Kết nối di sản với đời sống đương đại

Hệ sinh thái kết nối những người làm văn hóa

Theo BTC, dự án hướng tới hình thành hệ sinh thái kết nối những người làm văn hóa, chuyên gia, nghệ sĩ, cơ sở giáo dục và công chúng. Các nền tảng số cùng hoạt động trải nghiệm được kỳ vọng giúp câu chuyện về di sản trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ, tạo điều kiện để họ chủ động tìm hiểu, sáng tạo và chia sẻ các giá trị truyền thống bằng những cách thức phù hợp với đời sống đương đại.

Bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa TP.HCM cho biết, Hội mong muốn trở thành cầu nối giữa cơ quan quản lý nhà nước với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần và nâng cao nhận thức xã hội về giá trị di sản.

Theo bà, lực lượng trẻ giữ vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn. Việc gìn giữ không thể chỉ dừng ở bảo vệ hiện trạng mà cần được tiếp nối bằng những cách làm mới, sáng tạo. Vì vậy, Hội chủ trương tạo điều kiện để thanh niên tham gia nhiều hơn vào nghiên cứu, truyền thông, sáng tạo nội dung, qua đó hình thành lực lượng kế cận và mở rộng sức lan tỏa trong cộng đồng.

Nhà báo Hà Kiều, Nhà sáng lập Heritage Ho Chi Minh City cho biết, dự án xuất phát từ mong muốn đưa những câu chuyện về di sản văn hóa Sài Gòn - TP.HCM đến gần hơn với cộng đồng. Theo ông, di sản không chỉ là những giá trị thuộc về quá khứ mà là dòng chảy tiếp tục được làm mới qua hình ảnh, âm thanh, trải nghiệm và câu chuyện đời sống hôm nay. “Người trẻ cảm thụ di sản không giống các thế hệ trước. Họ cần được chạm vào, được kể bằng hình ảnh, âm thanh, trải nghiệm thực tế chứ không chỉ đọc một bài viết khô khan”, nhà báo Hà Kiều nhấn mạnh.

Khơi dậy vai trò chủ động của cộng đồng

Tham gia dự án với vai trò cố vấn chuyên môn, TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM đánh giá cao việc ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Chia sẻ với Văn Hóa, bà cho rằng đây là một trong những dự án được triển khai khá sớm bởi một hội chuyên ngành, hội xã hội nghề nghiệp liên quan đến lịch sử, di sản văn hóa trong lĩnh vực này.

Theo TS Nguyễn Thị Hậu, một điểm đáng chú ý khác là đội ngũ tổ chức có nhiều người trẻ, với cách nhìn, khả năng kết nối và phương thức tiếp cận riêng. Vì vậy, không nên xem họ là đối tượng thụ động chờ được “đưa” di sản tới, mà cần tạo điều kiện để họ tự tìm hiểu và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. “Đưa di sản gần với giới trẻ không phải là người lớn tuổi đưa về, mà bản thân người trẻ đến gần với di sản và hiểu di sản theo cách họ muốn hiểu”, bà chia sẻ. Theo TS Nguyễn Thị Hậu, nếu thiếu sự chủ động từ chính giới trẻ, những hoạt động mang tính phong trào khó tạo được sự gắn bó lâu dài.

Một nguồn lực khác đáng chú ý là các nhóm cộng đồng đang tự nguyện hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, di sản tại TP.HCM. TS Nguyễn Thị Hậu dẫn chứng các nhóm nghiên cứu về cổ phục, văn hóa dân tộc, di sản đô thị đã có nhiều hoạt động tích cực. Theo bà, nên tạo điều kiện để các nhóm này kết nối, phối hợp trong những chương trình chung, thay vì nhất thiết tập hợp vào một tổ chức.

Từ đó, bà nhấn mạnh vai trò chủ động của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy di sản. Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng cơ chế, chính sách và thực hiện những nhiệm vụ lớn, trong khi nguồn lực công luôn có giới hạn. Vì vậy, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, cần mở thêm không gian để các sáng kiến xã hội được phát huy.

Cùng với TS Nguyễn Thị Hậu, dự án còn quy tụ nhiều chuyên gia, nghệ sĩ và những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa tham gia cố vấn, gồm NSND Kim Xuân; nhà văn - nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải; bà Trần Tuệ Tri, nhà sáng lập và CEO Stamford Global Leadership Center, cố vấn cấp cao Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship.

Gắn di sản với công nghiệp văn hóa

Một hướng quan trọng của dự án là đưa các giá trị di sản vào dòng chảy công nghiệp văn hóa, tạo ra những sản phẩm có khả năng tiếp cận công chúng trong nước và quốc tế.

Trong khuôn khổ chương trình, Hội Di sản Văn hóa TP.HCM công bố thành lập thêm 5 chi hội: Trà di sản; Di sản văn hóa Ẩm thực thuần Việt; Di sản văn hóa Kết nối di sản số; Di sản văn hóa Chào Show và Di sản văn hóa Tĩnh Tâm Trà Việt. Đến nay, Hội có tổng cộng 40 chi hội và câu lạc bộ.

Trong đó, Chào Show được xác định là mô hình kết nối âm nhạc với di sản và công nghiệp văn hóa. Ông Trần Minh Hoàng, đại diện Chi hội Di sản văn hóa Chào Show cho biết, việc trở thành chi hội mới mở thêm cơ hội để chương trình lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam tới công chúng, đặc biệt là người trẻ và du khách quốc tế. Khai thác nhạc cụ dân tộc và chất liệu âm nhạc Việt Nam theo hình thức đương đại, chương trình hướng tới tạo nên trải nghiệm mới mẻ, dễ tiếp cận với khán giả nước ngoài. “Chào Show mong muốn định vị là một điểm đến sáng của TP.HCM về âm nhạc dân tộc”, ông Trần Minh Hoàng chia sẻ.

Nhờ cấu trúc không phụ thuộc nhiều vào ngôn ngữ, khán giả từ nhiều quốc gia có thể dễ dàng thưởng thức và cảm nhận. Theo đại diện chương trình, đây cũng là lợi thế để âm nhạc trở thành cầu nối giới thiệu văn hóa Việt Nam ra thế giới. Hiện khách quốc tế chiếm khoảng 40% lượng khán giả, khoảng 60% là khách Việt Nam. Mô hình này đồng thời được kỳ vọng góp phần làm phong phú sản phẩm văn hóa, thúc đẩy kinh tế đêm tại TP.HCM.

Cùng với việc mở rộng các mô hình hoạt động, Hội Di sản Văn hóa TP.HCM ra mắt Cổng Thông tin điện tử và Fanpage Heritage Ho Chi Minh City. Hai nền tảng này cung cấp thông tin về các giá trị văn hóa, hoạt động của Hội, đồng thời cập nhật chính sách, chương trình bảo tồn và phát huy di sản của thành phố. Đây được xem là một bước trong tiến trình chuyển đổi số, giúp hội viên và công chúng tiếp cận thông tin thuận tiện hơn.

Theo kế hoạch, thời gian tới sẽ diễn ra Cuộc thi sáng tạo Heritage Creative 2026 dành cho giới trẻ, dự kiến phát động ngày 29.8 tại Trường Đại học Văn hóa TP.HCM; chuỗi workshop từ tháng 9 đến tháng 11 tại nhiều trường đại học, cao đẳng; triển lãm Heritage Fest vào ngày 23 và 24.11 tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM.