Giáo dục lịch sử tại bảo tàng: Phương pháp hiện đại cần nhân rộng
Không còn bó hẹp trong sách giáo khoa hay những bài giảng lý thuyết khô khan, việc đưa học sinh đến bảo tàng để học lịch sử đang trở thành xu hướng giáo dục tích cực tại Hà Nội, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước cho thế hệ trẻ.
Học sinh được “chạm” vào lịch sử
Nhiều năm qua, học lịch sử, văn hóa thông qua hoạt động trải nghiệm tại bảo tàng trở thành phương pháp giáo dục hiệu quả, được học sinh hào hứng đón nhận. Tại Hệ thống Trường Liên cấp Newton, việc đưa học sinh đến bảo tàng đã trở thành hoạt động giáo dục thường xuyên với tất cả các khối lớp. Các chuyến học tập trải nghiệm được xây dựng cụ thể, chi tiết, đảm bảo học sinh không chỉ tham quan mà còn học tập có mục tiêu rõ ràng.
Học sinh khối 7 Trường THCS - THPT Newton học tập, trải nghiệm tại Bảo tàng Hà Nội với chủ đề "Hà Nội trong tim em". Ảnh: ND
Thực tế, các hoạt động này được triển khai linh hoạt theo từng khối lớp, tương ứng với những chủ đề bài học trong chương trình. Mới đây, trường tổ chức cho học sinh lớp 12 đi Bảo tàng Hồ Chí Minh; học sinh lớp 7 đi Bảo tàng Hà Nội, gắn với chủ đề bài học về hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lịch sử Việt Nam qua các thời kỳ, đặc biệt là lịch sử Hà Nội, văn hóa Thăng Long.
Điểm đặc biệt của phương pháp dạy học này là giúp học sinh được “chạm” vào lịch sử. Những sự kiện tưởng chừng xa xôi bỗng trở nên gần gũi khi các em tận mắt nhìn thấy hiện vật. Theo cô Hoàng Thị Tươi, Tổ trưởng chuyên môn Tổ lịch sử, Trường THCS - THPT Newton, việc tiếp cận hiện vật thật mang lại hiệu quả mà sách vở, thậm chí cả công nghệ cũng khó thay thế.
“Giả sử, với bài học về trận đánh Điện Biên Phủ trên không, ở trên lớp, hình ảnh máy bay B52 dù được trình chiếu vẫn rất nhỏ. Nhưng khi đến Bảo tàng Chiến thắng B52, học sinh được tận mắt nhìn thấy xác máy bay, tên lửa, từ đó hiểu rõ hơn về quy mô, sự khốc liệt của chiến tranh, tinh thần chiến đấu anh dũng của quân dân ta và thêm tự hào về dân tộc”, cô Hoàng Thị Tươi phân tích.
Học sinh Trường Mầm non Sao Mai - Định Công tham gia một hoạt động trải nghiệm thực tế. Ảnh: ND
Không chỉ ở bậc phổ thông, giáo dục lịch sử qua bảo tàng còn được đánh giá là phù hợp với học sinh mầm non. Theo cô Hoàng Thùy Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Sao Mai - Định Công, việc cho trẻ tiếp cận với bảo tàng giúp hình thành trong học sinh những ấn tượng ban đầu về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam.
“Trẻ nhỏ chưa cần hiểu sâu nhưng việc được nhìn thấy hiện vật thật sẽ giúp các con ghi nhớ tốt hơn, đồng thời phát triển tư duy trực quan và nuôi dưỡng tình yêu quê hương ngay từ sớm”, cô Giang chia sẻ.
Tại Trường THCS Cầu Giấy, hoạt động đưa di sản vào giảng dạy cũng được chú trọng. Nhà trường thường xuyên tổ chức các chuyến học tập tại các bảo tàng của Hà Nội cho học sinh.
“Thay vì những con số khô khan, học sinh được tận mắt nhìn thấy hiện vật, nghe những câu chuyện lịch sử sống động. Các em chủ động đặt câu hỏi, tương tác và ghi chép - điều mà lớp học truyền thống khó có thể tạo ra”, cô Trần Thu, giáo viên lịch sử, Trường THCS Cầu Giấy cho biết.
Nâng cao chất lượng học tập tại bảo tàng
Không chỉ mang lại hiệu quả rõ rệt, việc học lịch sử qua bảo tàng còn được đánh giá là phương pháp giáo dục hiện đại, phù hợp với định hướng phát triển năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực chất, hoạt động này cần được thiết kế khoa học và phù hợp với từng đối tượng.
Theo các giáo viên, trải nghiệm tại bảo tàng không nên dừng ở mức tham quan đơn thuần. Bởi nếu chỉ đưa học sinh đến xem, nhìn và lướt qua thì các em sẽ nhanh chóng thấy nhàm chán. Điều quan trọng là phải gắn hoạt động với bài học, nhiệm vụ cụ thể để học sinh thực sự học được điều gì đó.
Học sinh hào hứng với các nhiệm vụ học tập được giao khi trải nghiệm tại bảo tàng. Ảnh: ND
Cô Hoàng Thị Tươi, Trường THCS - THPT Newton cho rằng, để mỗi chuyến đi trở thành một “tiết học ngoài lớp học”, giáo viên cần chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu khảo sát địa điểm, xây dựng nội dung đến thiết kế hoạt động học tập.
“Trước mỗi chuyến đi, học sinh sẽ được phát "Sổ tay trải nghiệm" để ghi chép về nội dung học tập. Trong suốt hành trình, thầy cô sẽ hướng dẫn, trao đổi, giới thiệu cụ thể cho học sinh. Sổ tay này được thu trước khi mỗi học sinh trở về nhà; giáo viên sẽ chấm, nhận xét và đánh giá về dữ liệu ghi chép của em như một bài tập chính thức”, cô Hoàng Thị Tươi cho biết.
Bên cạnh đó, các sản phẩm học tập cũng được đa dạng hóa thông qua hình thức giao bài tập. Học sinh có thể thực hiện video, podcast, infographic hoặc bài thu hoạch sáng tạo để thể hiện hiểu biết của mình về nội dung đã học.
Học sinh Trường THCS Cầu Giấy trong chuyến học tập tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Ảnh: ND
Cô Trần Thu, giáo viên Trường THCS Cầu Giấy nêu quan điểm, để nhân rộng mô hình này, cần chú trọng đổi mới phương pháp tổ chức. Giáo viên nên thiết kế phiếu học tập thông minh, đưa ra các nhiệm vụ như tìm kiếm hiện vật, giải câu đố hoặc ghi lại cảm nhận qua vlog. Đồng thời, có thể ứng dụng công nghệ như mã QR, thực tế ảo để tăng tính tương tác.
Ngoài ra, việc kết nối chặt chẽ giữa nội dung tham quan và chương trình học cũng là yếu tố then chốt. Thầy cô cần tổ chức tổng kết nhằm giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức và rút ra bài học sau chuyến tham quan.
Thực tế, Hà Nội đã có những bước đi cụ thể trong việc thúc đẩy giáo dục di sản. Năm 2023, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội ký kết thỏa thuận hợp tác triển khai chương trình giáo dục di sản, tổ chức tham quan học tập ngoại khóa tại các di tích lịch sử trên địa bàn. Chủ trương này cho thấy định hướng rõ ràng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đưa di sản văn hóa vào nhà trường một cách bài bản, thực chất.
