Nhớ về Lễ hội Hết Chá

Giữa nhịp sống hối hả, Lễ hội Hết Chá vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn với những nghi thức cổ truyền. Từ sớm tinh mơ, cây nêu đã được dựng trang trọng giữa sân bản. Trên thân nêu treo những dải vải rực rỡ sắc màu, vòng hoa cùng nhiều vật phẩm tạo hình mang ý nghĩa tâm linh. Với người Thái trắng, cây nêu không chỉ báo hiệu ngày hội mà còn là sợi dây thiêng liêng kết nối con người với tổ tiên.

Lễ hội mở ra trong ngày vui sum vầy bản làng. Nụ cười, giọng nói của bà Lường Thị Loát (sinh năm 1960, tổ dân phố Na Áng) vẫn còn văng vẳng bên tôi: “Cứ mỗi dịp lễ hội, những người con xa xứ lại trở về. Mọi người cùng nắm tay trong vòng xòe, ngồi bên mâm lễ, thăm hỏi họ hàng. Hòa mình vào ngày hội cũng là trở về với cội nguồn, để con cháu nhớ mình là người Thái. Còn phong tục là còn bản làng”.

Lễ hội Hết Chá còn là nhịp cầu nối các thế hệ trong bản. Người già truyền dạy cho con cháu cách dựng cây nêu, chuẩn bị lễ vật, thực hiện các nghi thức truyền thống; thanh niên học từng điệu xòe, từng làn điệu dân ca. Những bài học về văn hóa không nằm trên trang sách mà được trao truyền qua bàn tay, ánh mắt và nhịp trống rộn ràng của ngày hội.

Ngay từ sáng sớm ngày hội, khắp bản đã rộn tiếng chiêng, tiếng trống. Trong sắc màu rực rỡ của trang phục truyền thống, bà con tất bật chuẩn bị những mâm lễ tươm tất, thành kính dâng lên thần linh và thầy mo. Lễ vật gồm: Ngan luộc, gà trống luộc, lợn, xôi trắng, rượu, trứng, vải khít, vải bông địa phương và tiền lễ. Mỗi mâm lễ trải vải vuông, phủ khoảng 3 cân gạo nếp, đặt 2 bát gạo đầy, 2 vòng bạc, 2 trứng gà mới, nến sáp ong và hoa bông vải. Bên cạnh là rượu, chén, đĩa... để thực hiện các nghi thức.

Trước cây nêu, các thầy mo thực hiện nghi thức cúng thổ thần, thần linh, đồng thời làm lễ rước hoa mạ, hoa ban về sân chính. Trong làn khói hương, người dân thành kính gửi gắm những ước nguyện, mong ước cuộc sống no đủ, bản làng yên vui.

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội rộn ràng sắc màu, tái hiện sinh động bức tranh đời sống của đồng bào Thái thuở dựng bản, lập mường. Những trò diễn dân gian mộc mạc mà vui nhộn gợi lại nhịp lao động quen thuộc của vùng cao. Trò hái rau rừng đưa du khách theo bước chân các cô gái Thái duyên dáng giữa núi đồi, vừa lao động vừa hát giao duyên rộn ràng. Trò xúc cá, đi săn tạo nên bức tranh lao động đậm chất núi rừng.

Xen giữa các trò diễn là những điệu xòe Thái uyển chuyển. Trong tà váy đen, thắt lưng xanh, áo cóm bó sát, thiếu nữ Thái mềm mại, uyển chuyển theo từng nhịp trống, nhịp chiêng. Bàn tay nối bàn tay, bước chân nhịp nhàng, vòng xòe dần lan rộng, du khách trong hơi men hòa vào điệu xòe từ lúc nào không hay.