“Lợi thế” tuyển sinh được đưa về đúng giá trị khi bỏ điểm cộng IELTS
Đề xuất bỏ điểm cộng IELTS và các thành tích trong xét tuyển đại học từ năm 2027 đang nhận được sự quan tâm của học sinh, phụ huynh. Chính sách được kỳ vọng hạn chế tình trạng một năng lực được tính nhiều lần, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về lộ trình chuyển tiếp để những học sinh đã đầu tư cho chứng chỉ có thời gian thích ứng.
Điểm cộng có thể làm thay đổi kết quả tuyển sinh
Theo dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh và đào tạo trình độ đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố lấy ý kiến, từ năm 2027, các cơ sở đào tạo dự kiến không còn tự quy định điểm cộng đối với thành tích, chứng chỉ hay các tiêu chí bổ sung của thí sinh.
Theo đó, điểm ưu tiên theo khu vực và đối tượng chính sách vẫn được thực hiện theo quy định chung. Trong khi đó, các khoản điểm cộng do cơ sở đào tạo quy định đối với giải học sinh giỏi, thành tích đặc biệt, chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế... sẽ không còn được sử dụng để cộng thêm vào điểm xét tuyển.
Theo quy định hiện hành, ngoài điểm ưu tiên, thí sinh có thể được hưởng các mức điểm cộng khác nhau tùy từng trường, từng phương thức tuyển sinh. Trong đó có điểm cộng đối với giải học sinh giỏi quốc gia khi không sử dụng phương thức tuyển thẳng, điểm cộng cho thành tích, tài năng đặc biệt và điểm khuyến khích đối với chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế.
Tổng mức điểm cộng tối đa có thể lên tới 3 điểm trên thang điểm 30.
GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) chia sẻ: “Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy việc các trường quy định mức điểm cộng khác nhau đang tạo ra sự chênh lệch đáng kể giữa các phương thức và giữa các cơ sở đào tạo”.
Năm 2026, có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 thí sinh sử dụng IELTS. Mức IELTS 6.0 được sử dụng phổ biến nhất, với hơn 8.300 thí sinh.
“Đáng chú ý, cùng một mức IELTS nhưng mức điểm được cộng giữa các trường không giống nhau. Có trường cộng 0,5 điểm cho IELTS 6.0, trường cộng 0,75 điểm, trường cộng 1 điểm, trong khi có trường quy đổi theo thang điểm khác”, ông Thảo nhấn mạnh.
Chẳng hạn, với IELTS 6.0, Đại học Luật Hà Nội cộng 0,5 điểm; Đại học Y Hà Nội cộng 0,75 điểm; Đại học Thương mại và Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế cộng 1 điểm. Trường Đại học Bách khoa Hà Nội áp dụng cách tính theo thang điểm 100.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện có tới 26 mức điểm cộng khác nhau được các cơ sở đào tạo áp dụng đối với chứng chỉ IELTS.
Sự khác biệt này trở nên đáng chú ý ở những ngành có mức điểm chuẩn cao. Với nhóm ngành thuộc tốp 5% có điểm chuẩn từ 26,09/30 trở lên, hơn 30% sinh viên trúng tuyển có điểm cộng.
Học sinh Trường THPT Việt Đức trong giờ học địa phương bằng tiếng Anh.
Ông Thảo cho rằng, ở một số ngành có điểm chuẩn khoảng 28 điểm, việc được cộng thêm 1-1,5 điểm có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong kết quả xét tuyển. Khi đó, thí sinh có điểm thi thấp hơn nhưng có chứng chỉ có thể được tuyển trước thí sinh có điểm thi cao hơn nhưng không có điểm cộng.
Dữ liệu tuyển sinh cũng cho thấy, xét trên ba phương thức gồm điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ và kết hợp điểm thi với học bạ, hơn 51% thí sinh có điểm xét tuyển ban đầu thấp hơn điểm chuẩn nhưng vẫn trúng tuyển sau khi được cộng điểm.
Những số liệu này là một trong những cơ sở để Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất bỏ cơ chế điểm cộng do các trường tự quy định.
Việc đề xuất bỏ điểm cộng khiến không ít học sinh, phụ huynh lo lắng, bởi IELTS đã trở thành một trong những lợi thế được nhiều học sinh chuẩn bị từ sớm để phục vụ xét tuyển đại học.
Tuy nhiên, theo Bộ GD&ĐT, bỏ điểm cộng IELTS không đồng nghĩa với việc bỏ giá trị của chứng chỉ này trong tuyển sinh.
Ông Thảo phân tích: “Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế vẫn có thể được sử dụng theo những cách khác trong tuyển sinh. Chứng chỉ có thể được sử dụng để thay thế môn tiếng Anh trong tổ hợp xét tuyển nếu cơ sở đào tạo quy định; đáp ứng yêu cầu đầu vào đối với các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh hoặc được sử dụng để công nhận chuẩn đầu ra, học phần theo quy định”.
