. Đại diện USABC cũng đề xuất ban soạn thảo nên quy định tập trung kiểm soát chặt chẽ nội dung chuyển đến trẻ em, bảo vệ quyền riêng tư, hạn chế liên hệ người lạ, quản lý thời gian và trao công cụ giám sát phù hợp cho cha mẹ…

Trả lời các ý kiến, ông Lê Quang Tự Do cho biết ban soạn thảo đang cân nhắc phương án khi phụ huynh khai báo sẽ có thêm thuộc tính, chú thích "Đây là tài khoản dành cho trẻ em" tích hợp sẵn để các nền tảng nhận biết và phân phối nội dung phù hợp. Đồng thời, ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu về quy định cấm tương tác hay không với tài khoản dưới 16 tuổi. Liên quan đến kiến nghị về quy định thời hạn về 120 ngày xoá tài khoản, ban soạn thảo cũng nhấn mạnh, quy định pháp luật bắt buộc phải có thời hạn, nếu không có thời gian cụ thể thì coi như không có quy định và không thể thực thi.

Cũng theo Thứ trưởng Phan Tâm, quan điểm xuyên suốt của cơ quan quản lý là không siết chặt hoạt động của doanh nghiệp, mà xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, ổn định. Mục tiêu là vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Thứ trưởng nhấn mạnh, các nền tảng số cần tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm kiểm duyệt, phân loại nội dung và bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt là bảo vệ trẻ em trên mạng. Về phía ban soạn thảo nên chuyển hướng tiếp cận từ việc xác định độ tuổi sang giải pháp "Nếu là trẻ em thì cần được bảo vệ như thế nào?". Mục tiêu không phải là cấm hay hạn chế quá mức, mà là bảo đảm trẻ em được sử dụng mạng xã hội trong môi trường phù hợp với lứa tuổi.