Brazil lại lỗi hẹn với cúp vàng: Ai sẽ tái thiết Selecao?

Một đội bóng, hay một thương hiệu cũ?

Khi tiếng còi mãn cuộc trận đấu giữa Brazil và Na Uy trên sân Metlife vang lên, có một cầu thủ áo vàng xanh cứ ngồi lỳ trên băng ghế của đội nhà, mặt úp vào đôi bàn tay, vai rung lên. Đó là Bruno Guimaraes, người đã đá hỏng quả penalty ở phút thứ 11, quẳng đi cơ hội quý giá nhất của Brazil ở trận này.

Tiền vệ 28 tuổi tự trách mình. Rằng nếu anh không đá hỏng quả 11m ấy, Brazil đã chiến thắng thay vì phải xách vali về nước bằng thất bại 1-2. Nhưng thực ra, Bruno Guimaraes đã quá cả nghĩ. Bởi nhìn vào những gì diễn ra trên sân MetLife Stadium, khó có thể nói Brazil xứng đáng đi tiếp hơn Na Uy.

Đoàn quân áo vàng-xanh bị đối thủ chơi ép sân theo đúng nghĩa đen suốt phần lớn thời gian, thậm chí có nhiều thời điểm họ chỉ cầm bóng vỏn vẹn 30%, để rồi chỉ còn biết chờ những khoảnh khắc cá nhân của Vinicius Junior hay pha phản công chớp nhoáng. Cơ hội rõ ràng nhất, như đã đề cập đến ở phút 11, khi Matheus Cunha bị phạm lỗi trong vòng cấm và trọng tài, sau khi tham khảo VAR, chỉ tay vào chấm 11m.

Tất nhiên, cú sút quá hiền của Bruno Guimaraes đã bị thủ môn Orjan Nyland bên phía Na Uy cản phá. Và sau đó, Erling Haaland là người kết liễu giấc mơ của Brazil, với cú đúp ở phút 79 và phút 90. Nhưng đấy là những khoảnh khắc mang tính nút thắt để mở ra những cao trào của một bi kịch.

Bi kịch ấy là sự lao dốc không phanh của Selecao trên đấu trường World Cup. Thua Na Uy, họ đã có kỳ World Cup thứ 6 liên tiếp mà không thể chạm tay vào cúp vàng, kể từ sau khi đánh bại Đức để vô địch World Cup 2002.

Tệ hơn nữa, họ dường như luôn vấp phải cùng một chướng ngại vật. Tính đến sau trận đấu ở Metlife, Brazil đã thua 7 trận knock-out World Cup liên tiếp trước các đại diện châu Âu. Từ Pháp năm 2006, Hà Lan năm 2010, Đức và Hà Lan năm 2014, Bỉ năm 2018, Croatia năm 2022 cho tới Na Uy năm 2026, kết cục gần như không thay đổi.

Khi một hiện tượng lặp lại trong suốt hai thập kỷ, đó không còn là sự trùng hợp. Bóng đá thế giới đã thay đổi rất nhiều kể từ năm 2002. Các đội tuyển châu Âu ngày càng hoàn thiện về chiến thuật, khoa học thể thao và công tác đào tạo trẻ. Khoảng cách kỹ thuật cá nhân từng giúp Brazil nổi bật không còn lớn như trước. Trong khi đó, lợi thế về tổ chức và tính hệ thống của các đối thủ ngày càng vượt trội.

Trận thua 1-7 trước Đức năm 2014 từng được xem là cú sốc có khả năng đánh thức cả nền bóng đá Brazil. Nhưng hơn 10 năm sau, những câu hỏi khi ấy vẫn còn nguyên giá trị. Hoặc nói như cây bút bình luận thể thao Leander Schaerlaeckens của tờ Guardian, người đã theo sát Selecao tại World Cup 2026 thì “Brazil bây giờ có phải một đội bóng thực thụ với mục tiêu cạnh tranh chức vô địch, hay chỉ còn là một thương hiệu không hơn không kém?”.

Một vòng tròn đã khép lại

Để trả lời câu hỏi trên, có thể nhìn rộng ra cả hành trình của Brazil tại World Cup 2026. Sự bất lực của Ancelotti đã âm ỉ từ trước, chỉ là bị che khuất bởi một đối thủ yếu hơn ở vòng trước. Brazil đi tiếp vào tứ kết nhờ màn lội ngược dòng trước Nhật Bản, một đội tuyển đã “rách te tua” vì chấn thương ngay cả trước khi giải khởi tranh.

