“Nghiền” cà phê nguy hại ra sao cho tim mạch?

Suýt mất mạng với thói quen uống 10 ly cà phê mỗi ngày

Cà phê từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hiện đại. Từ những quán cóc buổi sáng đến ly cà phê "take away" mang đi của dân văn phòng, thức uống này gắn liền với sự tỉnh táo và nhịp sống bận rộn. Không ít người hình thành thói quen “nghiền cà phê”, uống liên tục nhiều ly trong ngày để duy trì năng lượng, thậm chí xem cà phê như một “liều thuốc” chống lại mệt mỏi và áp lực công việc.

Ở góc độ khoa học, cà phê không phải là thức uống có hại nếu được sử dụng hợp lý. Nhiều nghiên cứu cho thấy uống khoảng 2–3 ly mỗi ngày ở người khỏe mạnh có thể mang lại lợi ích nhất định như giảm nguy cơ đột quỵ, suy tim nhẹ và một số bệnh mạn tính. Caffeine giúp kích thích hệ thần kinh trung ương, cải thiện sự tỉnh táo, tăng khả năng tập trung, trong khi các chất chống oxy hóa như polyphenol trong cà phê góp phần bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết: Cà phê vốn là thức uống quen thuộc, thậm chí được chứng minh có lợi cho tim mạch khi dùng ở mức vừa phải. Tuy nhiên, khi vượt quá ngưỡng, đặc biệt ở liều rất cao, cà phê có thể trở thành yếu tố nguy cơ thúc đẩy các biến cố tim mạch cấp tính.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân nam 53 tuổi tại Cần Thơ nhập viện vì nhồi máu cơ tim cấp, với nhiều yếu tố nguy cơ hội tụ như hút thuốc lá, rối loạn lipid máu, làm việc khuya và đặc biệt là thói quen uống tới 10 ly cà phê mỗi ngày. Rất may, bệnh nhân đã được Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long ở TP Cần Thơ điều trị hồi sức tích cực với thở máy, thuốc trợ tim, hạ thân nhiệt chỉ huy để bảo vệ não và các biện pháp chuyên sâu khác, sức khỏe đã hồi phục.

Đây không phải là trường hợp cá biệt mà là lời cảnh báo rõ ràng về việc lạm dụng cà phê ở liều cao, nhất là ở những người có sẵn bệnh lý tim mạch. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng khuyến cáo tổng lượng caffeine không nên vượt quá 400 mg mỗi ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh. Trong khi đó, một ly cà phê phin Robusta phổ biến có thể chứa 100–150 mg caffeine. Như vậy, việc uống 10 ly mỗi ngày đồng nghĩa cơ thể hấp thu tới 1.000–1.500 mg caffeine, vượt xa ngưỡng an toàn.

Khi lượng caffeine tăng cao, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và tăng nhu cầu oxy của cơ tim. Ở người có xơ vữa động mạch vành, những thay đổi này có thể kích hoạt cơn đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim. Caffeine còn làm mất cơ chế bảo vệ tự nhiên của adenosine, đồng thời thúc đẩy giải phóng các hormone stress như adrenaline và noradrenaline, khiến tim và mạch máu bị kích thích kéo dài.

Cà phê kết hợp thuốc lá, thói quen thức khuya là “kẻ thù” của tim mạch?

Không chỉ caffeine, cà phê pha không lọc còn chứa các hợp chất diterpene như cafestol và kahweol. Những chất này làm tăng cholesterol toàn phần và LDL trong máu, từ đó thúc đẩy hình thành và tiến triển mảng xơ vữa động mạch. Với liều cao kéo dài, các mảng xơ vữa dễ trở nên không ổn định, làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.

Nguy cơ càng tăng khi kết hợp với thuốc lá. Nicotine cũng kích thích hệ thần kinh giao cảm, gây co mạch, tăng huyết áp và làm tổn thương nội mạc mạch máu. Khi caffeine liều cao và nicotine cùng tác động, áp lực lên thành động mạch tăng mạnh trong khi dòng máu nuôi tim bị hạn chế bởi mảng xơ vữa, tạo điều kiện cho mảng nứt vỡ và hình thành cục máu đông.

Bên cạnh đó, thói quen uống cà phê suốt cả ngày và làm việc khuya còn làm rối loạn nhịp sinh học. Bình thường, huyết áp sẽ giảm vào ban đêm để tim được nghỉ ngơi, nhưng caffeine có thể làm mất hiện tượng này, khiến huyết áp duy trì ở mức cao kéo dài. Đồng thời, caffeine ức chế melatonin, làm giảm chất lượng giấc ngủ, kéo theo tăng stress và viêm hệ thống – những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch.

Về cơ chế, nhồi máu cơ tim có thể xảy ra khi caffeine liều cao làm tăng lực tác động lên thành mạch, khiến mảng xơ vữa bị nứt vỡ. Khi đó, tiểu cầu nhanh chóng hình thành cục máu đông gây tắc động mạch vành. Ngoài ra, caffeine còn có thể gây co thắt mạch vành, đặc biệt ở những mạch đã bị hẹp, làm gián đoạn dòng máu nuôi cơ tim một cách đột ngột. Một số người còn có đặc điểm di truyền khiến quá trình chuyển hóa caffeine diễn ra chậm hơn. Ở nhóm này, caffeine tồn tại lâu trong máu và dễ tích lũy ở nồng độ cao, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim và biến cố tim mạch ngay cả khi lượng tiêu thụ không quá lớn.

Trường hợp bệnh nhân tại Cần Thơ cho thấy rõ rằng việc uống cà phê quá nhiều không còn là thói quen đơn thuần mà đã trở thành yếu tố nguy cơ gây hại cho tim mạch, đặc biệt khi đi kèm hút thuốc, rối loạn lipid máu và thiếu ngủ. Sự kết hợp giữa caffeine, các chất diterpene, nicotine và rối loạn nhịp sinh học đã tạo nên điều kiện thuận lợi cho biến cố tim mạch cấp xảy ra.

Cà phê vì thế không phải là “kẻ thù” tuyệt đối của tim mạch. Khi sử dụng đúng mức, nó vẫn có thể mang lại lợi ích đối với sức khỏe. Tuy nhiên, việc lạm dụng uống liên tục vài ly mỗi ngày có thể khiến thức uống quen thuộc này trở thành yếu tố kích hoạt nguy hiểm đối với hệ tim mạch. Điều quan trọng là mỗi người cần sử dụng cà phê một cách hợp lý, lắng nghe cơ thể và xây dựng lối sống lành mạnh để bảo vệ trái tim của mình.