Tương tự, các giải thưởng học sinh giỏi quốc gia và thành tích tương đương vẫn có thể được sử dụng trong phương thức tuyển thẳng nếu thí sinh đáp ứng điều kiện theo quy định.
Điểm thay đổi nằm ở việc chứng chỉ hoặc thành tích không còn được sử dụng như một khoản điểm thưởng cộng thêm vào tổng điểm xét tuyển.
Theo Bộ GD&ĐT, nguyên tắc được đặt ra là một năng lực nên được ghi nhận một lần và theo đúng vai trò của năng lực đó trong chương trình đào tạo.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng nhấn mạnh: “Nếu tiếng Anh là năng lực đầu vào cần thiết của một ngành học thì nên đưa trực tiếp năng lực này vào tiêu chí hoặc tổ hợp xét tuyển. Không nên sử dụng các môn học khác để xét tuyển rồi tiếp tục cộng thêm điểm tiếng Anh trong trường hợp ngành học không có yêu cầu đặc thù về ngoại ngữ”.
Với cách tiếp cận này, việc học ngoại ngữ vẫn được coi trọng, nhưng cách thức đưa kết quả ngoại ngữ vào tuyển sinh cần được điều chỉnh để hạn chế tình trạng một năng lực được tính hai lần.
Học sinh lo “đầu tư giữa chừng”
Đề xuất thay đổi quy định từ năm 2027 cũng đặt ra một vấn đề khác: Những học sinh đã dành nhiều thời gian, công sức và chi phí để chuẩn bị chứng chỉ quốc tế sẽ thích ứng ra sao với quy định mới?
Nguyễn Lan Phương, học sinh lớp 12D2, Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) cho rằng, việc bỏ điểm cộng có thể giúp giảm chênh lệch giữa học sinh ở các khu vực có điều kiện học tập khác nhau. Không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp cận các trung tâm ngoại ngữ, các kỳ thi quốc tế hay những khóa luyện thi có chi phí cao.
Tuy nhiên, với những học sinh đã chuẩn bị IELTS từ sớm, sự thay đổi cũng gây tâm lý lo lắng.
“Em bắt đầu học IELTS từ đầu lớp 10 với mục tiêu vừa nâng cao năng lực tiếng Anh vừa phục vụ xét tuyển đại học. Gia đình đã chi hơn 50 triệu đồng cho quá trình học và thi chứng chỉ”, Phương kể.
Nếu quy định thay đổi khi học sinh đã bước vào giai đoạn cuối của bậc THPT, những khoản đầu tư về thời gian và tài chính trước đó có thể không còn mang lại lợi thế xét tuyển như kỳ vọng ban đầu.
Theo nữ sinh này, điều học sinh cần nhất là một lộ trình rõ ràng để biết chứng chỉ mình đã có sẽ được sử dụng như thế nào và những khóa học, kỳ thi đang theo đuổi có còn phù hợp với phương án tuyển sinh mới hay không. Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong quá trình lấy ý kiến đối với dự thảo.
Chuyển từ “điểm thưởng” sang năng lực thực chất
TS Hoàng Phương, Trưởng ngành Digital Marketing và Truyền thông mạng xã hội, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) đánh giá việc các trường tự quy định điểm cộng cho IELTS, SAT hay các giải thưởng có thể dẫn đến sự khác biệt về cơ hội xét tuyển giữa các nhóm thí sinh.
“Thay vì cộng thêm điểm, chứng chỉ nên được sử dụng để chứng minh một năng lực cụ thể hoặc đáp ứng ngưỡng đầu vào của ngành học. Cách tiếp cận này giúp chứng chỉ trở về đúng chức năng, thay vì trở thành một “điểm thưởng” có thể làm thay đổi thứ tự xét tuyển”, bà Phương nói.
Bà Phương cũng khuyến nghị học sinh cần xác định sớm ngành học và trường đại học dự kiến, từ đó tìm hiểu cụ thể yêu cầu tuyển sinh của từng chương trình. Việc lựa chọn chứng chỉ nên dựa trên yêu cầu thực tế của ngành học, thay vì chạy theo càng nhiều chứng chỉ càng tốt.
Với những chứng chỉ quốc tế thực sự cần thiết, học sinh có thể hoàn thành sớm, nhất là trong khoảng cuối lớp 11, để dành thời gian lớp 12 tập trung cho kỳ thi và các yêu cầu tuyển sinh khác.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga – Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách TP. Hải Phòng cũng đề nghị Bộ GD&ĐT làm rõ việc đánh giá tác động đối với những học sinh đã chuẩn bị theo các quy định tuyển sinh hiện hành. Đồng thời, cần bảo đảm các thay đổi được công bố trước ít nhất 12 tháng, có lộ trình chuyển tiếp phù hợp, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của thí sinh.