Chiến thắng ấy khiến người ta tạm quên đi những vấn đề trong cách vận hành đội bóng của nhà cầm quân người Italy. Nhưng khi gặp một đối thủ có tổ chức và bền bỉ như Na Uy, mọi thứ lộ ra hết.

Vấn đề lớn nhất nằm ở tuyến giữa, khu vực từng là niềm tự hào của bóng đá Brazil suốt nhiều thế hệ. Ancelotti đặt cược vào Casemiro, người được ông gọi trở lại đội tuyển sau 18 tháng bị gạt ra rìa.

Sự có mặt của Casemiro giúp hàng tiền vệ có thêm cấu trúc, giải phóng Bruno Guimaraes để chơi tự do hơn, nhưng đồng thời cũng bộc lộ điểm yếu cố hữu của cựu tiền vệ Real Madrid trong việc bọc lót khoảng trống. Ngay phút thứ hai của trận đấu, Na Uy đã có một bàn thắng bị thổi việt vị, và đó là dấu hiệu báo trước cho những gì sẽ đến: Brazil buộc phải lùi sâu, nhường quyền kiểm soát bóng, để mặc đối thủ luân chuyển bóng và ngày càng tự tin hơn.

Việc thiếu vắng Lucas Paqueta vì chấn thương cũng là một cú đánh mạnh vào lối chơi của Ancelotti. Ông thừa nhận không có một cầu thủ nào khác mang những phẩm chất tương tự Paqueta trong đội hình, và việc đưa Gabriel Martinelli vào đá chính khiến hàng công Brazil gần như chỉ còn trông chờ vào những pha phản công trực diện, thiếu hẳn sự đa dạng trong cách triển khai bóng.

Ngay cả việc chuẩn bị nhân sự trước giải cũng có vấn đề: Ancelotti chỉ mang theo vỏn vẹn 5 tiền vệ, một sự tính toán mà sau này chính ông cũng phải trả giá khi hậu vệ phải Wesley dính chấn thương trong trận giao hữu cuối cùng trước giải, buộc ông phải điền tên Ederson, cầu thủ đang được đồn đoán gia nhập Man United, vào danh sách thay thế.

Nhưng chi tiết gây tranh cãi nhất vẫn là quyết định gọi Neymar trở lại. Đây hoàn toàn là lựa chọn của HLV Ancelotti, không phải sức ép từ dư luận. Ông từng tuyên bố chỉ triệu tập Neymar nếu anh xứng đáng có một suất, và sẽ không gọi bất kỳ cầu thủ nào đang chấn thương hay không đạt phong độ, nhưng rồi lại phá vỡ chính nguyên tắc ấy.

Trong trận gặp Scotland trước đó, Neymar xuất hiện với hình ảnh của một cựu binh dạo bước ở trận giao hữu từ thiện hơn là một cầu thủ đang tranh tài ở World Cup. Vậy mà ở trận đấu quan trọng nhất giải, Ancelotti vẫn tung anh vào sân, buộc đội hình phải xáo trộn.

Neymar chơi như một trung phong bất đắc dĩ, đẩy cả Vinicius Junior lẫn Endrick ra biên và lùi sâu hơn, xa khung thành đối phương hơn, đúng vị trí họ không nên đứng. Chính sự xáo trộn ấy mở ra khoảng trống, và Na Uy lập tức khai thác để đưa bóng đến với Haaland.

Neymar khép lại kỳ World Cup cuối cùng của mình (anh đã xác nhận sau trận như thế) bằng một pha ăn mừng đầy cảm xúc sau bàn thắng từ chấm 11m, nhưng trước đó suýt chút nữa đã phải nhận thẻ đỏ vì một pha vung chân thô bạo.

Sau trận, anh nói với kênh truyền hình Brazil, ge tv: “Tôi đã cố gắng rồi... giờ thì hết rồi! Tôi bắt đầu ở đây, tôi kết thúc ở đây”, ý nói đến trận ra mắt đội tuyển quốc gia của anh cũng diễn ra tại chính sân vận động này, trong một trận giao hữu gặp Mỹ năm 2010. Một vòng tròn khép lại, và nó khép lại đúng vào thời điểm Brazil cần một sự dứt khoát chứ không phải sự hoài niệm.

