Khoa học, công nghệ hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm dịp Tết

Kiểm soát an toàn thực phẩm bằng công nghệ

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Ủy ban) cho biết, thực hiện Chỉ thị số 36 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm cùng ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ động triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Bộ đã ban hành Công văn số 7896 về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong những tháng cuối năm 2025, nhất là dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Hiện nay, Ủy ban đang tổ chức triển khai thực hiện theo đúng quy định.

Song song với nhiệm vụ này, Ủy ban đang phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, tập trung vào công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân 2026.

Trong khuôn khổ kế hoạch, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang và Lào Cai.

Theo ông Ngọc, việc kiểm tra nhằm đánh giá thực tế công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại địa phương, góp phần phục vụ Nhân dân đón Tết, vui Xuân an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.

Thời gian qua, công tác quản lý Nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa nói chung và thực phẩm nói riêng đã đạt kết quả tích cực, tuy nhiên trước thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng còn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử, yêu cầu đổi mới phương thức quản lý ngày càng trở nên cấp thiết.

Ứng dụng công nghệ số trong quản lý chất lượng thực phẩm

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, ông Ngọc cho biết, Ủy ban đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15).

Hai luật này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026.

Ông Ngọc cho biết, các luật mới đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến như phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; áp dụng truy xuất nguồn gốc; triển khai nhãn điện tử; hộ chiếu số của sản phẩm và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Việc ứng dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp định danh rõ ràng từng sản phẩm, minh bạch thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Đặc biệt, đối với hàng hóa kinh doanh trên môi trường trực tuyến, các công cụ công nghệ góp phần tăng khả năng kiểm soát chất lượng thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành, cơ quan quản lý có thể giám sát, phát hiện sớm các hành vi vi phạm như hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn và mỹ phẩm giả.

Hệ thống này được xây dựng trên cơ sở tổng hợp nhiều nguồn dữ liệu gồm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; kết quả đánh giá sự phù hợp; thông tin cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng và dữ liệu về mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm.

Từ hệ thống tiêu chuẩn này, người dân có thể căn cứ lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy và thông tin nhãn mác đầy đủ. Đồng thời, người tiêu dùng nên sử dụng các công cụ công nghệ như mã số, mã vạch, QR code theo quy định để kiểm tra thông tin sản phẩm, qua đó hạn chế rủi ro khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm trong dịp Tết.

Bên cạnh đó, ông Ngọc nhấn mạnh vai trò của hoạt động đo lường trong mua bán thực phẩm. Hoạt động “cân - đong - đo” góp phần bảo đảm số lượng, định lượng hàng hóa, tạo sự công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán.

Đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người dân nên lựa chọn các sản phẩm có ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định; với thực phẩm không đóng gói sẵn, người tiêu dùng cần ưu tiên mua tại những cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định và còn hiệu lực theo quy định của cơ quan có thẩm quyền, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đưa ra khuyến cáo.