Góc nhìn giáo dục: Bồi đắp nhân tính trong thời đại công nghệ số

Theo nhận định của các chuyên gia giáo dục, công cụ AI và robot có ưu thế vượt trội về khả năng lưu trữ thông tin tư liệu, phân tích, sáng tạo nội dung và ra quyết định một cách nhanh gọn, thuận tiện. Nhờ công nghệ hiện đại hỗ trợ, con người giảm được áp lực thao tác thủ công, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động, học tập.

Tuy nhiên, mặt trái của AI và robot lại có thể khiến một bộ phận người dân, nhất là người trẻ có xu hướng nhận thức, ứng xử, hành động phụ thuộc vào máy móc và “cơ giới hóa”-với đặc tính nhanh chóng, chính xác, hiệu suất cao, nhưng lại thiếu chiều sâu cảm xúc và sự tinh tế trong tương tác với cộng đồng, xã hội.

Khi người trẻ càng thích nghi nhanh nhạy với môi trường số hóa thì càng có nguy cơ mai một những khả năng, năng lực mang tính người, hay gọi chung là nhân tính. Nhân tính là đặc trưng, bản chất tốt đẹp chỉ có ở con người. Nhân tính bao gồm những biểu hiện như lòng trắc ẩn, sự chia sẻ, đồng cảm với niềm đau, nỗi khổ của người khác; sự chân thành, tinh tế, nhạy cảm trong giao tiếp, ứng xử phù hợp với từng môi trường, hoàn cảnh; khả năng tự nhận thức, tự điều chỉnh những hành vi lệch chuẩn, không phù hợp với giá trị đạo đức và chuẩn mực xã hội; kỹ năng trau dồi, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức để không ngừng bồi đắp, hoàn thiện phẩm chất, nhân cách bản thân...

Trong khi đó, nhịp sống khẩn trương, gấp gáp và làn sóng thông tin tràn lan trên các nền tảng số khiến giới trẻ bị cuốn vào các trào lưu, xu hướng nhất thời, vội đến vội đi nên không có nhiều thời gian để suy tư, ngẫm ngợi, lắng đọng những vấn đề có tính chiều sâu nhân bản. Nếu xu hướng này kéo dài mà thiếu sự tiết chế, điều chỉnh phù hợp sẽ làm thay đổi dần cách nhìn nhận, ứng xử của người trẻ đối với các vấn đề xã hội, từ đó họ sẽ dần chai lỳ cảm xúc do bị cuốn theo guồng quay của thuật toán máy móc hiện đại.

Những thách thức đó đặt ra cho ngành giáo dục càng phải chú trọng quan tâm chăm lo bồi đắp những giá trị nhân bản, nhân đạo, nhân văn cho học sinh, sinh viên. Trong thời đại công nghệ số và toàn cầu hóa, ngoài việc đề cao các môn khoa học tự nhiên như Toán, Vật lý, Hóa học, Ngoại ngữ... nhà trường phải kiên trì giữ gìn, phát huy giá trị các môn học góp phần bồi đắp, hoàn thiện nhân tính học sinh, sinh viên như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Đạo đức học, Mỹ học...

Mọi sự xem nhẹ, coi thường các môn khoa học xã hội và nhân văn trong hệ thống nhà trường để chạy theo các môn học, ngành học “thời thượng” có thể gây ra hệ lụy khôn lường đối với nhân cách thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước.

Sứ mệnh của giáo dục không chỉ là làm thay đổi nhận thức của con người, để con người “cải tạo” thế giới, mà điều quan trọng hơn là phải bền bỉ chăm lo bồi dưỡng con người phát triển toàn diện, biết yêu thương, sẻ chia với đồng loại, sống có trách nhiệm với cộng đồng và có khả năng giữ gìn, phát huy, trao truyền những giá trị tốt đẹp cho thế hệ mai sau. Vì thế, bồi đắp nhân tính cho học sinh, sinh viên trong thời đại AI là gốc rễ triết lý của nền giáo dục nhân văn, hiện đại.