Tái thiết cùng ai, và tái thiết như thế nào?

Neymar chia tay đội tuyển, khép lại một sự nghiệp quốc tế nhiều kỳ vọng và không ít nốt trầm. Và Brazil có lẽ cũng đến lúc khép lại một kỷ nguyên nhiều mong mỏi và thất vọng.

Bóng đá Brazil vẫn sản sinh ra cầu thủ giỏi, nhưng không còn giỏi đều ở mọi vị trí như trước. Họ không có một trung phong đủ sức càn quét như Ronaldo béo từng làm, không có những hậu vệ cánh dâng cao và bùng nổ kiểu Cafu, Roberto Carlos, Marcelo, hay thậm chí một Maicon cũng không có nốt.

Ở tuyến giữa, họ vẫn phải trông cậy vào một Casemiro đã 34 tuổi, trong khi phần còn lại của thế giới bóng đá đang tiến bộ về mặt chiến thuật với tốc độ chóng mặt. Chính Ancelotti, sau trận, cũng phải thừa nhận: "Chúng tôi cần thay đổi một số vị trí ở hàng tiền vệ. Chúng tôi cần những tài năng trẻ, cần những cầu thủ đẳng cấp cao hơn để khoác áo đội tuyển”.

Chiến lược gia người Italia nói không sai. Những nền bóng đá lớn khác đã từng đối diện với khủng hoảng tương tự và chọn cách nhìn thẳng vào thất bại để tái thiết quyết liệt. Đức làm điều đó với lứa cầu thủ được xây dựng dưới thời Joachim Loew. Pháp làm điều đó với thế hệ vàng của Aime Jacquet. Tây Ban Nha làm điều đó dưới bàn tay Del Bosque. Đã đến lúc Brazil phải tự hỏi liệu họ có đủ can đảm để làm điều tương tự, thay vì tiếp tục vá víu bằng những cái tên quen thuộc.

Nhưng ai sẽ thực hiện cuộc tái thiết đó? Ancelotti vẫn còn hợp đồng dài hạn. Ông là một trong những HLV thành công nhất lịch sử bóng đá. Không nhiều người hiểu cách quản trị phòng thay đồ tốt hơn ông. Không nhiều người sở hữu bảng thành tích đồ sộ hơn ông. Nhưng thành công ở cấp CLB và nhiệm vụ tái thiết một nền bóng đá là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.

Ancelotti nổi tiếng với khả năng tối ưu nguồn lực sẵn có. Ông là bậc thầy trong việc giúp những ngôi sao chơi tốt nhất có thể. Tuy nhiên, ông chưa bao giờ được biết đến như một kiến trúc sư xây dựng cả một thế hệ cầu thủ. Brazil lúc này có lẽ cần nhiều hơn một HLV giỏi. Họ cần một tầm nhìn.

Nếu tiếp tục đặt niềm tin vào Ancelotti, LĐBĐ Brazil có thể phải xây dựng xung quanh ông một bộ máy đủ mạnh, với một giám đốc kỹ thuật có khả năng định hướng từ các đội trẻ tới đội tuyển quốc gia. Còn nếu muốn tìm kiếm một cuộc cách mạng thực sự, họ có thể phải quay về với những giá trị bản địa.

Tite từng không hoàn hảo. Nhưng ông cũng không thất bại nặng nề như nhiều người từng mô tả. Hai kỳ World Cup dưới thời Tite đều kết thúc bởi những khoảnh khắc nghiệt ngã hơn là sự sụp đổ toàn diện.

Dù lựa chọn con đường nào, Brazil cũng không thể tiếp tục hành xử như thể mọi chuyện rồi sẽ tự nhiên tốt đẹp hơn nhờ tài năng thiên bẩm. Thế giới không còn chờ họ nữa. Nếu Selecao không được con đường tái thiết đúng đắn và hành động đủ quyết liệt, có thể sẽ còn nhiều đội bóng khác học theo Đức và Na Uy, để nhắc nhở người Brazil rằng, chân đế của chiếc cúp vàng thế giới chỉ ghi tên nhà vô địch.

Chỉ thế thôi, và chỗ đó đã quá lâu rồi không thấy có tên Brazil.